ტურიზმის ინდუსტრია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ტურიზმის ინდუსტრია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მზარდი ინდუსტრიაა. მსოფლიოში სწორედ ტურიზმი არის ვალუტის მოძრაობის მთავარი გენერატორი, რისი მეშვეობითაც იგი უდიდეს როლს თამაშობს მსოფლიო ეკონომიკაში. იგი ასევე ბევრი ქვეყნისთვის რჩება უამრავ სამუშაო ადგილზე პასუხისმგებლად. UNWTO-ს მონაცემებით, მოთხოვნამ საერთაშორისო ტურიზმზე ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა და აჩვენა თავისი ელასტიურობა და მოქნილობა გარეშე ფაქტორებთან მიმართებაში. (ნოემბერი,2008)

• 2007 წლიდან 2008 წლამდე საერთაშორისო ტურისტთა რაოდენობა 1.9%-ით გაიზარდა და 922 მილიონს მიაღწია, ხოლო მათ მიერ დახარჯულმა თანხამ 944 მილიარდ დოლარს (642 მილიარდ ევროს) მიაღწია!

• ბოლოდროინდელმა მსოფლიო ფინანსურმა კრიზიმა თავისი ზეგავლენა იქონია ტურიზმის ინდუსტრიაზეც, რაც 2008 წლის ივნისის თვიდან საერთაშორისო ტურისტების ზრდის ტემპის 2%-იანი დაცემით დაიწყო და საბოლოოდ მარტო 2009 წლის პირველი ოთხი თვის მონაცემებით ტურისტული ნაკადი 8%-ით შემცირდა. ბევრ რეგიონში A(H1N1) ინფლუენზა – ე.წ “ღორის გრიპის” მსოფლიო პანდემიამ ასევე გამოიწვია სიტუაციის გამწვავება. ექსპერტების აზრით 2010 წლისათვის კვლავ განახლდება ტურიზმისადმი გამძვინვარებული მოთხოვნა და საერთაშორისო ტურისტთა რაოდენობა 1 მილიარდს გადააჭარბებს!

ტურზმის ინდუსტრიას ბევრი ქვეყნისათვის სასიცოცხლო მნოშვნელობა გააჩნია. სწორედ უცხოელი ტურისტებისაგან მიღებული შემოსავლები, ინდუსტრიაში მყოფი ფირმების გადასახადები და შანსი, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა დასაქმდება ქმნის ამ ქვეყვებისათვის განვითარების შესაძლებლობას.


სექციების სია

ტურიზმის განსაზღვრება[რედაქტირება]

ტურიზმის კონცეფეცია გამომდინარეობს კონკრეტული საწყისებისაგან, რომელნიც მას განასხვავებენ სხვა მსგავსი სფეროებიდან - ხშირად ასოცირებული, მაგრამ სხვა ფენომენებისაგან. ორი ტერმინი “მოგზაურობა” და “ტურიზმი” შესაძლებელია გამოვიყენოთ ცალ-ცალკე ან ერთად რათა აღვწეროთ 3 ცნება: • ადამიანების მიმოსვლა • ინდუსტრიის ან ეკონომიკის სექტორი • ფართო სისტემა ადამიანთა ურთიერთმოქმედებისა, მათი მუდმივი საცხოვრებელი ადგილიან გამგზავრების მოთხოვნილებები და სისტემა მომსახურებებისა რომელნიც ცდილობენ დააკმაყოფილონ ეს მოთხოვნილებები სხვადასხვა პროდუქტის შეთავაზებით. World Tourism Organisation - მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციამ დაადგინა შემდეგი დეფინიციები: • საერთაშორისო ტურიზმი: შედგება როგორც შემოყვანის, ასევე გაყვანის ტურიზმით. ანუ როდესაც ერთი ქვეყნის მოქალაქები გადიან სხვა ქვეყნის სანახავად და ასევე ამ ქვეყანაში ჩამოდიან უცხო ქვეყნის მოქალაქეები. • საშინაო: როდესაც ქვეყნის მოქალაქეები თავისივე ქვეყნის შიგნით მოგზაურობენ. • შიდა: საშინაოს დამატებული შემოყვანის ტურიზმი. • ეროვნული: საშინაო ტურიზმს დამატებული გაყვანის ტურიზმი. WTO-ს თანახმად ტურისტი არის: “ადამიანი რომელიც მიემგზავრება თავისი მუდმივი საცხოვრებელი ადგილიდან არაუმეტეს 1 წლის ვადით გართობის, დასვენების, საქმიანობის ან სხვა მოტივით, რომელიც არ ანაზღაურდება მოგზაურობის ადგილის ხარჯებით”. “ტურიზმისა და კურორტების შესახებ” საქართველოს კანონში ასევე განმარტებულია ტურისტი – ‘პირი, რომელიც იმყოფება მუდმივი საცხოვრებელი გარემოს ფარგლებს გარეთ დასვენების, გაჯანსაღების, ისტორიისა და კულტურის ძეგლების დათვალიერებისა და/ან სხვა მიზნით ერთი დღე-ღამით მაინც’. ტურისტული მომსახურების მისაღებად საჭიროა მინიმუმ: 1. შემოსავალი, ამ შემთხვევაში იგულისხმება თანხა რომელიც შესაძლებელია დაიხარჯოს არაარსებითზე 2. თავისუფალი დრო 3. ტურიზმის ინფრასტრუქტურა 4. ისეთი ფაქტორები. როგორებიც არის ჯანმრთელობა და მოტივაცია, ასევე მნიშვნელოვანია ტურიზმი, როგორც მომსახურების სფერო, შედგება ფიზიკური და არაფიზიური ელემენტებისაგან. ძირითადი ფიზიკური ელემენტებია: ტრანსპორტი, განთავსების საშუალებები და სხვა მასპონძლობის ინდუსტრიის კომპონენტები. რაც შეეხება არაფიზიკური კომპონენტებს, ამათში ძირითადად მოიაზრება მოტივაცია და მიზანი “ტურისტობისა”, როგორციაა დასვენება და განტვირთვა, ახალი ადამიანების გაცნობის შესაძლებლობა, ახლის შეცნობის ინტერესი, კულტურების გაზიარება და ასევე უბრალოდ სურვილი რაიმე განსხვავებულის კეთებისა, რაიმე თავგადასავალში მოხვედრისა.

სტრუქტურა და ორგანიზაცია[რედაქტირება]

ტურიზმის ინდუსტრია დაფუძნებულია მრავალ სხვადასხვა კომპონენტზე. ესენია: ტრანსპორტი, განთავსების საშუალებები, სხვადასხვა ატრაცქიები, გართობის საშუალებები, ასევე მარკეტინგი და სახელმწიფო რეგულირება. უმეტესობა ამ კომპონენტებისა ერთმანეთთან ურთიერთდაკავშირებულია და რაიმე ძვრები ტურიზმის რომელიმე ერთ დარგში (კომპონენტში) იწვევს ძვრებს სხვა სექტორშიც. ტურიზმის ინდუსტრია მოიცავს: 1. სექტორებს, რომლებიც ტურისტებს აძლევენ საშუალებას რომ იმგზავრონ (მაგ. ტურაგენტები და ტუროპერატორები, ავიაკომპანიები, სამარშუტო-საავტობუსო გადაყვანის კომპანიები და მანქანის გამქირავებელი კომპანიები) 2. იმ სექტორებს, რომელნიც არიან ნაწილი პროდუქტისა “ადგილზე” (მაგ. განთავსება, ინფრასტრუქტურა, ატრაქციები). 3. ადამიანური კომპონენტს ტურიზმში (სამუშაო ძალა) 4. საჯარო-საზოგადოებრივი საქტორს ან სახელმწიფო სააგენტოებს, რეგიონალური ტურისტული ორაგნიზაციებს, პროფესიული ასოციაციებს და საგანმანათლებლო ორგანიზაციებს რომლებიც ქმნიან სამუშაო ძალას.

