ჯავახები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ჯავახები, ძვ. ქართული ჯავახნიქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე, ისტორიულ ჯავახეთში.

ახალქალაქელი ჯავახის ოჯახი, 1896 წ.
ქართული ენის ჯავახური დიალექტი, თბილისი, 1984

საუბრობენ ქართული ენის ჯავახურ დიალექტზე.[1] ამჟამად მათი ოდენობა ჯავახეთის მხარეში დაახლოებით 5 000-მდეა. 1829–1830 წლების შემდეგ, როდესაც ოსმალეთის იმპერიიდან გენერალ პასკევიჩის მიერ ჯავახეთში გადმოსახლებულ იქნა 7 300[საჭიროებს წყაროს მითითებას]-ზე მეტი სომხური ოჯახი, ჯავახები იძულებული გახდნენ, დაეტოვებინათ საკუთარი სახლ-კარი და დასახლებულიყვნენ საქართველოს სხვა მხარეებში.[საჭიროებს წყაროს მითითებას]

"ჯავახ" ეთნონიმი იქცა ანთროპონიმად (შეადარეთ ივერი, იმერი, კახი, და სხვ.); ჯავახი (უსუფიქსოდ) არის გვარიც. ამ ფუძიდან წარმოქმნილია აგრეთვე გვარები: ჯავახიშვილი, ჯავახაძე, ჯავახიძე, ჯავახია, ჯავახიანი.[2]

ისტორიული წყაროები[რედაქტირება]

ჯავახნი, თორელებთან ერთად, იხსენიებიან ჟამთააღმწერელის ასწლიან მატიანეში, როგორც ნაწილი "ყოველთა ქართველთა":[3]

ვიკიციტატა
„ და წარიტანეს თანა მეფე გიორგი საბერძნეთს, და ვერ წინააღუდგეს ფარმანიანნი ლაშქართა მათ ერთ წელ, და ყოველნი მას შინა მყოფნი ქართველნი მოსცა მეფესა გიორგის. იახლნეს ჯავახნი და თორელნი, რაოდენნი ყვეს, და სადაცა ილაშქრიან და შეიბნიან ციხეთა ზედა, მუნ მჴნედ მბრძოლად გამოჩნდის მეფე გიორგი, და მის თანა ყოველნი ქართველნი.“

საინტერესო ფაქტები[რედაქტირება]

რუსულ ენაში ჯავახებისთვის არ დამკვიდრებულა ერთი მყარი შესატყვისი და იქ შეიძლება შეგხვდეთ ფორმები: Джавахи,[4] Джавахы,[5] Джавахетинцы, Джавахцы.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. მარტიროსოვი, ქართული ენის ჯავახური დიალექტი, ტექსტები, თბილისი, 1984
  2. ქართული გენეალოგია, ვაჟის სახელები
  3. ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. II, გვ. 324
  4. Хаханова А.С. Празднование Нового Года у грузин // Этнографическое обозрение, книга I, Москва, 1839
  5. Паата Рамишвили, Рецензия на книгу: “Очерки истории стран Южного Кавказа: мультиперспективный взгляд на историю” (издательство “Эдит Принт”, Ереван 2009). Перекрестный анализ «Очерков истории стран Южного Кавказа», ISBN 978-9939-51-150-4, Ер.: Эдит Принт, 2011, ст. 225

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • ზედგინიძე გიორგი, თორელ-ჯავახთა და ჯაყელ-მესხთა საკითხისათვის (თორელთა და ჯაყელთა გვარის წარმოშობა ისტორიული წყაროების მიხედვით), "ლიტერატურული მესხეთი", 2003, ოქტომბერი, გვ.6-7.