უიგურები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
უიგურები
ئۇيغۇر
I ხაზი: სადირ პალვანი; მაჰმუდ კაშგარი; მელიკ იპარანი;

II ხაზი: აბდუხალიკ უიგური; იუსუფ ჰას აჯიპი; მემტელი ეპენდი;

III ხაზი: სეიპედინ აზიზი; აბდურახიმ ილეშუპი (მარჯვნიდან მეორე); ხმეტჯან კასიმი.
საერთო მოსახლეობა

11,000,000 (დაახ.)

რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით
ჩინეთის დროშა ჩინეთი სინძიანი 10,019,758 [1]
ყაზახეთის დროშა ყაზახეთი 223,100 [2]
უზბეკეთის დროშა უზბეკეთი 55,220
ყირგიზეთის დროშა ყირგიზეთი 49,000 [3]
თურქეთის დროშა თურქეთი 19,300
რუსეთის დროშა რუსეთი 3,696 [4]
უკრაინის დროშა უკრაინა 197 [5]
ენები
უიგურული
რელიგიები
სუნიზმი

უიგურები (უიგ:ئۇيغۇر; [6] ჩინ. 维吾尔) — ცენტრალური და აღმოსავლეთ აზიაში მცხოვრები თურქული ეთნოსი. დღეისთვის უიგურების უმეტესობა ცხოვრობს ჩინეთში, სინძიანის პროვინციაში. დაახლოებით უიგურების 80%-ცხოვრობს სინძიანის სამხრეთ ნაწილში - ტარიმის დაბლობში.[7] უიგურები ჩინეთში სიძიანის გარდა ცხოვრობენ ტაოიანში, სამხრეთ-ცენტრალურ ხუნანიში.[8] ჩინეთის გარდა უიგურები ასევე ცხოვრობენ: ყაზახეთში, ყიტგიზეთში და უზბეკეთში. ასევე მცირე დიასპორებია: ავღანეთში, პაკისტანში, გერმანიაში, ნიდერლანდში, რუსეთში, აშშში და თურქთში.[9]

სახელი[რედაქტირება]

სახელის - უიგურის მნიშვნელობა უცნობია. ყველაზე ხლოს დგას სიტყვა uyushmaq-თან რომელიც აღნიშნავს გაერთიანებულ ხალხს. ორხონ-ენისეის ძეგლებზე უიგურები მოხსენებულია როგორც uyɣur[10] რაც ჩინურში ტანის დინასტიის ანალებში გადავიდა როგორც -Huí Hé (回紇).[11] მოგვიანებით 788 - 809 წლებში უიგურების მოთხოვნით დასახელება შეიცვალა Huí Hú (回鶻)-ით. ხუთი დინასტიის ისტორიაში ტერმინი განმარტებულია როგორც არწივის ირაო.[12]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Hessler, Peter. Oracle Bones: A Journey Through Time in China. New York: Harper Perennial, 2006.
  • Hierman, Brent. "The Pacification of Xinjiang: Uighur Protest and the Chinese State, 1988-2002." Problems of Post-Communism, May/Jun2007, Vol. 54 Issue 3, pp 48–62
  • Human Rights in China: China, Minority Exclusion, Marginalization and Rising Tensions, London, Minority Rights Group International, 2007

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Xinjiang 新疆. The China Story.
  2. Агентство Республики Казахстан по статистике :Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года
  3. 3.1. Численность постоянного населения по национальностям
  4. Перепись населения России 2010 года
  5. State statistics committee of Ukraine - National composition of population, 2001 census
  6. Mair, Victor. (13 July 2009)A Little Primer of Xinjiang Proper Nouns. Language Log. წაკითხვის თარიღი: 30 July 2009.
  7. Dillon, Michael (2004). Xinjiang: China's Muslim far northwest. Routledge. ISBN 978-0-415-32051-1. p.24
  8. Ethnic Uygurs in Hunan Live in Harmony with Han Chinese“, 29 December 2000. 
  9. Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations (PDF). წაკითხვის თარიღი: 2011-08-28.
  10. Lilla Russell-Smith (2005). Uygur Patronage In Dunhuang: Regional Art Centres On The Northern Silk Road. Brill, გვ. 33. ISBN 978-9004142411. 
  11. Colin MacKerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynasty Histories, Australian National University, 1972, p. 224.
  12. 舊五代史 Jiu Wudai Shi, Chapter 138. Original text: 回鶻,其先匈奴之種也。後魏時,號爲鐵勒,亦名回紇。唐元和四年,本國可汗遣使上言,改爲回鶻,義取迴旋搏擊,如鶻之迅捷也。]