რედაქტირება ფრანც კაფკა

{{ინფოდაფა მწერალი}}
'''ფრანც კაფკა''' ({{lang-de|Franz Kafka;}} დ. [[3 ივლისი]], [[1883]], [[პრაღა]] — გ. [[3 ივნისი]], [[1924]], [[კლოსტერნოიბურგის სანატორიუმი]]) — XX საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი [[გერმანული ენა|გერმანულენოვანი]] [[მწერალი]], რომლის ნაშრომთა უმრავლესობის გამოქვეყნება მხოლოდ ავტორის გარდაცვალების შემდეგ მოხერხდა. მისი უნიკალური წერის სტილი დღემდე იპყრობს კრიტიკოსთა და მკითხველთა განსაკუთრებულ ყურადღებას.

== წარმოშობა ==
[[ფაილი:Kafka5jahre.jpg|thumb|left|კაფკა 5 წლის.]]
ფრანც კაფკა დაიბადა [[1883]] წლის 3 ივლისს, ქალაქ [[პრაღა]]ში,პრაღელი ებრაელების-ჰერმან კაფკასა (1852–1931) და იულია კაფკას (1856–1934)ოჯახში. კაფკას მამა ჩეხი ებრაელი იყო და საგალანტერეო საქონლით ვაჭრობას მისდევდა. დედა (ქალიშვილობის გვარი ლოვე) შეძლებული გერმანულენოვანი ებრაული ოჯახიდან წარმოდგებოდა. იგი ქმარს ეხმარებოდა ვაჭრობაში, რის გამოც პატარა ფრანცისათვის იმდენად ვეღარ იცლიდა. სულ ჰერმანსა და იულიას 3 ვაჟი და 3 გოგონა ჰყავდათ, რომელთაგანაც ფრანცი უფროსი იყო. დანარჩენი ორი ვაჟი ჩვილობაში გარდაიცვალა.

== განათლება ==

1889–1893 წლებში კაფკა სწავლობდა დაწყებით სკოლაში (Deutsche Knabenschule), შემდეგ გადავიდა გიმნაზიაში, რომელიც 1901 წელს დაამთავრა. ფრანცი ბრწყინვალე მოსწავლე იყო.

გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ კაფკამ სწავლა განაგრძო [[პრაღის უნივერსიტეტი|პრაღის უნივერსიტეტში]] [[ქიმია|ქიმიის]] ფაკულტეტზე, თუმცა ორ კვირაში სამართლის ფაკულტეტზე გადავიდა. იმ დროისთვის იურისპრუდენცია პრესტიჟულ და პერსპექტიულ დარგად ითვლებოდა, სწორედ ამიტომ ჰერმან კაფკა შვილის გადაწყვეტილებით კმაყოფილი დარჩა. უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში მომავალ მწერალს ბევრი თავისუფალი დრო ჰქონდა, რამაც საშუალება მისცა შეესწავლა ხელოვნების ისტორია. მალე იგი შეუერთდა სტუდენტურ კლუბს, რომელიც ლიტერატურულ საღამოებს მართავდა. პირველი კურსის დასასრულს კაფკა შეხვდა მაქს ბროდს, ასევე მომავალ მწერალს, რომელიც მისი უახლოესი მეგობარი გახდა ჟურნალისტ ფელიქს უელსთან ერთად.

კაფკას მშობლიური ენა [[გერმანული ენა|გერმანული]] იყო, თუმცა, თავისუფლად ფლობდა [[ჩეხური ენა|ჩეხურსაც]]. მოგვიანებით შეისწავლა [[ფრანგული ენა]] და კულტურაც. მისი ებრაული განათლება შედარებით სუსტი იყო და თავიდან არც დიდად ინტერესდებოდა მშობლიური ენითა და კულტურით. მხოლოდ მოგვიანებით, უკვე მოწიფულ ასაკში დაინტერესდა იდიშით, მას შემდეგ, რაც ებრაული თეატრალური დასის წარმოდგენებს დაესწრო. 
[[1906]] წლის [[18 ივნისი|18 ივნისს]] ფრანცმა სამართლის დოქტორის ხარისხი მიიღო.