საერთაშორისო ორგანიზაციები[რედაქტირება]

World Tourism Organisation (UNWTO) წამყვანი და ყველაზე გავლენიანი საერთაშორისო ორგანიზაციია მსოფლიოში ტურიზმის სფეროში. იგი გაეროს (UN) სპეციალიზირებული სააგენტოა. იგი მოიაზრება როგორც გლობალური ფორუმი ტურიზმის პოლიტიკისა და პრაქტიკული წყარო ტურისტული ნოუ-ჰაუსთვის.WTO სათაო ოფისით მადრიდში (ესპანეთი), ასრულებს მთავარ და გადამწყვეტ როლს პასუხისმგებლიანი, მდგრადი და უნივერსალურად მიღწევადი ტურიზმის განვითარებაში, რომლის მიზანია კონტრიბუცია ეკონომიკურ განვითარებაში, საერთაშორისო ურთიერთგაგება, მშვიდობა, ურთიერთპატივისცემა, ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლების დაცვა. ამ ორგანიზაციაში გაწევრიანებულია 150 ქვეყანა და ტერიტორია, ასევე 450 შემოერთებული წევრი (ადგილობრივი მთავრობები, ტურისტული ასოციაციები, საგანმანათლებლო ინსიტუტები და კერძო სექტორში არსებული ფირმები როგორებიცაა ავიახაზები, სასტუმროები და ტუროპერატორები). სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები, რომლებიც ასევე მიეკუთვნებიან ტურიზმის სექტორს არიან: WTTC – მსოფლიო ტურიზმისა და მოგზაურობის საბჭო, International Civil Aviation Organisation (ICAO) რომელიც არის გაეროს სპეციალიზირებული სააგენტო და მიმართულია საერთაშორისო სამოქალაქო საავიაციო სექტორის განვითარებისაკენ და ასევე International Governmental Maritime Consultative Organisation (IMCO) რომელიც ასევე გაეროს სპეციალიზირებული სააგენტოა და არის საერთო-სამთავრობო ორგანიზაცია მიმართული საზღვაო სატრანსპორო თანამშრობლობისა და ამ დარგის განვითარებისაკენ. The International Air Transport Association (IATA) არის საავიაციო ასოციაცია რომელიც რეგულაციას უწვეს სავიაცოი ინდუსტრიას. ამ ორგანიზაციაში გაწევრიანებულია მთელი მსოფლიოს საერთაშორისო ავიახაზების 80%.

რეგიონალური საერთაშორისო ორგანიზაციები[რედაქტირება]

  • The Pacific Asia Travel Association (PATA) არის სამთავრობო და არასამთავრობო ორგანიზაციების შერეული ორგანიზაცია, რომელნიც ურთიერთქმედებენ რათა განავითარონ პროფესიონალიზმი ტურისტულ ინდუსტრიაში აზიასა და წყნარი ოკეანის რაიონში. www.pata.org
  • European Civil Aviation Conference (ECAC) არის რეგიონალური ორგანიზაცია, რომლის მიზანია კოორდინირება და თანამშრომლობა ევროპის ავიაინდუსტრიაში. www.ecac-ceac.org
  • European Travel Commission არის სტრატეგიული ალიანსი, რომელიც უზრუნველყოფს თანამშრომლობას 33 ევროპულ ნაციონალურ ტურისტულ ორგანიზაციას შორის. მისი მიზანია მიიზიდოს მომხმარებლები ევროპაში სხვა რეგიონებიდან. www.visiteurope.com

ნაციონალური ორგანიზაციები[რედაქტირება]

სახელმწიფო სექტორი[რედაქტირება]

სახელმწიფოს ჩარევის ძირითადი მიზეზი ტურიზმის ინდუსტრიაში არის საკუთარი მოქალაქეებისა და ზოგადად, მთლიანად ქვეყნის კეთილდღეობა. იგი ეხება ისეთ სფეროებს როგორიც არის: ეკონომიკური სტაბილურობა, ბუნებრივი რესურსების დაცვა, ეროვნული უსაფრთხოება, ჯანდაცვა და დასაქმება. ტურიზმი ზეგავლენას სხვადასხვა დოზით ყველა მათგანზე ახდენს. სახელმწიფოს ამოცანაა, რომ მაქსიმალური სარგებლიანობა იქნეს მიღწეული და დანახარჯები და სხვა ნეგატიური ფაქტორები იქნეს შემცირებული მინიმუმამდე. კონტროლის ხარისხი განსხვავებულია სხვადასხვა ქვეყნისათვის. მაგალითად, სახელმწიფო ორგანიზაციებს ყოფილ საბჭოთა კავშირში ფაქტიურად აბსოლუტური კონტროლი გააჩნდათ ტურიზმის სფეროზე. სახელმწიფო აყალიბებდა მთლიანად ტურიზმის პოლიტიკას: აკონტროლებდა ერთადერთ ტუსიტულ სააგენტოს Intourist, Aeroflot-ის ავიახაზებს და 40000 დროებითი განთავსების ობიექტს. დღემდე მხოლოდ თურქმენეთსა და ჩრდილოეთ კორეაში არის სახელმწიფო მიერ აბსოლუტური კონტროლი ტურიზმის ინდუსტრიაზე და თავისუფლად მოგზაურობა შეუძლებელია. რაც შეეხება კაპიტალისტურ ქვეყნებს, კერძო და სახელმწიფო ორგანოების მიერ ტურიზმის სფეროში მოღვაწეობა და ჩარევის ხარისხი ყველა ქვეყნისათვის განსხვავებულია. გაეროს კონფერენციაზე რომში (იტალია), 1963 წელს, რომელიც ეძღვნებოდა საერთაშორისო ტურიზმსა და მოგზაურობას, მიღებული იქნა შემდეგი რეზოლუცია:

კონფერენცია მიიჩნევს რომ, სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან სტიმულაცია გაუწიონ ეროვნულ ტურისტულ აქტივობებს, და არიან დარწმუნებულნი, რომ ეს ამოცანა შესაძლებელია მიღწეულ იქნეს შუამავალი ეროვნული ტურისტული ორგანიზაციების მეშვეობით.

ფაქტიურად ყველა სახელმწიფოს აქვს ორგანო, რომელიც მუშაობს ტურიზმის განხრით და პასუხს აგებს ქვეყნის ტურისტულ განვითარებაზე. ეს შესაძლებელია იყოს რომელიმე სამინისტროს განყოფილება, ან სპეციალურად შექმნილი ორგანიზაცია ან დაპარტამენტი, რომელსაც თავისი კერძო იურიდიული სტატუსი გააჩნია. ძირითადად, ამ სამსახურების მიზანია შექმნას განვითარების წინაპირობა და მსოფლიო ბაზარზე თავისი ქვეყნა წარადგინოს როგორც მიმართულება ტურისტებისათვის. ეს პროცესი უმტესად მოიცავს: • კვლევითი მუშაობები • ინფორამციის გავრცელება, პრომოუშენი ქვეყნის შიგნით • საერთაშორისო პრომოუშენი • საერთაშორისო ურთიერთობები • ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარება • მთლიანი ტურისტული პოლიტიკა და პრომოუშენი • ეკონომიკური კრიზისების დროს ტურიზმის ინდუსტრიისათვის ხელის შეწყობა საქართველოში, ეს სამსახური ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტია, რომლის მიზანი და ამოცანაა საქართველოს, როგორც ტურისტული ქვეყნის იმიჯის პოპულარიზაცია და პრომოუშენი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ამ მიზნით დეპარტამენტი აქტიურად იღებს მონაწილეობას სხვადასხვა ქვეყნებში გამართულ ტურისტულ გამოფენა-ბაზრობებში, სადაც წარმოდგენილი სტენდითა და სხვადასხვა ბეჭდვითი ბროშურებითა და მასალებით გამოფენის ვიზიტორებს აწვდის საკმაოდ ვრცელ ინფორმაციას ქვეყნის შესახებ. დეპარტამენტის ინიციატივით ეწყობა გაცნობითი ტურები უცხოელი ჟურნალისტებისათვის, რომლის ფარგლებშიც პრესის წარმომადგენლები სტუმრობენ საქართველოს სხვადასხვა რეგიონს. მათ მიერ მზადდება სატელევიზიო სიუჟეტები და სტატიები ბეჭდვითი პრესისთვის, რაც ხელს უწყობს საქართველოს, როგორც ტურისტული ქვეყნის პოპულარიზაიას. დეპარტამენტი ასევე აქტიურად მუშაობს შიდა ტურიზმის პოპულარიზაციის საკითხზე. ხორციელდება სხვადასხვა სახის პროექტები, რომელიც მიზნად ისახავს საზოგადოების სხვადასხვა ფენებში შიდა ტურიზმით დაინტერესებას. მსოფლიოს ყველა სახელმწიფო ტურისტული სამსახურის სრული სია შესაძლებელია იხილოთ ვებ-გვერდზე: http://www.towd.com

ადგილობრივი ხელისუფლება[რედაქტირება]

ნაციონალური ტურისტული ორგანიზაციების დაქვემდებარებაში, ხშირად ქვეყანაში არსებობს კომპლექსური ბადე ორგანიზაციებისა, რომლებიც არეგულირებენ ან ეწევიან ნებისმიერ სხვა ტურიზმთან დაკავშირებულ საქმიანობას ადგილობრივ დონეზე. მაგალითად, საქართველოში არსებობს ტურიზმის ინფორმაციული ცენტრები. www.georgia.travel მსგავსი ორგანიზაციები როგორც წესი ახორციელებენ ნაციონალური ტურისტული ორგანიზაციების მიერ შემუშავებული სტარტეგიას შეადრებით ლოკალურ დონეზე.

მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა[რედაქტირება]

პირადპირი ელემენტები – ეს ტურიზმის ის არეებია რომლებიც პირდაპირ კონტაქტში არიან ტურისტებთან

• გაყიდვები

• განთავსება

• ტრასპორტირება

• ტურისტული აქტივობები

• ატრაქციები

• სხვა დაქვემდებარებული სერვისები

არაპირდაპირი ელემენტები – ხშირად მოიხსენიება როგორ დამხმარე არეები. ანუ ისეთი სფეროები რომლებიც შეიძლება პირდაპირ კონტაქტი არ აქვთ ტურისტებთან, თუმცა მათ გარეშე ვერ იარსებებდა ინდუსტრია.

• ინფრასტუქტურა

• გზები

• აეროპორტები

• კომუნიკაციები

• საზოგადოებრივი საპირფარეშოები

• საინფომაციო (მაგ. საგზაო) ნიშნები

• მრეწველობა

• სამშენებლო ინდუსტრია

• ელექტროენერგია

• წყალი

• კანალიზაცია და სანაგვე ინფრასტრუქტურა

პირდაპირი ელემენტები[რედაქტირება]

ტრანსპორტი ტრანსპორტი წამყვანი ფაქტორია ტურიზმის განვითარებაში. არსებული ტურისტული ადგილებისათვის, საშინაო და საერთაშორისო ტურიზმი დამოკიდებულია აეროპორტის ტერმინალის, საზღვაო პორტის, საგზაო სისტემების მდგომარეობასა და მოვლა-პატრონობაზე. შეასაფერისი ტრანსპორტირება უთანაბრდება ტურიზმის ყველა დანარჩენი კომპონენტის წარმატებას. დიდია ასევე სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის როლი მოსახლეობის სოციალური პრობლემების, საქმიანი, კულტურული, და ტურისტული ღონისძიებების განხორციელებაში, ის ხელს უწყობს კულტურათა გაცვლას, როგორც ქვეყნის შიგნით ასვე მის საზღვრებს გარეთაც. თრანსპორი უზრუნველყოფს როგორც საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარებას, აგრეთვე ქვეყნებს შორის ურთიერთსასარგებლო გაცვლების წარმოებას. ტურიზმის განვითარებასთან ერთად სატრანპორტო ინფრასტრუქტურაც ვითარდება. სატრანსპორტო მომსახურებაზე მოდის ტურის ფასის 20-60%.

წყლის ტრანსპორტი[რედაქტირება]

საზღვაო ტურიზმის დასაწყისად შესაძლებელია მივიჩნიოთ XIX საუკუნის შუა პერიოდი. პირველი ცნობები სამგზავრო გემებით სპეციალურად დასვენებისათვის მოწყობილი რეისების შესახებ გაჩნდა 1835 წელს – როდესაც ინგლისში დაიწყო რეგულარული სასეირნო რეისები ჩრდილოეთ კუნძულებისა და ისლანდიას შორის. პირველი გემთმფლობელი კომპანიის ჩამოყალიბება 1837 წელს მოხდა და მას “p & u” ერქვა. 1843 წლისათვის უკვე თომას კუკი აწყობდა მდინარე ტემზაზე მოგზაურობებს. ასევე შეერთებულ შტატებში American Express აწყობდა მოგზაურობებს მდინარე მისისიპიზე. საბჭოთა კავშირში საზღვაო პერიოდი 1957 წლიდან იწყება. 1960 წელს მოეწყო საბჭოთა ტურისტების პირველი კრუიზი ყირიმი-კავკასიის სანაპიროს გასწვრივ. მოგზაურობა წყლის ტრანსპორტით შესაძლებელია თავად იყოს ატრაქცია თუ მაგალითად თქვენ მგზავრობთ საკრუიზო გემით ხმელთაშუა ზღვაში. წყლით მოგზაურობას პოპულარობას ასევე ძენს ის გარემოება, რომ ტურისტებს შეუძლიათ თავიდან აიცილონ უსიამოვნებანი აეროპორტებში, მაგალითად რეისის გადადების შემთხვევაში, ასევე სიმჭიდროვე და დისკომფორტი ფრენის დროს (თუ რა თქმა უნდა პირველი კლასით არ მგზავრობთ!). საკრუიზო მგზავრობა კიდევ უფრო ვითარდება და პოპულარობას იძენს, თუმცა მას ასევე დიდ კონკურენციას უწევენ ისეთი სახეობები როგორებიცაა იახტით და ძრავიანი ნავით სეირნობა.

საჰაერო ტრანსპორტი[რედაქტირება]

პირველი თვითმფრინავის მოდელი უძრავი ფრთებით შექმნა რუსმა გამომგონებელმა დ.მიჟაისკიმ. 1882 წელს მსოფლიოში პირველი თვითმფრინავი აფრინდა. პირველი საჰაერო გადაზიდვები გერმანიაში ხორციელდებოდა. ეს იყო “ბერლინი-ლაოფციგი-ვემარის’ მარშუტი, რომლის გადამზიდავი მოგვიანებით ცნობილი გახდა როგორც საავიაციო კომპანია “Lufthansa”. მაღალმა მიღწევებმა ავიაციის და არამარტო ავიაციის დარგში საჰაერო მგზავრობა ეკონომიური, უსაფრთხო, სწრაფი და კომფორტული გახადა. პირველი არასამხედრო დანიშნულების თვითმფრინავის გამოგონებიდან II მსოფლიო ომის შემდეგ, ბოინგ 747-ის: გიგანტური სამგზავრო თვითმფრინავისა 1970 წელს გამოგონებამ გამოიწვია ხარჯის შემცირება ერთ სამგზავრო ადგილი/კილომეტრზე. დღემდე ყველაზე მასშტაბურ თვითმფრინავად ითვლება ბოინგ A 380 რომელიც 550-800 მგზავრს იტევს. იგი რეისებს 2007 წლიდან ასრულებს ლონდონი-სინგაპურის-სიდნეი მიმართულებით. არსებობს ორი საავიაცო მომსახურების სახე:

  1. სქემატური (განრიგის მიხედვით) ფრენა
  2. ჩარტერული ფრენა

განრიგის მიხედვით ფრენა ნინშნავს წინასწარ შედგენილი განრიგის მიხედვით განხორციელებულ ფრენებს, რომლებზეც სპეციალური ლიზცენზიები არის გაცემული შესაბამისი სახელმწიფოების მიერ. ასეთი ტიპის მომსახურების დროს ავიაკომპანია ასრულებს ფრენას განრიგის მიხედვით მგზავრების რაოდენობის მიუხედავად.

მთლიანად სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ავიახაზები, როგორებიცაა მაგალითად სინგაპურის ავიახაზები, ასევე გაერთიანებული ემირატებსი ავიახაზები ატარებენ სახელწიფო დროშას. თუმცა იმის მიუხედავად, რომ British Airways არის მთლიანად კერძო, იგი მაინც ატარებს სახემწიფო დროშას. Air New Zealand ასევე იყო კერძო საკუთრებაში, თუმცა 11 სექტემბრის ტერაქტის შემდეგ სახელმწიფომ გამოისყიდა აქციების 80%. საჰაერო ტრანსპორტირების ინდუსტრია ძალიან მნიშვნელოვანია თითოეული ქვეყნის ეკენომიკისა და უსაფრთხოებისათვის, სწორედ ამიტომ, მთავრობებს საკმაოდ დიდი კონროლი გააჩნიათ მათზე.

