აკიო მორიტა
| აკიო მორიტა | |
|---|---|
 მორიტა 1965 წელს | |
| განათლება | ოსაკის უნივერსიტეტი (მეცნიერების ბაკალავრი) |
| მეუღლე(ები) | იოშიკო კამეი (ქორწ. 1951) |
| შვილ(ებ)ი | 3 (მათ შორის ჰიდეო, მასაო და ნაოკო) |
| მშობლები |
მამა: კიუძაემონ მორიტა დედა: შუკო ტოდა |
| ჯილდოები |
ალბერტის მედალი (1982) საპატიო ლეგიონის ორდენი (1984) |
აკიო მორიტა (იაპონ. 盛田 昭夫; დ. 26 იანვარი, 1921 — გ. 3 ოქტომბერი, 1999) — იაპონელი მეწარმე, ტექნოლოგიური ინოვატორი და მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი კორპორაციის, „სონის“ (Sony) თანადამფუძნებელი (მასარუ იბუკასთან ერთად). მორიტას სახელს უკავშირდება არა მხოლოდ „Sony“-ს გლობალურ ბრენდად ჩამოყალიბება, არამედ დასავლურ სამყაროში „დამზადებულია იაპონიაში“ (Made in Japan) ნიშნის აღქმის რადიკალური შეცვლა — უხარისხო პროდუქციიდან უმაღლესი ტექნოლოგიური ხარისხის სინონიმად ქცევა.[1]
ადრეული ცხოვრება და განათლება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აკიო მორიტა დაიბადა 1921 წელს ქალაქ ნაგოიაში.[2] 1665 წლიდან მოყოლებული, მისი ოჯახი აიჩის პრეფექტურაში ფლობდა საკეს, მისოსა და სოიოს სოუსის ტრადიციულ საწარმოს.[3]
იგი ოთხ და-ძმას შორის უფროსი იყო. მამა — კიუძაემონ მორიტა — მას ბავშვობიდანვე ამზადებდა საოჯახო ბიზნესის მემკვიდრედ. თუმცა, მიუხედავად მამის სურვილისა, აკიომ ნამდვილი მოწოდება მათემატიკასა და ფიზიკაში იპოვა, ვინაიდან ადრეული ასაკიდანვე იტაცებდა ელექტრონიკა და მოწყობილობების აგებულება. 1944 წელს მან ოსაკის საიმპერატორო უნივერსიტეტი ფიზიკის ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა.[4]
უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ იგი იაპონიის საიმპერატორო საზღვაო ფლოტში ტექნიკურ ლეიტენანტად დაინიშნა. სწორედ მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, საზღვაო ძალების კვლევით კომიტეტში მუშაობისას გაიცნო მან მომავალი ბიზნესპარტნიორი — მასარუ იბუკა.
კარიერა Sony-ში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1945 წლის სექტემბერში, ომის დასრულების შემდეგ, მასარუ იბუკამ ტოკიოში, დაბომბილი უნივერმაღის შენობაში, რადიოს სარემონტო მცირე სახელოსნო გახსნა. მორიტა მას მალევე შეუერთდა და 1946 წელს მათ ერთობლივად დააარსეს „ტოკიოს სატელეკომუნიკაციო საინჟინრო კორპორაცია“ (Tokyo Tsushin Kogyo Kabushiki Kaisha, დღევანდელი „Sony“), რომლის საწყისი კაპიტალიც 190 000 იენს შეადგენდა.[5] საწყის ეტაპზე კომპანია მძიმე ფინანსურ სირთულეებს აწყდებოდა, რის გამოც თანამშრომელთა ხელფასებს ძირითადად მორიტას ოჯახის ტრადიციული საწარმო ფარავდა და ბიზნესს გადარჩენაში ეხმარებოდა.
1950-იან წლებში იბუკამ ამერიკული „Bell Labs“-ისგან ტრანზისტორული ტექნოლოგიის ლიცენზია მოიპოვა. ამან კომპანიას საშუალება მისცა, 1955 წელს შეექმნა იაპონიაში პირველი ტრანზისტორული რადიო („TR-55“), ხოლო 1957 წელს — ჯიბის რადიო. გლობალურ ბაზარზე გასვლის მიზნით, 1958 წელს მორიტამ კომპანიას მარტივად გამოსათქმელი სახელი — „Sony“ უწოდა.[3]
.jpg)
1960 წელს მორიტამ აშშ-ში შვილობილი კომპანია „Sony Corporation of America“ დააარსა. მან მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა იაპონურ შრომით კულტურაზე, რადგან დანერგა ამერიკული პრაქტიკა და სხვა კომპანიებიდან გამოცდილი კადრების გადმობირება დაიწყო (რაც მანამდე იაპონიაში სრულიად მიუღებლად ითვლებოდა). 1961 წელს „Sony“ გახდა პირველი იაპონური კომპანია, რომლის აქციებიც ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟაზე განთავსდა.
