სოლიფლუქცია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
კარგად ჩანს ერთ-ერთი პლაჟის თავზე ჩამოწოლილი ტერასები — სოლიფლუქცია.

სოლიფლუქცია (ლათ. solum — ნიადაგი, მიწა და fluctio — ამოწურვა) — პლასტიკურ-ბლანტი ჭარბტენიანი ნიადაგებისა და წვრილდისპერსიული გრუნტის დაცურება ციცაბო ფერდობებზე. დინების სიჩქარე ჩვეულებრივ აღწევს რამდენიმე სანტიმეტრს წელიწადში; ზოგჯერ სწრაფი კატასტროფული ჩამოწვენის შედეგად — ასეულ მ/სთ-ს. სოლიფლუქციის განვითარების მიზეზია ფერდობებზე გრუნტის სიმყარის დაქვეითება. იგი ხელს უწყობს თოვლის დნობასა და ზვავის წარმოქმნას, რის გამოც ქვეითდება გრუნტის სიმყარე კალთებზე.

სოლიფლუქცია მეტწილად გავრცელებულია მრავალწლოვანმზრალი ქანების არეებსა და ლოკალურად — სეზონური გამყინვარების მხარეებში. პროცესი მეტად აქტიურად მიმდინარეობს საშუალოდ დახრილ ფერდობებზე (8-15°), სადაც ადგილი აქვს დისპერსიული დანალექების ფენას, რომლის სიმძლავრე უდრის არა ნაკლებ 1,0-2,0 მ-ს.

ნელი სოლიფლუქცია ვითარდება უმეტესწილად ტყის საზღვრის ზემოთ და კალთებზე ქმნის თავისებურ მიკრორელიეფურ ფორმებს — დინებებსა და ტერასებს, რომლებსაც გააჩნიათ ენისებრი პარაბოლის ფორმა. სოლიფლუქციის გავლენით წარმოიქმნება მრავალი კრიოგენულ სოლიფლუქციური რელიეფის მეზო- და მიკროფორმები, ესენია: სოლიფლუქციური ნაკადი და საფარი, სოლიფლუქციური ტერასები, „ენები“, სერები, ხაზები, მთის ტერასები და ა.შ.

ეგზოგენურ პროცესებთან კომპლექსში სოლიფლუქცია ავითარებს რელიეფის მრავალ ფორმას: კურუმებს, ქვიურ გირლანდებს და სხვ. სოლიფლუქციის განვითარების კლასიკური რაიონებია ურალი, ციმბირი, ჩუკოტკის ნახევარკუნძული, შპიცბერგენი, კანადა, ალასკა და სხვ.

სოლიფლუქციის შედეგად წარმოქმნილი სხვადასხვა სახის სპეციფიკური ფორმებია:
  • სოლიფლუქციური ხეობა — მცირე ზომის ხეობა, რომელიც წარმოიქმნება სოლიფლუქციური ნაკადის შედეგად;
  • სოლიფლუქციური ზოლი — გრუნტის ზოლისებრი ფორმა; მისი სიგრძე 20 მ და მეტს აღწევს;
  • სოლიფლუქციური ზვინული — ზვინული, რომელიც აგებულია ფხვიერი ქანებით;
  • სოლიფლუქციური ტერასები — საფეხურებისებური წარმონაქმნები ფერდობებზე;
  • სოლიფლუქციური ნაპირი — ნაპირი, რომელიც აგებულია მზრალი თიხოვანი დანალექებით;
  • სოლიფლუქციური კონუსი — აკუმულაციური ტიპის კონუსი, რომელიც წარმოიქმნება კალთების ქვედა ნაწილში;
  • სოლიფლუქციური ნაკადი — ნელი სოლიფლუქციის შედეგად განვითარებული ფორმა;
  • სოლიფლუქციური რელიეფი — რელიეფის ტიპი, რომელიც წარმოიქმნება სოლიფლუქციის შედეგად;
  • სოლიფლუქციური ფერდობი — ნარნარად დაწვენილი ფერდობი, რომლის დახრილობა უდრის 2-25°-ს.
  • სოლიფლუქციური შლეიფი — გეგმაში ტრაპეციის ფორმის დახრილი ზედაპირი;
  • სოლიფლუქციური ენა — იზოლირებული ენისებრი შვერილი, რომლის სიგრძე 150 მ, ხოლო სიგანე 25 მ აღწევს.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Каплина Т. Н., Криогенные склоновые процессы, М., 1965;
  • Жигарев Л. А., Причины и механизм развития солифлюкции, М., 1967;
  • Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др.. 1978.
  • Геоморфологический словарь-справочник, Под редакцией П. Г. Шевченкова; Составитель Ахромеев Л.М., Брянск, 2002.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]