დაბალი ღირებულების (ხარჯის) ავიალაინერები (LCLF) ასევე ერთერთი დიდი წინ გადადგმული ნაბიჯია საჰაერო ინდუსტრიაში. მხოლოდ ევროპის მასშტაბით 80 მილიონმა ადამიანმა იმგზავრა ამ ტიპის ავიალაინერით 2009 წელს, ეს ციფრი საგრძნობლად აღემატება წინა წლის მონაცემებს - 47 მილიონი. ესეთი ტიპის ავიალაინერებისათვის დამახასიათებელია კონკურენტული ფასები რადგან:

  • იყენებენ მეორად აეროპორტებს, რომლებიც ნაკლებად გადატვირთულნი არიან და საშუალებას იძლევიან უფრო სწრაფი მომსახურებისა
  • იყენებენ მხოლოდ ერთი ტიპის კლასს
  • ყიდიან საკვებს, სასმელებსა და გართობის საშუალებებს
  • ვაჭრობენ მხოლოდ ინტერნეტით
  • ბილეთები არცთუ ისე მოსახერხებელია - უმეტეს შემთხვევაში არ არის უკანდაბრუნებადი
  • არ უწევენ ოპერირებას ხშირი ფრენის პროგრამებს და საკმაოდ მწირ მომსახურებებს სთავაზობენ მგზავრებს

ჩარტერული მომსახურება არ გულისმობს რაიმე განრიგის მიხედვით ფრენას, შესაბამისად ავიაკომპანიებს არ უწევთ არამომგებიანი ფრენების განხორციელება. ავიაკომპანიებს არც მათი რეკლამირება ესაჭიროებათ, რადგან ამით ტუროპერატორები არიან დაკავებულნი. მსაგვსი რეისები, როგორც წესი, მთლიან ტურპაკეტში შედის და ისინი უმეტესად ჩვეულებრივ რეისებზე იაფია. ასეთი ტიპის რეისებს უმეტესად შედარებით პატარა აეროპორტები ემსახურებიან სადაც არ არის გადატვირთული განრიგი. ჩარტერული რესიები ემსახურება მგზავრებს, რომლებსაც ინდივიდუალურად ან ჯგუფურად წინაწარ აქვთ დაგეგმილი (შეკვეთილი) ტური საზღვაო კურორტებზე, ისტორიულ ადგილებში, პატარა ქალაქებში სადაც მათ შესაძლებელია მაგალითად საკრუიზო გემი ელოდებოდეთ.

სახმელეთო ტრანსპორტი[რედაქტირება]

XX საუკუნის დასაწყისში წარმოიშვა და განვითარდა ტრანსპორტის პრინციპულად ახალი სახეობა – ავტომობილი. მან თავიდანვე სწრაფად დაიწყო განვითარება. ტურისტულ ბაზარზე ავტომობილების გამოჩენა ჰენრი ფორდის 1908 წელს, ახალი მოდელის - “T” –ს წარდგენით დაიწო: ამ შედარებით იაფმა მანქნამ რევოლუცია მოახდინა მსოფლიო მასშტაბით! დღესიათვის ყველა საერთაშორისო მგზავრობის 84% ხორცილედება ავტომობილებით.

მანქანები[რედაქტირება]

ტურისტებს აქვთ შესაძლებლობა გამოიყენონ საკუთარი მანქანები როგორც მშობლიურ ასევე საზღვარგარეთ მოგზაურობის დროს. შესაძლებელია როგორც მოკლე ექსკურსიები ასევე ხანგრძლივი მოგზაურობები. ბუმმა კერძო მანქანების ინდუსტრიაში დიდი ზეგავლენა მოახდინა ტურიზმის სფეროზეც. კერძო მანქანების სიმრავლემ გახადა მოთხოვნადი ისეთი ტურისტული მომსახურეობები როგორებიცაა მოტელები, საოჯახო სასტუმროები, საგზაო საკვები ობიექტები, მანქანა-ბორნის მომსახურებები რომელნიც ფართოდაა გავრცელებული ევროპაში და სხვა.

ტურისტული თვალსაზრისით ასევე დიდ როლს თამაშობს მანქანების გაქირავების სერვისი. ეს ბიზნესს, ორ ნაწილად იყოფა:

  1. საერთაშორისო კომპანიები მაგ: Hertz, Avis, Budget
  2. ლოკალური კომპანიები

საერთაშორისო კომპანიები თანამშრომლობენ ეროპორტებთან და რკინიგზებთან, სადაც ამ კომპანიებს სპეციალური ადგილი აქვთ გამოყოფილი მანქანების დასაყენებლად (რათა ადილზე მოხდეს მათი გაქირავება), ოფისებისთვის და მომხმარებელს შეუძლია წინასწარ შეუკვეთოს მანქანა ჩღშ სისიტემის მეშვეობით, რომელიც ამავე აეროპორტებისა და სარკინიგზო სადგურების ვებ-გვერდებზეა განთავსებული.

მანქანაზე მისაბმელი ვაგონები[რედაქტირება]

მანქანაზე მისაბმელი ვაგონები ძალიან პოპულარულია ევროპასა და განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებში, სადაც 25 მილიონზე მეტი ამერიკელი მოგზაურობს ყოველწლიურად ვაგონების მეშვეობით. იმის მიუხედავად, რომ ისინი არც თუ ისე იაფია თუნდაც საქირავებლად, მათი მეშვეობით შესაძლებელია აბსოლუტურად დამოუკიდებლად და მოხერხებულად მოგზაურობა.

ავტობუსები[რედაქტირება]

საავტობუსო მომსახურება შესაძლებელია დავყოთ შემდეგ კატეგორიებად:

  • ფართო მომსახურება, საშინაო და საზრვარგარეთ მომსახურება
  • გაქირავება
  • საექსკურსიო მომსახურება
  • გადაყვანის სერვისი (ლოკალური ტიპის მაგ. აეროპორტიდან სასტუმრომდე)

Greyhound შტატებში ერთერთი ყველზე ცნობილი და პოპულარული ფირმა, თუმცა მას უწევენ სერიზოზულ კონკურენციას იაფიანი ადგილობრივი ავიაკომპანიები და ასევე საკმაოდ ცნობილი AMTRAK-ის რკინიგზა. ეს და სხვა ფირმები ასრულებენ უამრავის სახის მომსახურებებს: საექსკურსიო მომსახურება, სახლი ავტობუსების გაქირავება და ა.შ. მსგავსი ტიპის მომსახურების მომხმარებლები ძირითადად 45 წელს გადაცილებული ადამიანები არაინ. ავტობუსს შეასძლებელია თავადაც ჰქონდეს ატრაქციის დანიშნულება, მაგალითად ლონდონის სახე - DOUBLE-DECKER BUS - 2 სართულიანი წითელი ავტობუსი. გადაყვანები აეროპორტებიდან სასტუმროებამდე ხშირად ხორციელდება ამ ფირმების მიერ, სადაც უმეტესწილად, მიკროავტობუსები გამოიყენება. ეს მომსახურება უმეტესად ტურპროდუქტის შემადგენელი ნაწილია.

სარკინიგზო მომსახურება[რედაქტირება]

რკინიგზის გაჩენამ ერთგვარი რევოლუცია მოახდინა ტურიზმის სფეროში. ფართე სარკინიგზო ქსელმა ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში რკინიგზის სადგურები ახლომდებარე რაიონების ეკონომიკური მიზიდულობის ცენტრებად გადააქცია. სარკინიგზო მომსახურება დღესდღეობით ნელ-ნელა კარგავს თავის პოპულარობას რადგან იზრდება კერძო მანქანების რაოედენობა, იხვეწება საჰაერო სატრანსპორტო მომსახურება და სარკინიგზო ინდუსტრია ვეღარ უმკლავდება ტურისტთა გაზრდილ მოთხოვნებს. მატარებლები შესაძლებელია გახდენენ კარგი დამაკავშირებლები ქალაქის ცენტრებისა და აეროპორტების. რკინიგზის საშუალებით შესაძლებელია დიდი რაოდენობის ბარგისა და მგზავრების გადაყვანა. ეს მეთოდი აპრობირებულია ლონდონში, ფრანკფურტში, პარიზსა და რომში. მატარებლებს დიდი უპირატესობა გააჩნიათ ავტობუსებთან რადგან ისისნი გაცილებით სწრაფია. ასევე ტურისტებისათვის მნიშვნელოვანია ქალაქის რკინიგზაც (მეტრო). ხოლო რაც შეეხება Orient Express-ის (www.orient-expresstrains.com), Trans-Siberian Railway-ის და Tranz Alpine Railway-ის (www.tranzscenic.co.nz) მომსახურებანი თავად შეიძლება იქნეს განხილული როგორც ატრაქცია.

