ალეპოტრიპა
| ალეპოტრიპა | |
|---|---|
| ბერძ. Αλεπότρυπα | |
| |
| კოორდინატები: 36°38′19″ ჩ. გ. 22°22′57″ ა. გ. / 36.63861° ჩ. გ. 22.38250° ა. გ. | |
| ქვეყანა |  საბერძნეთი მანის ნახევარკუნძული
|
| ამგებელი ქანები | კირქვა |
ალეპოტრიპა (ბერძ. Αλεπότρυπα) — მღვიმე საბერძნეთში, არქეოლოგიური ძეგლი მანის ნახევარკუნძულზე პელოპონესში. გარდა იმისა, რომ აქ ცხოვრობდნენ ადრეული მიწათმფლობელები, ეს ადგილი გამოყენებულ იქნა სამარხებისა და საკულტო მიზნებისთვის. არქეოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნეოლითური სასაფლაო, რომელიც ოდესმე აღმოჩენილი იქნა ევროპაში. საფლავის ადგილზე, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. IV ათასწლეულით, აღმოაჩინეს ორი მოზრდილი ადამიანის ჩონჩხი, აგრეთვე მინიმუმ 170 უფრო მცირე ასაკის ადამიანის ნეშთი.
არქეოლოგები არ არიან დარწმუნებულნი მიკენეს ოსუარიის მნიშვნელობაში, რომელიც თარიღდება II ათასწლეულის წინ და, სავარაუდოდ, გადაასვენეს ალეპოტრიპაში. მიუხედავად იმისა, რომ პირდაპირი მტკიცებულებები არ არსებობს, სრულიად შესაძლებელია, რომ ოსუარია დაკავშირებული იყოს პელოპონესის ნახევარკუნძულთან, ტენარონთან — ადგილი, რომელიც კლასიკური ეპოქის მითოლოგიაში ითვლებოდა ჰადესის სამეფოს შესასვლელად.
ზოგადი ინფორმაცია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ალეპოტრიპას მღვიმე (ბერძნ. Αλεπότρυπα, სიტყვასიტყვით ნიშნავს „მელიის სოროს“ — ეს სიტყვა ფართოდ გამოიყენება მღვიმის აღსაწერად, სადაც მელა ბინადრობს) — დირუს მღვიმეებს შორის ერთ-ერთია, რომელიც მდებარეობს მანის ნახევარკუნძულზე, პელოპონესზე.[1][2] მანის ნახევარკუნძული ძირითადად შედგება მეზოზოური კარბონატული ქანებისგან, როგორიცაა კირქვა, რომელიც ნახევარკუნძულზე არსებული ჰიდროგეოლოგიური პირობების შედეგად იშლება და ქმნის კარსტულ მღვიმეებს, როგორიცაა ალეპოტრიპა.[3] მღვიმეში არსებული სტალაგმიტების შესწავლამ მოგვცა ინფორმაცია როგორც ადამიანის საქმიანობის, ასევე კლიმატური ცვლილებების შესახებ.გაბნეული ელემენტების ცვლილებების ანალიზით, მეიგან ბოიდმა შეძლო გარკვეული ადამიანური საქმიანობის მტკიცებულებების პოვნა მღვიმეში, მაგალითად, ცხოველთა ნაკელის დაწვა. ასევე, მან მოახერხა რამდენიმე გვალვის პერიოდის დადასტურება და დათარიღება.[4]
გარდა იმისა, რომ ეს არის ერთ-ერთი უძველესი ცნობილი დასახლება ლაკონიის სამხრეთ ნაწილში, პელოპონესზე, ალეპოტრიპას მღვიმე ასევე წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ნეოლითურ სასაფლაოს ევროპაში. მღვიმეში აღმოჩენილი სამარხები თარიღდება ძვ. წ. 6000–3200 წლების პერიოდით. არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ძვლები, რომლებიც ეკუთვნის სულ მცირე 170 ადამიანს. გათხრების ადგილზე ასევე აღმოჩნდა ორი ზრდასრული ადამიანის ჩონჩხი, რომლებიც ძვ. წ. IV ათასწლეულით თარიღდება, ასევე მიკენური ოსუარიუმი, რომელიც, არქეოლოგების მოსაზრებით, ძვ. წ. II ათასწლეულით თარიღდება.[5]
დასახლება მიატოვეს ძვ. წ. დაახლოებით 3200 წელს, მას შემდეგ, რაც დამანგრეველმა მიწისძვრამ სერიოზული ზიანი მიაყენა ტერიტორიას და ჩაკეტა მღვიმის შესასვლელი. მღვიმეში აღმოჩენილი მასალა კარგად არის შენახული, რაც განპირობებულია შესასვლელის ჩაკეტვითა და ადამიანის აქტივობის არარსებობით ამ რეგიონში. 1958-1970 წლებში მღვიმეს საფრთხე შეუქმნა კერძო სამშენებლო სამუშაოებმა, თუმცა საბერძნეთის კულტურის სამინისტრომ აკრძალა მღვიმის „ტურისტული ექსპლუატაცია“. გათხრები იორგოს პაპათანასოპულოსის ხელმძღვანელობით დაიწყო 1970 წელს, თუმცა საბერძნეთში პოლიტიკური არეულობის გამო, 1978 წლამდე შეჩერდა. გათხრები ამ ადგილზე მიმდინარეობდა 1978 წლიდან 2005 წლამდე, რის შემდეგაც პროექტი მნიშვნელოვნად შეჩერდა დაფინანსების არარსებობის გამო.[6] 2010 წელს დაიწყო „დირუს პროექტი“, რომლის მიზანიც რეგიონული კვლევის ჩატარებაა, ხოლო ალეპოტრიპას გათხრების ჯგუფმა დაიწყო თავიანთი შედეგების გამოქვეყნების მომზადება. თვით მღვიმეში აღმოჩენილია გვიანი ნეოლითის პერიოდის მასალები, თუმცა 2013 წლისთვის მკვლევართა ჯგუფმა საბოლოო ნეოლითის პერიოდის მასალები მხოლოდ ახლომდებარე ღია უბნებზე აღმოაჩინა.[7]