1971 წელს მორიტა კორპორაცია „Sony“-ს პრეზიდენტი, ხოლო 1976 წელს — თავმჯდომარე გახდა.[6] მისი ხელმძღვანელობით კომპანიამ ტექნოლოგიურ სფეროში ორი გლობალური რევოლუცია მოახდინა: 1979 წელს შეიქმნა პორტატიული მუსიკალური დამკვრელი „Walkman“, რომელმაც სრულიად შეცვალა მუსიკის მოსმენის კულტურა, ხოლო 1982 წელს „Sony“-მ კომპანია „Philips“-თან ერთად შეიმუშავა კომპაქტ-დისკი (CD) და გამოუშვა მსოფლიოში პირველი CD-პლეერი.
მორიტას სტრატეგიული მიზანი იყო ელექტრონიკის, კინოსა და მუსიკის ერთიან ეკოსისტემაში გაერთიანება. ამ მიზნით, 1980-იანი წლების ბოლოს „Sony“-მ შეისყიდა როგორც CBS Records Group-ი, ისე კინოკომპანია „Columbia Pictures“.[7] მოგვიანებით, 1994 წელს, ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესების გამო, მორიტა იძულებული გახდა, კომპანიის თავმჯდომარის თანამდებობა დაეტოვებინა.
გეოპოლიტიკური როლი და აშშ-იაპონიის ვაჭრობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აკიო მორიტამ, როგორც ტექნოლოგიურმა ვიზიონერმა, ცივი ომისა და ომისშემდგომი ტექნოლოგიური ბუმის პერიოდში ფაქტობრივად არაოფიციალური დიპლომატის როლი ითამაშა აშშ-სა და იაპონიას შორის.
მისი ეს როლი ყველაზე ნათლად 1960-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდა. როგორც კრის მილერის ცნობილ წიგნში „ჩიპების ომი“ (Chip War) აღწერილი, ამერიკული კორპორაცია „Texas Instruments“ (TI), რომელიც ინტეგრირებული მიკროსქემების უმნიშვნელოვანეს პატენტებს ფლობდა, იაპონიის ბაზარზე შესვლას ითხოვდა. თუმცა, იაპონიის მთავრობა ეროვნული ინდუსტრიის დაცვის მოტივით ამერიკულ კომპანიას ბაზარს მკაცრად უბლოკავდა.[8]
მორიტა აცნობიერებდა, რომ ამერიკულ პატენტებზე წვდომის გარეშე იაპონური ელექტრონიკა ვერ განვითარდებოდა. ამიტომ, 1968 წელს, მისი უშუალო დიპლომატიით, „Sony“-მ და „Texas Instruments“-მა დააფუძნეს ისტორიული 50/50 ერთობლივი საწარმო. ეს იყო გარდამტეხი კომპრომისი: TI-მ მიიღო იაპონიის ბაზარზე შესვლის უფლება, ხოლო სანაცვლოდ იაპონურმა კომპანიებმა უახლეს ამერიკულ ტექნოლოგიებზე ლეგალური წვდომა მოიპოვეს.[9] ამ გარიგებამ ფაქტობრივად საძირკველი ჩაუყარა იაპონიის ეკონომიკურ სასწაულს და შემდგომ ათწლეულებში მის გლობალურ დომინაციას ნახევარგამტარების ინდუსტრიაში.
მენეჯმენტის ფილოსოფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]აკიო მორიტა წინააღმდეგი იყო მოკლევადიან მოგებაზე ორიენტირებისა და მარკეტინგულ კვლევებზე ზედმეტი დამოკიდებულების. მისი ცნობილი ფრაზა იყო: „საზოგადოებამ არ იცის რა არის შესაძლებელი, მაგრამ ჩვენ ვიცით. ჩვენ არ უნდა ვკითხოთ მათ, თუ რა სურთ, არამედ უნდა შევთავაზოთ ახალი პროდუქტი.“[3] მორიტა აყალიბებდა კულტურას, სადაც წახალისებული იყო თავისუფალი დისკუსია, ხოლო შეცდომები სამუშაო პროცესის ბუნებრივ და მისაღებ ნაწილად მიიჩნეოდა.