განთავსება[რედაქტირება]

მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის რეკომენდაციების შესაბამისად, ტურისტთა განთავსების ობიექტები დაყიფილია 2 კატეგორიად:

  1. 1. კოლექტიური და
  2. 2. ინდივიდუალური.

ამასთან, ტურისტების განთავსების საშუალება განისაზღვრება როგორც “ნებისმიერი ობიექტი, რომელიც ტურისტებს რეგულარულად ან ხანდახან სთავაზობს ადგილს ღამის გასათევად. მოცემულ ობიექტში, ყველა ადგილი უნდა ემორჩილებოდეს კომერციული ტიპის ერთიან ხელმძღვანელობას, იმ შემთხვევაშიც კი როდესაც იგი მიზნად არ ისახავს მოგების მიღებას”. განთავსების სექტორი დრესდღეობით თავის მომხმარებლებს უამრავი სხვადასხვა ტიპის მომსახურებას სთავაზობს რათა შეძლოს ბაზარზე არსებული უამრავი მომხმარებლის მოთხოვნების მაქსიმუმის დაკმაყოფილება. განთავსების ობიექტების განსხვავება შთამბეჭდავია: 5 ვარსკვლავიანი სასტუმროდან დაწყებული, რომელიც თავის მომხმარებელს 24 საათიან სერვისს, საცურაო აუზებსა და სატრენაჟორო დარბაზებს და ა.შ სთავაზობს, უბრალო კარვებით დამთავრებული. განთავსების ობიექტების ხარისხობრივი თუ სხვა სახის კლასიფიკაციები განსხვავებულია ყველა ქვეყნისთვის. ქვევით მოყვანილ ცხრილში ნაჩვენებია თუ რა ტიპის განთავსების ობიექტში და რომელ სასტუმროში ცხოვრობდნენ უცხოელი ტურისტები საქართველოში ყოფნისას. ცხრილი შედგენილია ტურიზმის დეპარტამენტის მიერ და მასში ასახულია 2008 წლის მონაცემები.


კლასიფიკაცია[რედაქტირება]

არსებობს უამრავი სახის კლასიფიკაცია განთავსების ინდუსტრიაში. ეს გრადაციები ძირითადად ხარისხის აღსანიშნავად გამოიყენება. გრადაციის მოდელები შესაძლებელია შემუშავებულ იქნას სხვადასხვა საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ან თვითონ სასტუმროების მიერ. ყველაზე ცნობად კლასიფიკაციის მოდელს სასტუმროებში ვარსკვლავები წარმოადგენს, რომლის რაოდენობაც დამოკიდებულია მომსახურების ხარისხზე, სისუფთავეზე, სილამაზესა და სხვა ატრიბუტებზე. იმის მიუხედავად, რომ ამ “ვარსკვლავების” მთელ მსოფლიოში ცნობადობა მაღალია, გრადაციის ეს მოდელი არ არის ოფიციალურად აღიარებული და შესაბამისად არაკონტროლირებადია საერთაშორისო დონეზე. ამის გამო ვარკსვლავების რაოდენობის მიუხედავად, რეალური ხარისხობრივი მაჩვენებლები განსხვავებულია სხვადასხვა ქვეყანაში. დღესდღეობით, სხვადასხვა ტურისტული ორგანიზაციები ცდილობენ საერთაშორისო დონეზე შეიმუშავონ ერთიანი გრადაციის სისტემა და სტანდარტი. ევროპის უმეტეს ქვეყანაში სასტუმროებს ზემოაღნიშნული ვარსკვლავებით, დიდ ბრიტანეთში - ბრილიანტებით, ხოლო შეერთებულ შტატებში: ”deluxe”, “superior”, ‘budget” და ა.შ ტერმინებით აფასებენ.

ატრაქციები და აქტივობები[რედაქტირება]

ყველა რეგიონისათვის საჭიროა ის ტურისტული ატრაქციები და აქტვობები რომლებიც ტურისტებს ამ ადგილას მოიზიდავს. ეს შესაძლებელია იყოს როგორც ლამაზი მთები ან ეგზოტიკური ზღვის სანაპირო, ასევე გართობა, ვაჭრობა და ა.შ. ატრაქციები შესაძლებელია დაიყოს ბუნებრივ ატრაქციებად, როგრიებიცაა: მთები, გეოთერმული ზონები, ტყეები და ა.შ, ასევე კონსტრუირებულ ატრაქციებად, რომელთა შექმნაა და შენახვაა აუცილებელი, მაგალითად: გასართობი პარკები, მუზეუმები და გალერეები, ისტორიული ნაგებობები, გარეული ბუნების პარკები, ასევე ივენთები: სასცენო შოუები, გამოფენები და ა.შ.

გაყიდვები[რედაქტირება]

ტურიზმის ინდუსტრიაში გაყიდვები მოიცავს შექმნილი ტურპროდუქტის დისტრუბუციას ტურისტულ სააგენტოებამდე, ტუროპერატორებამდე და ბითუმად მოვაჭრე აგენტებამდე საცალო ვაჭრობისთვის. როგორც უკვე ავღნიშნეთ ტურისტული პროდუქტი თავის თავში მოიცავს ტრანსპორტირებას, განთავსებას, ატრაქციებს და სხვა დქვემდებარებულ მომსახურებებს. გაყიდვების სექტორი ტურიზმისათვის განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია, რადგან მომხმარებელი და მომსახურება ერთმანეთისაგან გეორგრაფიულად შორიშორს იმყოფებიან. მაგალითად, ლონდონში მყოფმა მომხმარებელმა შეიძლება შეიძინოს ერთკვირიანი სათხილამურო საგზური ალპებში სახლიდან გაუსვლელად, რომელშიც შევა: ავიაბილეთები, ბარგის გადაზიდვა, მანქანის ქირაობა, სასტუმროს ნომერი, კვება და თხილამურები. ტურისტული პროდუქტის მომხმარებლამდე მიწოდების ძირითადად 3 ტიპის ფორმა არსებობს:

  1. 1მომხმარებელი ყიდულობს ტურპროდუქტს პირდაპირი მიმწოდებლებისაგან.

ზოგჯერ კომპანიები ცდილობენ თავიანთი პროდუქტი უშუალოდ მომხმარებელს მიჰყიდონ. ინტერნეტ მომხმარებელთა ზრდა და ამასთან ახალი შესაძლებლობა ინტერნეტ შეკვეთისა (დაჯავშნის) ნიშნავს, რომ სულ უფრო მეტი მომხმარებელი იყიდის ტურსიტულ პროდუქტს ინდივიდულურად. დადებით მხარეებად შეიძლება მიციჩნიოთ დამატებითი, საშუამავლო ხარჯების არარსებობა. ასევე უშუალო კონტროლი პირდაპირი მიმწოდებლების მიერ. უარყიფითი მხარეა პროდუქტის გასაღების სირთულე (რეკლამის ხარჯები და ა.შ).

  1. 2მომხმარებელი ყიდულობს პროდუქტს შუამავლების დახმარებით.

ეს შუამავლები არიან ტურისტული სააგენტოები, ტუროპერატორები და ა.შ რომლებიც უზრუნველყოფენ ტურისტულ პროდუქტში შემავალი ყველა საჭირო კომპონენტის არსებობსას და მათ თანხვედრას, მაგ, სამგზავრო ბილეთებისა და სასტუმროს ნომრების დაჯავშნა. შუამავალი ორგანიზაციები დაახლოებით 10-20% საკომისიოს იღებენ.