არქეოლოგია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ნეოლითის ეპოქაში თავად მღვიმე გამოიყენებოდა როგორც სამარხი, ხოლო მღვიმის გარეთ მდებარე დიდ სოფელში ცხოვრობდნენ მიწათმოქმედები.[8][9] გათხრების ადგილზე აღმოჩენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, არქეოლოგები მიიჩნევენ, რომ ადრეული მიწათმოქმედები, რომლებიც ამ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ, ძირითადად იკვებებოდნენ ქერისა და ხორბლის პროდუქტებით. ასევე ვარაუდობენ, რომ თავის ქალებზე აღმოჩენილი არასასიკვდილო ტრავმები შესაძლოა მიუთითებდეს ძალადობრივ დაპირისპირებებზე.[8][5][1]. ამ ტერიტორიაზე წარმოდგენილია როგორც პირველადი სამარხები, ასევე კრემაციის გზით შესრულებული და მეორადი სამარხები. მღვიმე ასევე გამოიყენებოდა თავშესაფარად და მარაგების შესანახად.[6] გარდა ამისა, აღმოჩენილია საკულტო პრაქტიკის მტკიცებულებებიც, მათ შორის მარმარილოს თეთრი თავის ქალა, რომელიც სტალაგმიტური ტიპის იდოლს წარმოადგენდა.[10].
გათხრებისას აღმოჩენილ სხვა არტეფაქტებს შორის არის გვიანნეოლითური ხანის ქვა, კერამიკა და თიხის ჭურჭელი, სამკაულები და იარაღი. აღმოჩენილია მოხატული და ნაკვეთი კერამიკული ნაწარმი, ნიჟარებისგან დამზადებული მძივები, ქვის ნაჯახები და მთლიანი შუშაქვის ისრის წვერი, აგრეთვე მელოსის ობსიდიანის პირები და ნამტვრევები.[11] ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნი ვერცხლის სამკაულები მიუთითებს, რომ რეგიონი მდიდარი იყო, ვინაიდან ვერცხლი უკიდურესად იშვიათი იყო ბრინჯაოს ხანასა და ნეოლითურ ევროპაში.[12][13] ალეპოტრიპას გათხრებისას ასევე აღმოჩნდა იშვიათი ადრეული სპილენძის ნაჯახი, რომელიც, მკვლევართა აზრით, საბოლოო ნეოლითის პერიოდით თარიღდება.[14] პოლ კარტლეჯი წერს, რომ „პელოპონესზე, როგორც ჩანს, არ არსებობდა გარდამავალი ენეოლითური ფაზა“, და ამატებს, რომ ალეპოტრიპას მღვიმეში აღმოჩენილი სპილენძის იარაღები „სასარგებლო ხიდს ქმნის“ ადრეულ ელადურ ეპოქამდე.[13]
კავშირი ჰადესთან
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მითოლოგიური ტრადიციის მიხედვით, ახლომდებარე ტენაროსში მდებარეობდა შესასვლელი ბერძენი სიკვდილის ღმერთის, ჰადესის, მიწისქვეშა სამეფოში, და არქეოლოგების მოსაზრებით, რომლებიც ალეპოტრიპას გათხრებზე მუშაობდნენ, შესაძლებელია, რომ მღვიმეში არსებული სამარხის კულტურული მეხსიერება კლასიკურ პერიოდშიც კი უკავშირდებოდა ტენაროსს.[1][5] არქეოლოგებმა ასევე გამოთქვეს ვარაუდი, რომ მოგვიანებით მიკენური ოსუარიუმი, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. 1300 წლით, შესაძლოა გადმოტანილი იქნა ამ ადგილას ხელახალი დაკრძალვისთვის ბრინჯაოს ხანის ბოლოს.[5][15] ერთ-ერთ შესაძლო ახსნას, რომელიც წამოაყენა წამყვანმა არქეოლოგმა იორგოს პაპათანასოპულოსმა, წარმოადგენს ის აზრი, რომ აქ მცხოვრებმა ადამიანებმა შესაძლოა აითვისეს წარმოდგენა მიწისქვეშა სამყაროს შესახებ, როგორც ადგილისა, სადაც მიცვალებულებს მარხავდნენ — კულტურული მეხსიერება, რომელიც წინარე პერიოდის ტრადიციებს უკავშირდება.[16] გათხრების თანახელმძღვანელმა, ანასტასია პაპათანასიუმ, დაამატა: „პირდაპირი მტკიცებულება არ გვაქვს, მაგრამ ამ შესაძლებლობის გამორიცხვაც არ შეგვიძლია“.[5]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 3 Ancient cave speaks of Hades myth. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-03. ციტირების თარიღი: 2017-07-19