სწავლის პერიოდში, პირველი წლის ბოლოს, კაფკა შეხვდა [[მაქს ბროდი|მაქს ბროდს]]ს, იურიდიული ფაკულტეტის ახალგაზრდა სტუდენტს, რომელიც მისი ახლო მეგობარი გახდა. ბროდმა მალევე შენიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კაფკა მორცხვი იყო და იშვიათად ლაპარაკობდა, მისი საუბარი ყოველთვის შთამაგონებელი იყო. კაფკა ხარბი მკითხვლი იყო მთელი მისი ცხოვრების განმავლობაში. მან ბროდთან ერთად წაიკითხა [[პლატონი]]ს „პროთაგორა“ ორიგინალში ბერძნულ ენაზე, ბროდის ინიციატივით და [[გუსტავ ფლობერი]]ს "გრძნობების აღზრდა" და "წმინდა ანტონის ცდუნებანი" ფრანგულად, მისი შეთავაზებით. კაფკა მიიჩნევდა, რომ [[ფიოდორ დოსტოევსკი]], [[გუსტავ ფლობერი]], [[ნიკოლაი გოგოლი]], [[ფრანც გრილპარცერი]] და [[ჰაინრიხ ფონ კლაისტი]] მისი "ნამდვილი სისიხლით ძმები" იყვნენ. გარდა ამისა, მას აინტერესებდა ჩეხური ლიტერატურა და ძალიან მოსწონდა [[გოეთე]]ს შემოქმედება.

== სამსახური ==
[[1907]] წლის [[1 ნოემბერი|1 ნოემბერს]] კაფკამ მუშაობა დაიწყო უდიდეს იტალიურ სადაზღვევო კომპანიაში, სადაც მთელი ცხოვრება მუშაობდა. კომპანიაში მის მიერ გაწეულ სამსახურს ძალიან აფასებდნენ, ასევე დიდ პატივს სცემდნენ როგორც ინტელექტუალ, თავმდაბალ, კარგი იუმორის მქონე [[ადამიანი|ადამიანს]].

== შემოქმედება და ავადმყოფობა ==

კაფკას ყველა გამოქვეყნებული ნაშრომი გერმანულად არის დაწერილი, გარდა წერილებისა, რომელსაც ის ჩეხურად სწერდა  მილენა იესენსკას. იმ მცირე ნაშრომებს, რომელიც მის სიცოცხლეში გამოქვეყნდა, საზოგადოების ყურადღება არ მიუპყრია. 

კაფკას მისი არც ერთი გრძელტანიანი რომანი არ დაუსრულებია და დაახლოებით 90 პროცენტი მისი ნაშრომებისა დაწვა. მათი უმრავლესობა კაფკამ ბერლინში დიამანტთან ცხოვრების პერიოდში გაანადგურა. ცხოვრების ადრეულ წლებში, როგორც მწერალი, შთაგონებული იყო ვონ კელისტით, რომელის ნაშრომებიც ბაუერის მისამართით დაწერილ წერილში აღწერა, როგორც შემაშინებელი. კაფკა მას მიიჩნევდა უფრო ახლობელ ადამიანად, ვიდრე მის ოჯახს. 

[[1917]] წელს მწერალს განუვითარდა [[ტუბერკულოზი]], რამაც საბოლოოდ შეიწირა კიდეც.სიცოცხლეში კაფკამ სულ რამდენიმე მოთხრობა გამოაქვეყნა. სიკვდილის წინ თავის მეგობარ მწერალ [[ბროდი, მაქსი|მაქს ბროდს]] დაავალა მის მიერ შექმნილი ყველა ნაწარმოების განადგურება, მაგრამ ბროდმა არ შეასრულა დავალება. თითქმის ყველა ნაწარმოები გამოქვეყნებულ იქნა მწერლის გარდაცვალების შემდეგ.