  1. 3მომხმარებელი პროდუქტს ორი შუამავალი კომპანიის გავლით ღებულობს.

ტურისტული ფირმები ხშირად ბითუმად მოვაჭრეებისაგან ყიდულონებ ტურპროდუქტებს. ხშირადაც ბითუმად მოვაჭრე კომპანიები თავად ტურისტული ფირმების შვილობილი კომპანიებია. ამ შემთხვევაში ბითუმად მოვაჭრე ქმნის პაკეტს მომსახურეობებისა, რომელშიც შედის: მგზავრობა, განთავსება კვება და სხვა ნებისმიერი სახის ტურისტული მომსახურება, ხოლო ტურისტულ ფირმას მისი საცალო ბაზარზე გატანა ევალება.

საკომისიო[რედაქტირება]

ტურისტული სააგენტოები და ტუროპერატორები ზოგჯერ შემოსავალს არამარტო კლიენტებისგან ღებულობენ არამედ იმ ფირმებისგანაც, რომლის მომსახურებასაც ისინი ჰყიდიან. ავიაკომპანიები სულ უფრო და უფრო ზრდიან საკომისიოებს, რომელსაც ტურისტულ ფირმებს უხდიან რათა მისცენ სტიმული მეტი ავიაბილეთების გაყიდვისათვის. მაგალითისათვის, საკომისიო რომელსაც ტურისტული ფირმები იღებენ ავიაკომპანიებისაგან, არის 5-9% საერთაშორისო გადაყვანებზე, 10% განთავსების საშუალებების დაჯავშნაზე, 33% ტურისტულ სადაზღვევო მომსახურბაზე და ა.შ ზოგი ტურისტული ფირმა იღებს შემოსვავალს ტურისტების მიერ ფულის გდარიცხვებითა და მატი კონვერტაციით. ამ შემთხვევაში ორი ფირმა: 1.ტურისტული და 2. ფინანსური მომსახურების გამწევი ფირმა ერთმანეთში თანამშრომლობს. ყველაზე ცნობილი ჯაჭვს წარმოადგენს Thomas Cook-ისა და American Express-ის თანამშრომლობა. თუმცა ბოლო პერიოდში პირდაპირი დაჯავშნის სიტემების შემოღებამ, ევროს გამოჩენამ, ინტერნეტ ბანკინგის სისტემამ და ა.შ ეს შემოსავლები საგრძნობლად შეამცირა.

მომიჯნავე ინდუსტრიები[რედაქტირება]

კვების და სასმელების ინდუსტრია[რედაქტირება]

ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი ელემენტს მოგზაურობისას კვება და სასმელები წარმოადგენს. ქვეყნებს რომელთაც საკმაოდ კარგი რეპუტაცია გააჩნიათ კვებისა და სასმელების სფეროში, ცდილობენ ტურიზმში ეს კომპონენტები უხვად ჩართონ. მაგალითისათვის, საფრანგეთი ცდილობს ტურისტები მიიზიდოს სხვადასხვა საკვები თუ სასმელი პროდუქციის ფესტვივალებში. მსგავსი ღონისძიებები როგორც უცხოელ ასევე ადგილობრივ ტურისტებსაც იზიდავს. ყველაზე ცნობილ ფესტივალებს შორის ერთერთია Oktoberfest, რომელიც მიუნხენში ტარდება ყოველწლიურად, სადაც ტურისტებს მოსახვედრად უწევთ საკმაოდ დიდი ხნით ადრე ადგილებს დაჯავშნა. ბოლო პერიოდში, ისეთი ტრანსნაციონალური კორპორაციების განვითარებამ, როგორებიცაა McDonalds, KFC და Burger King, შეცვალა ჭამის წესჩვეულებები. ტურისტებს შეუძლიათ მიირთვან ისეთივე საკვები ყველაგან როგორსაც შეჩვეულნი არიან სახლში.

შოპინგი[რედაქტირება]

შოპინგი შესაძლებელია იყოს როგორ დამატებითი ატრაქცია ასევე პირდაპირი მიზეზი მოგზაურობისას. შოპინგი მოიცავს როგორც სუვენირების ასევე პირველადი მოხმარების პროდუქტების შეძენას. პროდუქცია რომელიც ასოცირდება მოგზაურობის ადგილთან, ყოველთვის პოპულარულია, მაგალითად იაპონიაში ეს არის სუში (ტრადიციული კერძი), საფრანგეთში – პარფიუმერია, ჰავაიში - ანანასები და მაკადამია (ავსტრალიური ნიგოზი), ხოლო საქართველოში - ღვინო და ა.შ

დაზღვევა[რედაქტირება]

დაზღვევა ძალიან მნიშვნელოვანი ასპექტია მოგზაურობის დაგეგმვისას. უცხო ქვეყანაში ჩასული ტურისტი ადგილობრივ მცხოვრებლებზე მეტად განიცდის არასასიამოვნო რისკის ფაქტორთა გავლენას. უმეტესათ პოლისები ფარავს: • სამედიცინო მომსახურება და ჰოსპიტალიზაცია • მგზავრობის გადადება/გაუქმება • ბარგის დაკარგვა • ფულის დაკარგვა • პირადი შემთხვევები და ვალდებულებები

მგზავრი უნდა იყოს დარწმუნებული, რომ მისი სადაზღვეო პილისი მთლიანად დაფარავს შესაბამისი ქვეყნის სამედიცინო მომსახურებას რადგან ზოგ ქვეყანაში იგი განსაკუთრებით ძვირია. მაგალითისათვის, შეერთებულ შტატებში სერიოზული დაავადების სამკურნალოდ გაწეული ხარჯი რომელიც 1 მილიონ დოლლარს აჭარბებს, არცთუ იშვიათია.

ფულადი სახსრები[რედაქტირება]

უცხოეთში მოგზაურობის რეალური ხარჯების გამოთვლა ხშირად წინასწარ შეუძლებელია. ამის მიზეზი შეიძლება ადგილობრივი გადასახადები აღმოჩნდეს. მოგზაურობისას შესაძლებელია წარმოიშვას გაუთვალისწინებელი ხარჯები. ცდომილება შეიძლება ასევე ქვეყნებს შორის ცხოვრების დონის (ფასთა დონის) შეუსაბამობამ გამოიწვიოს. მაგილითისათვის, სკანდინავიაში ცხოვრების დონეც და შესაბამისად ფასთა საერთო დონეც საკმაოდ მაღალია, ხოლო რაც შეეხება მაგალითად ბალის (ინდონეზია), პირიქით, ფასთა დონე აქ განსაკუთრებით დაბალია – საკბვები და სუვენირები იაფი ღირს. თუმცა უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ ტურისტების დიდი ნაკადი ადგილობრივ ეკონომიკას აძლიერებს. 2003 წელს მომხდარი ტერორისტული დაბომბვების სერიის შემდეგ ადგილობრივი ეკონომიკა ფაქტიურად განადგურებული იყო მანამ სანამ ნელნელა ტურისტებმა ისევ დაიწყეს ბალიში მოგზაურობა და ეკონომიკური სურათიც გაუმჯობესდა.

მოგზაურობისას, ტურისტი არჩევანს აკეთებს შემდეგი ვარიანტებიდან:

  • ნაღდი ფულის ქონა. ეს შეიძლება იყოს სახიფათო, რადგან არსებობს მისი დაკარგვის ან მოპარვის ალბათობა. ასევე ზოგ ქვეყანას შიეძლება გააჩნდეს რაიმე შეზრუდვები ნახდი ფულის რაოდენობის შეტანასთან დაკავშირებით და ა.შ.
  • მოგზაურის ჩეკებით სარგებლობა. მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. ამ შემთხვევაში ქრება ფულის დაკარგვის ან მოპარვის რისკი. საშუალოდ საკომისიო 1%-ს წარმოადგენს.
  • წინასწარი გადარიცხვები უცხოურ ბანკში.
  • მოგზაურის ვაუჩერების მოხმარება, რომელიც განკუთვნილია მგზავრობის, განთავსების, კვებისა და სხვა მომსახურეობისათვის. მათ როგორც წესი ტურისტული სააგენტოები ან სპეციალიზრებული ფირმები სთავაზობენ თავიან კლიენტებს.
  • საკრედიტო ბარათების გამოყენება. შეფერხება შეიძლება შეიქმნას თუ არ არის კარგად განვითარებული თანამშრომლობა საკუთარ და მასპინძელ ბანკს შორის.
  • ეფტპოს ბარათებით სარგებლობა. (მაგ: Visa, Mastrecard, AmericanExpress და ა.შ). მათ უნდა გააჩნდეთ სართაშორისო ცნობადობა. ბარათების გამოყენება ATM ტერმინალების მეშვეობით 24 საათის განმავლობაში არის შესაძლებელი.

