სი თავსართები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

სი თავსართები (ინგლ. SI prefix), აგრეთვე ათჯერადი თავსართები, გამოიყენება გრძელი სიდიდეთა ერთეულების შემოკლებული აღნიშვნისთვის, რომლებიც აყვანილია 10 როცხვის ხარისხში. ათჯერადი თავსართები მსახურობს ნოლების რაოდენობის შეკვეცისთვის როცხობრივ ნიშნებში.

გამოყენებისთვის რეკომენდებადი თავსართები მიღებულია საერთაშორისო ერთეულების სისტემის მიერ (სი).


დიდ სიდიდეთა ერთეულების თავსართები[რედაქტირება]

10n თავსართი აღნიშვნა წარმომავლობა რიცხვი რიცხვის სახელი
ქართული საერთაშორისო ქართული საერთაშორისო
101 დეკა deca დკ da ბერძნ. δέκα დეკა — ათი 10 ათი
102 ჰექტო hecto h ბერძნ. εκατόν ეკატონ — ასი 100 ასი
103 კილო kilo k ბერძნ. χίλιοι ხილიოი — ათასი 1000 ათასი
106 მეგა Mega მეგ M ბერძნ. μέγας მეგას — დიდი 10002 მილიონი
109 გიგა Giga G ბერძნ. γίγας გიგას — გიგანტი 10003 მილიარდი
1012 ტერა Tera T ბერძნ. τέρας ტერას — ურჩხული 10004 ტრილიონი
1015 პეტა Peta P ბერძნ. πεντάκις პენტაკის — ხუთჯერ 10005 კვადრილიონი
1018 ექსა Exa E ბერძნ. εξάκις ექსაკის — ექვსჯერ 10006
1021 ზეტა Zetta Z იტალ. sette — შვიდი 10007
1024 იოტა Yotta Y იტალ. otto — რვა 10008

პატარა სიდიდეთა ერთეულების თავსართები[რედაქტირება]

10n თავსართი აღნიშვნა წარმომავლობა რიცხვი რიცხვის სახელი
ქართული საერთაშორისო ქართული საერთაშორისო
10−1 დეცი deci d ლათ. decimus — მეათედი 0.1 მეათედი
10−2 სანტი centi c ლათ. centesimus — მეასედი 0.01 მეასედი
10−3 მილი milli m ლათ. millesimus — მეათასედი 0.001 მეათასედი
10−6 მიკრო micro მკ µ (u) ბერძნ. μικρός მიკროს — პატარა 0.16 მემილიონედი
10−9 ნანო nano n ბერძნ. νάνος ნანოს და იტალ. nano — ქონდრის კაცი, ჯუჯა 0.19 მემილიარდედი
10−12 პიკო pico p იტალ. piccolo — პატარა 0.112 მეტრილიონედი
10−15 ფემტო femto f დან. femton/femten — თხუთმეტი 0.115 მეკვადრილიონედი
10−18 ატო atto a დან. atten — თვრამეტი 0.118
10−21 ზეპტო zepto z ლათ. septem — შვიდი 0.121 = (10-3)7
10−24 იოქტო yocto y ბერძნ. οκτώ — რვა 0.124 = (10-3)8

თავსართების წარმოშობა[რედაქტირება]

თავსართების უმეტესობა წარმოშობილია ბერძნული სიტყვებიდან. დეკა წარმოიშვება სიტყვა deca ან deka (δέκα) — «ათი», ჰექტო — hekaton (ἑκατόν) — «ასი», კილოо — chiloi (χίλιοι) — «ათასი», მეგა — megas (μέγας), რაც ნიშნავს - «დიდი», გიგა — ეს gigantos (γίγας) — «გიგანტური», ხოლო ტერა — teratos (τέρας), ნიშნავს «უზარმაზარი». პეტა (πέντε) და ექსა (ἕξ) შეეტყვისება ხუთს და ექვს თანრიგს ათასად და ითარგმნება შესაბამისად როგორც «ხუთი» და «ექვსი». წილადური მიკრო (micros, μικρός) და ნანო (nanos, νᾶνος) ოთარგმნება როგორც «პატარა» და «ჯუჯა». ირთი სიტყვა ოქტოსგან ὀκτώ (októ), რაც ნიშნავს «რვა», წარმოიშვა თავსართები იოტა (10008) და იოქტო (1/10008).

თავსათი მილი ითარგმნება როგორც «ათასი», რაც ლათინურიდანაა (mille) წარმოშობილი. აგრეთვე ლათინური ფესვები გააჩნია თავსართ ”სანტი”-ს, ”დეცი”-ს, ”ზეტა”-ს. თავსატღი სეპტო წარმოიშვა ლათინური ან ფრანგული ენიდან რაც ”შვიდს” ნიშნავს. თავსართი ატო წარმოიშვა დანიური atten («თვრამეტი»). ფემტო - დანიური (ნორვეგიული) femten ან ძველ-ისლანდიური fimmtān და ნიშნავს «თხუთმეტს».

თავსართი პიკო წარმოიშვა ან ფრანფული pico («პატარა რაოდენობა»), ან იტალიური piccolo - «პატარა».


იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]