პირადი ცხოვრება და პუბლიკაციები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1951 წელს მორიტა დაქორწინდა იოშიკო კამეიზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. მორიტა ცნობილი იყო თავისი კომუნიკაბელურობითა და ენერგიული ბუნებით. მის სახელს უკავშირდება იაპონურ ენაში ტერმინ „რომანს-გრეის“ (Romance Grey) დამკვიდრება, რაც მომხიბვლელ ჭაღარათმიან შუახნის მამაკაცს ნიშნავს.
1986 წელს მან გამოსცა ავტობიოგრაფიული ბესტსელერი „დამზადებულია იაპონიაში“ (Made in Japan). 1989 წელს კი პოლიტიკოს შინტარო იშიჰარასთან ერთად გამოსცა წიგნი „იაპონია, რომელსაც შეუძლია თქვას არა“. წიგნში გაკრიტიკებული იყო ამერიკული ბიზნეს-პრაქტიკა, რამაც აშშ-ში დიდი რეზონანსი გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ თავად მორიტას კრიტიკის განზრახვა არ ჰქონია, უკმაყოფილების გამო მან მოგვიანებით საკუთარი თავები წიგნის ინგლისურენოვანი გამოცემიდან ამოაღებინა.[10]
გარდაცვალება და ჯილდოები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1993 წელს მორიტას თავის ტვინში სისხლჩაქცევა განუვითარდა, რამაც იგი ეტლს მიაჯაჭვა. იგი გარდაიცვალა 1999 წლის 3 ოქტომბერს, 78 წლის ასაკში, ტოკიოში, პნევმონიის შედეგად.[11]
მორიტას მიღებული აქვს მრავალი პრესტიჟული ჯილდო და საერთაშორისო აღიარება:
- ალბერტის მედალი (1982 წ.)
- საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის ორდენი (1984 წ.)
- წმინდა საგანძურის პირველი ხარისხის ორდენი (1991 წ.)
- ბრიტანეთის იმპერიის საპატიო რაინდ-კომანდორის (KBE) წოდება (1993 წ.)
- ჟურნალ „Time“-ის აღიარება XX საუკუნის 20 ყველაზე გავლენიან ბიზნესმენს შორის (1998 წ., ერთადერთი აზიელი ამ სიაში)
- ამომავალი მზის ორდენი (1999 წ., სიკვდილის შემდეგ)
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Akio Morita en. EBSCO. ციტირების თარიღი: 2 March 2026
- ↑ Chronology დაარქივებული February 11, 2018, საიტზე Wayback Machine. About Akio Morita, Akio Morita Library
- 1 2 3 Morita, Akio (1986). Made in Japan: Akio Morita and Sony (en). Dutton. ISBN 0-451-15171-2.
- ↑ Akio Morita en. Encyclopædia Britannica. ციტირების თარიღი: 2 March 2026
- ↑ Sony Global – Sony History Chapter 1 Rebuilding from the Ashes en. www.sony.net. ციტირების თარიღი: June 21, 2017
- ↑ Sterngold, James (December 20, 1997). „Masaru Ibuka, 89, Engineer And Sony Co-Founder, Dies“. The New York Times (ინგლისური). ISSN 0362-4331. დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 28, 2023. ციტირების თარიღი: February 13, 2019.
- ↑ Nathan, John (1999). Sony: The Private Life (en). Houghton Mifflin. ISBN 0-395-89327-5.
- ↑ Miller, Chris (2022). Chip War: The Fight for the World's Most Critical Technology (en). Scribner. ISBN 978-1982172008.
- ↑ Sony History Chapter 14: The Texas Instruments Shock en. Sony. ციტირების თარიღი: 2 March 2026
- ↑ City Mayors Shintaro Ishihara Governor of Tokyo 7 September 2012 დაარქივებული May 1, 2016, საიტზე Wayback Machine. Retrieved on September 22, 2012
- ↑ Pollack, Andrew (October 4, 1999). „Akio Morita, Co-Founder of Sony and Japanese Business Leader, Dies at 78“. The New York Times (ინგლისური). ISSN 0362-4331. დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 16, 2022. ციტირების თარიღი: May 16, 2022.
- აკიო მორიტა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)