== პირადი ცხოვრება ==
კაფკა დანიშნული იყო ფელის ბაუერზე, რომელიც[[1912]] წელს [[მაქს ბროდი]]ს სახლში გაიცნო. ფელისი [[ბერლინი|ბერლინში]] ცხოვრობდა და მუშაობდა [[დიქტოფონი|დიქტოფონების]] მწარმოებელ კომპანიაში. მათ ხუთი წლის განმავლობაში ჰქონდათ მიმოწერა, ხშირად ხვდებოდნენ ერთმანეთს და ორჯერ აპირებდნენ კიდეც დაქორწინებას, თუმცა საბოლოოდ, [[1917]] წელს ერთმანეთს დასცილდნენ. ამის მიზეზად ბევრი კაფკას უცნაურ ახირებებსა და შიშებს ასახელებს, ბევრიც ამტკიცებს, რომ ფრანცს არ უყვარდა ფელისი, მხოლოდ ოჯახის შექმნა უნდოდა, რათა მამამისისთვის დაემტკიცებინა, რომ ნორმალური ადამიანი იყო. კაფკასთან განშორების შემდეგ ფელისი მალევე დაქორწინდა. მოგვიანებით იგი ოჯახთან ერთად ჯერ შვეიცარიაში, შემდეგ კი აშშ-ში გადასახლდა, სადაც 1960 წელს გარდაიცვალა. ბოლო წლებში იგი ფინანსურ შეჭირვებას განიცდიდა, რის გამოც იძულებული იყო, კაფკასთან მიმოწერა გამომცემლობისათვის მიეყიდა.

კაფკა საერთოდ მერყეობას იჩენდა ქალებთან ურთიერთობაში და არც ერთგულებით გამოირჩეოდა. დანიშნულიც კი განაგრძობდა პერიოდულად ხანმოკლე ურთიერთობებს, მაგალითად, ფელისის მეგობარ გრეტე ბლოხთან. ნიშნობის გაუქმების შემდეგ მას ასევე ხანმოკლე ურთიერთობა ჰქონდა იული ვორიცეკთან. მოგვიანებით [[1944]] წელს გრეტეც და იულიც ოსვენციმის (აუსშვიცის) მასობრივი მოსპობის ბანაკში დაიღუპნენ.

მწერლის რომანტიკულ გატაცებათაგან ყველაზე ცნობილია მისი ურთიერთობა [[ჩეხები|ჩეხ]] [[მილენა იესენსკა]]სთან. მილენა დაიბადა პრაღაში, ცნობილი პროფესორის, ქირურგი-სტომატოლოგის ოჯახში. სწავლობდა კონსერვატორიაში, შემდეგ-პრაღის უნივერსიტეტში ეუფლებოდა მედიცინას, მაგრამ მალევე მიატოვა სწავლა. 1918 წელს იგი ცოლად გაჰყვა გერმანულენოვან ებრაელ ლიტერატორს, ერნსტ პოლაკს. წყვილი [[ვენა]]ში დასახლდა. პრობლემები მათ ურთიერთობაში მალევე გაჩნდა და ქმრისგან იმედგაცრუებული მილენა კოკაინს მიეძალა, თუმცა მალე მიხვდა რომ არასწორ გზას ადგა და გადაწყვიტა თარგმანისა და [[ჟურნალისტი|ჟურნალისტობისთვის]] მოეკიდა ხელი, მით უფრო, რომ ეს დამატებით ფინანსურ შემოსავალსაც აძლევდა. [[1919]] წელს, კაფკას რამდენიმე მოთხრობის (მწერალმა თავის სიცოცხლეში მხოლოდ რამდენიმე მათგანი გამოაქვეყნა) წაკითხვის შემდეგ, წერილი მისწერა მას, სადაც მათი ჩეხურად თარგმნის ნებართვას სთხოვდა. ამ წერილს მოჰყვა ინტენსიური მიმოწერა ფრანცსა და მილენას შორის. ისინი ორჯერ შეხვდნენ ერთმანეთს, თუმცა საბოლოოდ წყვილის ურთიერთობა აღარ გაგრძელებულა, რადგან მილენას არ სურდა ქმართან გაშორება და აღარც კაფკას გამოუჩენია ინიციატივა. მოგვიანებით, ნაცისტური გერმანიის მიერ ჩეხეთის ოკუპაციის შემდეგ მილენა დააპატიმრეს, როგორც აქტიური ანტინაცისტი და [[ებრაელები]]ს ქომაგი. იგი [[1944]] წელს [[რავენსბრუკი]]ს ნაცისტურ საკონცენტრაციო ბანაკში დაიღუპა.

