სვანური ენა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
სვანური ენა
ლუშნუ ნინ
გავრცელებულია საქართველოს დროშა საქართველო
მოლაპარაკეთა რაოდენობა დაახ. 30 000
ლინგვისტური კლასიფიკაცია კავკასიური ენები
ქართველური ენები
დამწერლობის სისტემა ქართული დამწერლობა
ენის კოდები sva

სვანური ენა (სვან. ლუშნუ ნინ) — ქართველური ენების ჯგუფის ენა. მშობლიური ენაა საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთში, ძირითადად სვანეთში მცხოვრები ხალხისთვის. სვანურად დაახ. 30 000 ადამიანი საუბრობს მესტიისა და ლენტეხის რაიონებში, ენგურის, ცხენისწყლისა და კოდორის ხეობის გასწვრივ მდებარე დასახლებებში. სვანურად მოსაუბრე ადამიანთა ნაწილი აფხაზეთის რეგიონში ცხოვრობს, რაც დაახ. 2 500 ადამიანი უნდა იყოს, თუმცა იქ არსებული სოციალურ-პოლიტიკური ვითარება მათი რიცხვის ზუსტად დადგენას თითქმის შეუძლებელს ხდის.

სვანური ენა ოჯახურ და არაოფიციალურ სოციალურ ურთიერთობაში გამოიყენება. მას წერილობითი სტანდარტი ან ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნია. სვანურად მოსაუბრეთა უმრავლესობა ასევე ფლობს ქართულსაც, ქვეყნის ოფიციალურ ენას. სვანურის ფორმალური სწავლება არ არსებობს და ამ ენაზე მოსაუბრეთა რაოდენობა დღითიდღე კლებულობს გაუარესებული ეკონომიკური ვითარებით სვანი მოსახლეობის ქვეყნის სხვა რეგიონებში გაფანტვის გამო. სვანური ენა ამჟამად გაქრობის საშიშროების ქვეშ დგას, ვინადან ახალი თაობის უმეტესობა მას თავისუფლად უკვე ვეღარ ფლობს.

ისტორია[რედაქტირება]

სვანური ყველაზე გამორჩეული (განსხვავებული) წევრია ქართველურ ენათა შორის, და დანარჩენი სამი ენის (ქართული, ლაზური და მეგრული) ცოდნით მისი გაგება შეუძლებელია. მიიჩნევენ, რომ სვანური ქართველურ ენებს გაემიჯნა ძვ. წ. II ათასწლეულიდან, დაახ. ათასი წლით ადრე, ვინემ მას დანარჩენი ორი ენაც გამოეყოფოდა. ეს ფაქტი შესაძლოა განპირობებული იყოს სვანი მოსახლეობის შედარებით მიუვალ გეოგრაფიულ პირობებში განსახლებით, რაც სხვა ქართველურ ტომებთან აქტიურ ურთიერთობას გარკვეულწილად ზღუდავდა.

ფონეტიკა[რედაქტირება]

სვანურ ენას აქვს ქართულისაგან მცირედ განსხვავებული ფონეტიკა. კერძოდ კი, ჩვეულიბრივ ხმოვნებთან ერთად გააჩნია უმლაუტიანი და გრძელი ხმოვნები, ასევე მეგრული და ლაზური ენებისთვის დამახასიათებელი შუალედური ხმოვანი. ასევე, გარდა ამისა ახასიათებს ძვ. ქართულისთვის დამახასიათებელი ბგერები — ჲოტა და ჴარი.

დიალექტები[რედაქტირება]

სვანური ენა შემდეგ დიალექტებად და სუბ-დიალექტებად იყოფა:

ლექსიკა[რედაქტირება]

  • გამარჯობა — ხოჩა ლადეღ
  • საღამო მშვიდობისა — ხოჩა ნებოზ
  • როგორ ხართ? — მაგვარდ ხარიდ?
  • თქვენ როგორ ხართ? — სგაჲ იმჟი ხარიდ? სგაჲ მაგვარდ ხარიდ?
  • კარგად ვარ — ხოჩამდ ხვარი
  • ცუდად ვარ — ხოლამდ ხვარი
  • მადლობა — მახვმარ
  • მე/შენ/ის — მი/სი/ეჯა(ი)


რიცხვები

1 ეშხვი
2 ჲერუ(ჲერბი)
3 სემი
4 ვოშთხვ
5 ვოხვიშდ
6 უსგვა
7 იშგვიდ
8 არა
9 ჩხარა
10 ჲეშდ

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]


ქართველური ენები
ქართული | მეგრული | ლაზური | სვანური
ქვეჯგუფი: კავკასიური ენები.