ფულის ერთეულები[რედაქტირება]

ფულის ერთეულები აღინიშნება 3 ასოთი. მაგ: USD = ამერიკის შეერთებული შტატები (United States Dollar), GBP = დიდი ბრიტანეთი (Great British Pounds), GEL = საქართველო (Georgian Lari). ევროს შემოღებამ საგრძნობლად შეამცირა განსხავებული ვალუტების ხმარებადობა ევროპაში, გაადვილა მოგზაურთათვის ფინანსური ორიენტაცია და მოსპო სავალუტო დისკომფორტი. ტურისტული პუბლიკაციები და ინფორმაცია ინფორმაციის ყველაზე ფართოდ გავრცეკლებულ საშუალებას ბროშურები წარმოადგენს, თუმცა ინტერნეტის განვითარებამ, ინტერნეტივე გახადა არამარტო ტურისტების, არამედ ტურისტული ორგანიზაციების ინფორმაციის წყარო. ტურისტისათვის აუცილებელია ხელმისაწვდომობა ისეთ ინფორმაციაზე, როგორიცაა: ამინდი, ადგილობროვი ტრანსპორტაცია და ატრაქციები. Travel Guides – მეგზურები Lonely Planet-ის – სერიებიდან ტურისტებში ძლიერ პუპოლარულია. ისინი განახლებადია პერიოდულად. ასევე სხვადასხვა ინტერნეტ-გვერდები აწარმოებენ ტურისტულ ბლოგებს. საკმაოდ პოპულარულია ვიკიპედიის ტურისტული განყიფილება- Wikitravel (www.wikitravel.org). Virgin Atlantic იყო პირველი ვინც ონლაინ რეჟიმში სატელიტური თვალთვალის სერვისი შესთავაზა თავის მომხმარებლებს, რომელიც ნიუ-იორკის ქუჩების დათვალიერებას გულისხმობდა. ტურისტული საინფორმაციო ცენტრები საქართველოში ასრულებენ დიდ როლს უცხოელი ტურისტებისათვის ინფორმაციის მიწოდებაში სხვადასხვა ატრაქციების, განთავსების საშუალებების, სატრანსპორტო საშუალებების და ა.შ შესახებ.

გართობა[რედაქტირება]

ეს კატეგორია მოიცავს კინოთაეტრებს, თეატრებს, ღამის კლუბებს, ბარებს, კაზინოებს, სხვადასხვა ივენთებსა და შოუებს. მსაგვსი გასართობი ატრიბუტების არარსებობა დიდ ზეგავლენას ახდენს ტურისტებზე და სხვადასხვა გამოკითხვებში ერთერთ პირველ ადგილზეა მათი უკმაყიფილების მიზეზებს შორის.

არაპირდაპირი ელემენტები[რედაქტირება]

ინფრასტრუქტურა[რედაქტირება]

ინფრასტრუქტურას ტურიზმის განვითარებაში კრიტიკული მნიშვნელობა გააჩნია. მაგალითად, თუ ტურისტებისათვის არ იქნა შექმნილი შესაბამისი საშუალებანი რათა ისინი ჩავიდნენ კონკრეტულ ადგილას, ისინი უბრალოდ ვერ ჩავლენ იქ. ვენესუელაში მდებარე მსოფლიოში უდიდესი ჩანჩქერი – ანხელი (წყლის ვარდნის სიმაღლე 1014მ!) ძალზე იშვიათად იღებს ტურისტებს, რადგანაც არ არსებობს მისასვლელი გზები. მარტო ჩაღწევა არ არის საკმარისი, ტურისტები ტრანსპორტირებასთან ერთად კომფორტს და სხვა დამატებით მომსახურებებსაც ითხოვენ. აეროპორტებს საჭიროა ჰქონდეთ კონკრეტული მომსახურებანი რათა მიიღიონ საერთაშორისო აეროპორტის სტატუსი, მაგ. Duty Free მაღაზიები. ასევე აუცილებელია კომუნიკაციის სფეროს მაღალი დონე. აუცულებელია ფიჭური კავშირგაბმულობის დაფარვის დიდ არეალი და ინტერნეტით მომსახურება რათა ტურისტებს შეეძლოთ თავის ოჯახის წევრებთან, მეგობრებთან და ა.შ კავშირი. სუფთა საზოგადოებრივი ტუალეტების მისაწვდომობა, საგზაო, საქალაქო თუ სხვა ნიშნების არსებობა ასევე ხელს უწყობს ტურისტთა კმაყოფილებას. ასევე წარმოებისა და მშენებლობის ინდუსტრიის არსებობა არის აუცილებელი რათა შესაძლებელი იყოს ტურისტების მოთხოვნების დაკმაყოფილება ისეთი კუთხით როგორიცაა: სასტუმროები, რესტორნები, მაღაზიები, ატრაქციები და სხვა.

ტურიზმის ეკონომიკა[რედაქტირება]

ტურიზმის ეკონომიკური ზეგავლენა[რედაქტირება]

ტურიზმი მიჩნეულია როგორც მსოფლიოში უდიდესი და ყველაზე სწრაფად მზარდი ინდუსტრია. ამ სფეროს შეუძლია უამრავი სარგებელი მოუტანოს როგორც კერძო ფირმებს, ასევე კონკრეტულ ქვეყნებს, თუმცა მას ბევრი უარყოფითი ზეგავლენაც ახასიათებს. ძირეული კვლევები და სწავლებანი ტარდება სწორედ იმისთვის რათა მაქსიმალურად იქნეს გამოკვლეული ტურიზმის როგორც პოზიტიური, ასევე ნეგატიური ეფექტები, რომ შემდეგომში მიღებული იქნას ისეთი გადაწყვეტილებები რომლებიც მაქსიმალურ სარგებელს მინიმალური დანახარჯებით მოიტანს. ტურიზმისათვის დამახასიათებელი სარგებელი შემდეგში გამოიხატება:

  • დასაქმება
  • ანტრეპრენიორული შესაძლებლობები
  • სახელმწიფო საგადასახადო შემოსავლები
  • პროვინციული რეგიონების განვითარება
  • ვალუტის დინების გენერატორი
  • სხვადასხვა ეკონომიკური (ძირითადად მომსახურების სექტორის) განვითარება

ტურიზმის ხელისშემწყობი ეფექტი გამოიხატება შემდეგი მიმართულებებით:

  • შემოსავალი (როგორც მთლიანად სახელმწიფო ასევე კერძო სექტორი)
  • სახელმწიფო ბალანსი და გადასახადები
  • დასაქმება
  • რეგიონების ეკონომიკური განვითარება

შემოსავალი[რედაქტირება]

ხელფასი, პროცენტი, ქირა და სხვა სარგებლები ყველა ერთიანდება შემოსავლებში. რადგანაც ტურიზმის სფერო მომსახურების სფეროა, იგი ინტენსიურ შრომას მოიაზრებს და პროპორციულად მეტი შემოსავალი იმ პირებს გააჩნიათ რომელნიც პირდაპირ (უშუალოდ) ემსახურებიან ტურისტებს. ტურიზმი მთავარ შემოსავლის გენერატორად რჩება განვითარებადი ქვეყნების ერთი მესამედისათვის, მათ შორის: ეგვიპტე, საბერძნეთი, ტაილანდი, გაერთიანებული ემირატები; ასევე მცირე კუნძულები: ბაჰამა, ფიჯი, სეიშელი, მალდივი და ა.შ ყველა შემოსავლის ჯამს ეროვნული შემოსავალი ეწოდება და ტურიზმის მნიშვენელობა ქვეყნისათვის იზომება პროპორციით მთლიან ეროვნულ შემოსავალში ტურიზმის მიერ შემოსული თანხების რაოდენობით სხვა სფეროებთან მიმართებაში.