[[1923]] წელს ბალტიის ზღვის ნაპირას სანატორიუმში დასასვენებლად მყოფმა კაფკამ გაიცნო მეზობლად მდებარე ებრაულ ბანაკში მოხალისედ მომსახურე 25 წლის [[პოლონელები|პოლონელი]] ებრაელი ქალი [[დორა დიამანტი]]. დორა (ნამდვილი სახელი-დვორია დიამენტი) წარმოშობით [[გორა კალვარიას]] ერთ-ერთი ცნობილი [[ხასიდიზმი|ხასიდური]] საგვარეულოდან იყო.მას საბავშვო ბაღის აღმზრდელის განათლება ჰქონდა მიღებული და მუშაობდა ბერლინში, ობოლ ებრაელ ბავშვთა თავშესაფარში. დორა ფრანცის უკანასკნელი სიყვარული აღმოჩნდა.

== გარდაცვალება ==
სანატორიუმიდან კაფკა პრაღაში დაბრუნდა, რომ შემდეგ დორასთან გადასულიყო ბერლინში. სწორედ მასთან გაატარა მწერალმა სიცოცხლის ბოლო წელიწადი. [[1924]] წელს ეს სიამტკბილობა მწერალს [[ტუბერკულოზი]]ს გართულებამ შეაწყვეტინა. იგი იძულებული გახდა, სასწრაფოდ დაეტოვებინა ბერლინი და დორასთან ერთად გაემგზავრებულიყო ავსტრიის ერთ-ერთ [[სანატორიუმი|სანატორიუმში]], სადაც გარდაიცვალა კიდეც, 3 ივნისს, 40 წლის ასაკში. დორა უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე მის გვერდით იყო.

== კაფკების ოჯახი ==

ფრანც კაფკას ჰყავდა სამი უმცროსი და-გაბრიელი (ელი) (1889-1941?), ვალერი (ვალი) (1890-1942?) და ოტილი (ოტლა) (1892-1943?), რომელთაგანაც ყველაზე ახლო და თბილი ურთიერთობა სწორედ უკანასკნელთან აკავშირებდა. სამივენი [[ჰოლოკოსტი]]ს მსხვერპლი გახდნენ. დაღუპვის ზუსტი გარემოებები უცნობია. ცნობილია, რომ ჩეხეთის ნაცისტური ოკუპაციის შემდეგ ელი თავის ქალიშვილ ჰანასთან და ვალი-ქმართან ერთად ლოძის გეტოში გაგზავნეს, სადაც მათი კვალი სამუდამოდ გაქრა, სავარაუდოდ, [[ხელმნო]]ს მასობრივი მოსპობის ბანაკში გადაიყვანეს და მოჰკლეს. ოტლა ჯერ ტერეზიენშტადტის საკონცენტრაციო ბანაკში იმყოფებოდა, იქიდან კი-ბავშვების ჯგუფთან ერთად აუსშვიცის ბანაკში მოხვდა და მალევე მოჰკლეს. კაფკების ოჯახის გადარჩენილ წევრთაგან ცნობილია მარიან შტაინერი, ვალის ქალიშვილი, რომელმაც მეუღლესთან ერთად მოახერხა, ოკუპაციამდე [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]] გაქცეულიყო. იგი სიცოცხლის ბოლომდე მფარველობდა ბიძის ლიტერატურულ მემკვიდრეობას.