- ↑ The Caves of Dirou (Glyfada and Alepotrypa) in Mani. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-12. ციტირების თარიღი: 2017-07-19
- ↑ Cite book|ავტორი=Harff|first=J.|author2=Bailey|first2=G.|author3=Lüth|first3=F.|სათაური=Geology and Archaeology: Submerged Landscapes of the Continental Shelf|გამომცემლობა=Geological Society of London|date=2016-01-05|isbn=978-1-86239-691-3
- ↑ Cite web|url=https://www.su.se/english/research/profile-areas/climate-seas-and-environment/stalagmites-from-greek-caves-provide-new-climate-information-1.265010|title=Stalagmites[მკვდარი ბმული] from Greek caves provide new climate information - Stockholm University|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211071627/https://www.su.se/english/research/profile-areas/climate-seas-and-environment/stalagmites-from-greek-caves-provide-new-climate-information-1.265010%7Carchive-date%3D2018-02-11%7Caccess-date%3D2018-02-10%7Curl-status%3Dlive
- 1 2 3 4 5 Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/02/150220-embracing-skeletons-greece-diros-alepotrypa-cave-archaeology/|title=Embracing Stone Age Couple Found in Greek Cave|website=National Geographic News|date=2015-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718012942/http://news.nationalgeographic.com/2015/02/150220-embracing-skeletons-greece-diros-alepotrypa-cave-archaeology/|archive-date=2017-07-18|access-date=2017-07-19|url-status=dead
- 1 2 Cite book|ავტორი=Korka|first=Elena|სათაური=The Protection of Archaeological Heritage in Times of Economic Crisis|გამომცემლობა=Cambridge Scholars Publishing|date=2015-01-12|isbn=978-1-4438-7411-3
- ↑ Dietz, Søren; Mavridis, Fanis; Tankosić, Žarko; Takaoglu, Turan (2017-11-30) Communities in Transition: The Circum-Aegean Area During the 5th and 4th Millennia BC. ISBN 978-1-78570-723-0.
- 1 2 Papathanasiou, Anastasia; Spencer Larsen, Clark; Norr, Lynette (2000-05-01). „Bioarchaeological inferences from a Neolithic ossuary from Alepotrypa Cave, Diros, Greece“. International Journal of Osteoarchaeology. 10 (3): 210–228. doi:10.1002/1099-1212(200005/06)10:3<210::AID-OA523>3.0.CO;2-2. ISSN 1099-1212.
- ↑ Cite book|ავტორი=Souvatzi|first=Stella G.|სათაური=A Social Archaeology of Households in Neolithic Greece: An Anthropological Approach|გამომცემლობა=Cambridge University Press|date=2008-04-14|isbn=978-0-521-83689-0
- ↑ Dietrich, B. C. (1982). „Evidence of Minoan Religious Traditions and Their Survival in the Mycenaean and Greek World“. Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. 31 (1): 1–12. ISSN 0018-2311. JSTOR 4435785.
- ↑ French, E. B. (1989). „Archaeology in Greece 1989-90“. Archaeological Reports (36): 3–82. doi:10.2307/581027. ISSN 0570-6084. JSTOR 581027.
- ↑ Demoule, Jean-Paul; Perlès, Catherine (1993). „The Greek Neolithic: A New Review“. Journal of World Prehistory. 7 (4): 355–416. doi:10.1007/BF00997801. ISSN 0892-7537. JSTOR 25800637.
- 1 2 (2013-04-15) {{{title}}}. ISBN 978-1-135-86455-2.
- ↑ Phelps, W. W.; Varoufakis, G. J.; Jones, R. E. (1979). „Five Copper Axes from Greece“. The Annual of the British School at Athens. 74: 175–184. doi:10.1017/S0068245400019353. ISSN 0068-2454. JSTOR 30103559.
- ↑ (2012-01-01) {{{title}}}. ISBN 978-0-19-024075-2.
- ↑ Lobell, Jarrett A.; Banyasz, Malin Grunberg; Powell, Eric A.; Zorich, Zach; Swaminathan, Nikhil; Urbanus, Jason; Laursen, Lucas; Patel, Samir S. (2013). „From the Trenches“. Archaeology. 66 (4): 9–21. ISSN 0003-8113. JSTOR 24363871.