ტეტრაფტორმეთანი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Carbon-tetrafluoride-2D-dimensions.png
Carbon-tetrafluoride-3D-balls-B.png

ტეტრაფტორმეთანი — ფრეონი, ბინარული ქიმიური ნაერთი. ქიმიური ფორმულაა — CF4. სინონიმებია:

ტეტრაფტორმეთანი წარმოადგენს ფტორნახშირბადებს შორის ყველაზე მარტივ ნაერთს. გააჩნია მაღალი ქიმიური მდგრადობა. ნახშირბადი-ფტორის დიდი რაოდენობის კავშირების გამო და ფტორის მაღალი ელექტროუარყოფითობის გამო ნახშირბადის ატომს ამ ნაერთში დადებითი მუხტი გააჩნია, რაც ამტკიცებს და ამოკლებს ფტორ-ნახშირბადის კავშირს. ტეტრაფტორმეთანი წარმოადგენს სითბური ეფექტის აირს.

თვისებები[რედაქტირება]

ფიზიკური თვისებები[რედაქტირება]

ოთახის ტემპერატურის პირობებში ის წარმოადგენს ქიმიურად ინერტულ ნაერთს, ის უფერო და უსუნო აირია.

ნაერთის თვისებები[რედაქტირება]

ტეტრაფტორმეთანი წარმოადგენს ერთერთ ყველაზე სტაბილურ ნაერთს ორგანულ ქიმიაში. (ამას გარდა, ეს ნაერთი ხდება უფრო ძლიერი მასში ნახშირბადის დამატებით). ფტორმწარმოებელ მეთანებში, რომელიც წარმოდგენილია ფტორმეთანით, დიფტორმეთანით, ტრიფტორმეთანით და ტეტრაფტორმეთანით, ფტორისა და ნახშირბადის კავშირები ტეტრაფტორმეთანში წარმოადგენს ყველაზე მტკიცეს.

მიღება[რედაქტირება]

სუფთა ტეტრაფტორმეთანი სინთეზირებული იქნა პირველად 1926 წელს. ტეტრაფტორ შეიძლება მიღებულ იქნას ლაბორატორიულ პირობებში, სილიციუმის კარბიდის ფტორთან რეაქციით:

SiC + 2F2 → CF4 + Si.

ასევე შეიძლება მისი მიღება ნახშირორჟანგის ფტორირებით, ნახშირბადის ჟანგის ან ფოსგენის და გოგირდის ტეტრაფტორიდის დახმარებით. კომერციულად ის წარმოებს ფტორისა და დიქლორდიფტორმეთანის ან ქლორტრიფტორმეთანის რეაქციით; ასევე — ლითონთა ფტორიდების MF, MF2 ელექტროლიზით ნახშირის ელექტროდების დახმარებით.

ტეტრაფტორმეთანი, როგორც ყველა ფტორნახშირბადი, ძალიან მდგრადია ფტორ-ნახშირბადის კავშირის გამო. კავშირის ენერგია ამ ნაერთში ტოლია 515 კჯ/მოლ. ამის შედეგად ის ინერტულია მჟავებისა და ჰიდროქსიდების მიმართ. ამის მიუხედავად, ის რეაგირებს აფეთქებით ტუტე ლითონებთან. ტეტრაფტომეთანის ცეცხლის ალთან კონტაქტისას მიიღება ტოქსიკური აირები (მაგალითად კარბონილფტორიდი ან ნახშირბადის ჟანგი); წყლის არსებობის პირობებში მიიღება ფტორწყალბადი.

სინთეზი[რედაქტირება]

ასევე ეს ნივთიერება შეიძლება მიღებული იქნას ნახშირორჟანგიდან, ნახშირბადის ჟანგიდან ან ფოსგენიდან მათი გოგირდის ტეტრაფტორიდით ფტორირების შედეგად:

CO2 + SF4 → CF4 + SO2.

ტემპერატურაზე 350—375 °C ნახშირბადი (გრაფიტის ფორმით) რეაგირებს აზოტის ტრიფტორიდთან:

~\mathrm{4NF_3+C \xrightarrow{350-375^oC} 2N_2F_4+CF_4}

მიღების ყველაზე მარტივ ხერხს წარმოადგენს რეაქცია რომელიც 900 °C-ზე მეტ ტემპერატურის დროს ნახშირბადსა და ფტორს შორის მიმდინარეობს:

~\mathrm{C+2F_2 \xrightarrow{>900^oC} CF_4}

გამოყენება[რედაქტირება]

ზემოქმედება გარე სამყაროზე[რედაქტირება]

ტეტრაფტორმეთანი წარმოადგენს ძლიერ სასათბურე აირს, რომელიც ხელს უწყობს სასათბურე ეფექტის შექმნას. ეს მეტად სტაბილური ნაერთია, მისი დაშლის დროა მიახლოებით 50 000 წელი, ეს როცა ყველაზე მაღალი გლობალური დათბობის პოტენციალის მონაცემია 6500 წელი (ყველაზე მთავარ სასთბურე აირად მიიჩნევენ CO2).

ტეტრაფტორმეთანი აღნაგობით გავს ქლორფტორნახშირბადს, მაგრამ მისგან განსხვავებით ტეტრაფტორმეთანი არ შლის ოზონის ფენას. ეს ხდება იმიტომ რომ, ოზონთან ურთიერთქმედებს ქლორის ატომები, ულტრაიისფერი გამოსხივების ზემოქმედების გამო.

გამოყენების საშიშროება[რედაქტირება]

კანის კონტაქტისას სითხესთან შესაძლებელია გაყინვა. ტეტრაფტორმეთანის ჩასუნთქვისას მისი კონცენტრაციის მიხედვით შეიძლება გამოიწვიოს, თავის ტკივილები, ცნობიერების დაკარგვა, გულისრევა, თავბრუსხვევა და აზიანებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემას. ხანგრძლივი ზემოქმედებისას იწვევს გულის სერიოზულ დაზიანებას.

თავისი სიმკვრივის გამო მას ძალუძს ჰაერის გამოძევება ფილტვებიდან, რაც იწვევს გაგუდვას დახურულ ნაკლებად კონდენციონირებულ შენობებში.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]