== საინტერესო ფაქტები ==

გვარი „კაფკა“ ჩეხური წარმოშობისაა და უკავშირდება ჩეხურ სიტყვას kavka, რაც [[ჭკა]]ს ნიშნავს. იგი საკმაოდ გავრცელებული ყოფილა ჩეხ ებრაელებს შორის. ეს ფრინველი ჰერმან კაფკას კომპანიის სახესაც წარმოადგენდა და გამოსახული საფოსტო კონვერტებზე, რასაც მწერლის მამა თავის საქმიან პარტნიორებთან მიმოწერისათვის იყენებდა. იგივე კონვერტებს ხანდახან ფრანც კაფკაც მიმართავდა, პირადი მიმოწერისათვის<ref>Brod, Max (1960). Franz Kafka: A Biography. New York: Schocken Books. ISBN 0-8052-0047-9.</ref>.

მიუხედავად მრავალრიცხოვანი სასიყვარულო თავგადასავლებისა, მწერალს შთამომავლობა არ დარჩენია. მაქს ბროდი მიიჩნევდა, რომ შესაძლებელია, სწორედ კაფკა ყოფილიყო ნამდვილი მამა გრეტე ბლოხის ბავშვისა, რომელიც 1915 წელს დაიბადა და 1921 წელს გარდაიცვალა. თუმცა, ამ ვარაუდის დოკუმენტურად დადასტურება შეუძლებელი გახდა, რადგან, ფრანცისა და გრეტეს ურთიერთობა ფარულიც იყო და ხანმოკლეც, ისტორიის დეტალები კი არასოდეს გახმაურებულა. ამას ხელი შეუწყო იმანაც, რომ ბავშვი მალევე დაიღუპა, რამდენიმე წელიწადში მწერალსაც იგივე ბედი ეწია, ჰოლოკოსტმა კი მისი ბევრი თანამედროვე იმსხვერპლა, თავად გრეტეს ჩათვლით.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{ვიკიციტატა}}
* [http://www.mypraha.info/franz-kafka/ ფრანც კაფკა - ბიოგრაფიული ინფორმაცია]
* [http://www.kirjasto.sci.fi/kafka.htm ბიოგრაფიული ინფორმაცია კაფკაზე]
* [http://www.kafka.org „The Kafka Project“]
* [http://www.digbib.org/Franz_Kafka_1883/ კაფკას ნაწარმოებები გერმანულ ენაზე]
* [http://homepage.univie.ac.at/werner.haas/index.html Werner Haas კაფკას წერილები და დღიურები გერმანულ ენაზე] 
* [http://lib.ru/KAFKA/process.txt „პროცესი“ რუსულ ენაზე ]
* [http://lib.ru/KAFKA/zamok.txt კაფკას ნაწარმოებები რუსულ ენაზე]
* [http://gol.ge/index.php?cat=movies&details=1533&order=1.1&search=kafka ფილმი კაფკას ცხოვრების შესახებ]
* [http://www.theateraufcd.de/mp3/Kafka.htm კაფკა. აუდიო-წიგნები გერმანულ ენაზე] 
* [http://www.gerard-bertrand.net/albumprem.htm ფრანც კაფკას სურათები]

== სქოლიო ==

{{სქოლიოს სია}}

{{DEFAULTSORT:კაფკა, ფრანც}}
[[კატეგორია:ებრაელი მწერლები]]
[[კატეგორია:ავსტრიელი მწერლები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1883]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1924]]
[[კატეგორია:ებრაელი ათეისტები]]