მულტიპლიკატორის ეფექტი[რედაქტირება]

მულტიპლიკატორის ეფექტი მოიაზრებს იმ არაპირდაპირ ზემოქმედებას ქვეყნის ეკონომიკაზე, რომელიც ტურისტების მიერ დახარჯული თანხით მიიღება. მულტიპლიკატორის ეფექტი გამოისახება თანაფარდობით ტურისტის მიერ დახარჯულ თითოეულ დოლარსა და იმ რაოდენობას შორის, რამდენჯერაც ეს დოლარი მომავალში დაიხარჯება. მაგალითად, კოეფიციენტი 0.72 ნიშნავს რომ 72% თითოეული ტურისტის მიერ დახარჯული დოლარისა იქნება მომავალში დახარჯული ამავე ქვეყნის ეკონომიკაში. ამ კოეფიციენტის გამოთვლას წინ ბევრი სირთულე უდგას. მაგალითად, რთულია ტურისტების მიერ დახარჯული ფულის ზუსტი ოდენობის გამოთვლა. ასევე ტურიზმის სფეროში დაკავებული უმეტესი კომპანიები მცირე ფირმებია, რომელნიც უმეტესად არაფორმალურ ოპერაციებს ახორციელებენ. ამ და სხვა მიზეზების გამო მულტიპლიკატორის კოეფიციენტი ყოველთვის მიახლოებითია.

გაჟონვა[რედაქტირება]

ეკონომიკური ზეგავლენის გამოთვლა გაცილებით რთულია ვიდრე უბრალოდ ტურისტების ხარჯების დათვლა. ეს ციფრი მცირდება ქვეყანაში იმპორტირებული საქონლისა და მომსახურებების პროპორციულად როლებიც ტურისტებს ესაჭიროებათ. მაშასადამე, თუ ქვეყანაში ტურისტების მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება უცხო ქვეყნიდან იმპორტირებული საქონლის ხარჯზე ხორციელდება, მაშინ მულტიპლიკატორის კოეფიციენტიც მცირე იქნება. გაჟონვა ხსნის იმ მოვლენას, როდესაც ქვეყანა მდიდარია ტურისტებით თუმცა ეკონომიკურად ვერ ვითარდება.

საგადამხდელო ბალანსი[რედაქტირება]

საერთასორისო ტურისტები ქვეყნის ბუჯეტისათვის ქმნიან საგადამხდელო ბალანსს მათ მიერ უცხო ქვეყანაში დახარჯული ფულის მეშვეობით. მაგალითად, იაპონელი ტურისტი, რომელიც ამერიკაში მოგზაურობს, ამერიკის ბიჯეტს – დებიტორულ, ხოლო იაპონიის ბიუჯეტს კრედიტორულ დავალიანებას აკისრებს. ამ შემთხვევაში იაპონელის მიერ დახარჯული ფული საზღვარგარეთ იაპონიის სახელმწიფოსათვის ექსპორტია, ხოლო ტურისტების მიერ იაპონიში დახარჯული ფული იმპორტი. ჯამი კრედიტორული და დებიტორული გადასახადებისა ქმნის საგადამხდელო ბალანსს. ტურიზმი ამ შემთხვევაში გვევლინება როგორც “უხილავი” ექსპორტი, რომელიც იპორტის დაბალანსების მეშვეობით აუმჯობესებს საგადამხდელო ბალანსს.

დასაქმება[რედაქტირება]

UNWTO-ს მონაცემებით მსოფლიოში დაახლოებით 220 მილიონი ადამიანი დასაქმებულია ტურიზმის ინდუსტრიაში. ეს მსოფლიო სამუშაო ძალი 8.3%-ს შეადგენს. ისეთ ქვეყნებში, რომლებიც აბსოლუტურად დამოკიდებულია ტურიზმზე, მაგალითად კარიბის კუნძულები, მთლიანი სამუშაო ძალის 25% სწორედ ტურიზმის სფეროზე მოდის. ექსპერტთა გათვლებით, 2012 წლისათვის დასაქმება ამ სფეროში შეადგენს 249 მილიონ ადამიანს ანუ მსოფლიო დასაქმების 8.6%-ს, რაც ყოველი 11.7-იდან 1 სამუშაო ადგილს შეადგენს. ტექნოლიგიური წინსვლები გარკვულ ეფექტს ახდენს სამუშაო ბაზარზე. მაგალითად, კომპიუტერულმა დაჯავშნის სისტემამ ფაქტიურად მთლიანად შეცვალა სამუშაო მოთხოვნა ამ კუთხით, რამაც გამოიწვია ის, რომ შედარებით ნაკლები აგენეტები მუშაოებნ სასტუმროებსა და აეროპორტებში ამ კუთხით. ასევე შემცირდა ტურისტული სააგენტოების და ავიაკომპანიების ოფისები. ინესტიციები და განვითარება ინვეტსიციების მაღალი დონე ძლიერ განსაზღვრავს ტურიზმის ბიზნესის წარმატებას რეგიონში. ხშირად ე.წ ‘კვერცხი და ქათამის” ეფექტი იქმნება, ანუ არც სახელმწიფო და არც კერძო სექტორს არ სურს ინვეტიციების განხორციელება მანამ სანამ რეგიონში ტურისტები არ ჩავლენ, ამავდროულად არც ტურისტები ჩქარობენ ჩასვლას რადგან არ არის განვითარებული ინფრასტრუქტურა. ხშირად, საზოგადოებას ეჭვი ეპარება “ტურიზმის” ღირებულებაში. მათი აზრით ფულისა და სხვა რესურსების მოხმარება შიეძლება სხვა ისეთ დარგებშიც, რომელიც ასევე წაადგება ამ საზოგადოებას. ყველაზე კარგი მაგალითი სამუშაო ძალაა. ანუ, თუ ტურიზმში მეტისმეტად ბევრი ადამიანი მუშაობს, მაშინ მიუხედავი რჩება სხვა სექტორტები, მაგალითად სოფლის მეურნეობა. თუ სამუშაო ძალა არასაკმარისია, ის უცხოელი სამუშაო ძალით ივსება, რაც “გაჟონვას” იწვევს. ასევე შესაძლებელია ქვეყანაში ტურისტთა დიდმა დანახარჯებმა ინფლაცია გამოიწვიოს.

ტურიზმის სოციალური და ბუნებრივი ზეგავლენა[რედაქტირება]

მდგრადი განვითარების პრინციპმა მნიშვნელოვნად შეცვალა დამოკიდებულება განვითარების, კეთილდღეობის და სხვა საზოგადოებრივი მოვლენების მიმართ. თუ წინათ ქვეყნის კეთილდღეობა განისაზღვრებოდა უპირატესად საერთო ეროვნული შემოსავლით ან შემოსავლით ერთ სულ მოსახლეზე, ახლებური მიდგომა მას არასაკმარისად მიიჩნევს, რადგანაც ეს მაჩვენებლები უფრო ეკონომიკური აქტივობის ინდიკატორია ვიდრე საზოგადოების განვითარების საერთო დონის. მასში არ აისახება მოსახლეობის ჯანმრთელობა, გარემოს მდგომარეობა, ბუნებრივი რესურსების ხარჯვა, საზოგადოების სოციალური და ფსიქოლოგიურო მაჩვენებლები. ბოლო დროს ეკონომისთა და სოციოლოგთა მცდელობა მიმართულია იქით, რომ კეთილდღეობის სინთეზურ მაჩვენებლებში ისეთი ფასეულობებიც აისახოს, რომლის ფულადი გამოხატვა შეუძლებელია. “ხარჯი-სარგელის” ანალიზს იმ დასკვნამდე მივყავართ, რომ ტურისტული განვითარება უნდა შეეხოს არამარტო ეკონომიკურ, არამედ სოციალურ და ბუნებრივ ფაქტორებსაც. მდგრადი განვითარება გულისხმობს, რომ არ უნდა მოხდეს რესურსების გადახარჯვა. ტურიზმს ნეგატიური ეფექტებიც შეუძლია მოახდინოს სოციუმსა და ბუნებაზე, მაგალითად ტურისტი რომელიც აფერადებს ხეს, ანაგვიანებს ქუჩებს, ანადგურებს ბილიკს ტყეში და ა.შ.