საჭმლის მომნელებელი სისტემა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

საჭმლის მომნელებელი სისტემა — ადამიანის საჭმლის მომნელებელი სისტემა, რომელიც ახორციელებს საკვების გადამუშავებას ფიზიკური და ქიმიური დამუშავების გზით. საჭმლის მომნელებელი სისტემის სხვადასხვა უბანი ფუნქციურად და აგებულებით ერთმანეთისგან განსხვავდება, თუმცა ექვემდებარება ერთ ძირითად პრინციპს — მიღებული პროდუქტები ისე გადაამუშაოს და მოინელოს, რომ მათგან რაციონალურად მოხდეს სასარგებლო ნივთიერებების შეწოვა-ათვისება და უვარგისის ორგანიზმიდან დროულად გამოდევნა. კედელი სამშრიანია: გარეთა — შემაერთებელ ქსოვილოვანი, შუა — კუნთოვანი და შიგა — ეპითელური.

პირის ღრუში იხსნება სამი დიდი სანერწყვე ჯირკვალი : ყბაყურა, ყბისქვეშა და ენისქვეშა. ისინი გამოიმუშავებენ ნერწყვს, ნერწყვი კი ხელს უწყობს საკვების დარბილებას. ნერწყვი არის ფერმენტი ლიზოციმი, რომელიც ანეიტრალებს მავნე ბაქტერიების მოქმედებას. პირის ღრუში იწყება ნახშირწყლების დაშლა გლუკოზამდე. ამ პროცესს ხელს უწყობს ფერმენტი პტალინი. საკვების დაქუცმაცებას ხელს უწყობს კბილები, დარბილებას–ნერწყვი, ხოლო საყლაპავში გადასროლას–ენა. საჭმლის მომნელებელი სისტემის თანმიმდევრობა: 1.პირის ღრუ 2.ხახა 3.საყლაპავი მილი 4.კუჭი 5.თორმეტგოჯა ნაწლავი 6.წვრილი ნაწლავი 7.მსხვილი ნაწლავი 8.სწორი ნაწლავი საკვების გადაყლაპვის დროს ხორხი იხურება ხორხსარქვეით, რათა საკვები სასულეში არ მოხვდეს. კუჭი არის კუნთოვანი ორგანო. მისი შიგა გარსი დანაოჭებულია. ლორწოვანი გარსი იცავს კუჭს თვითმონელებისაგან. კუჭის ჯირკვლები გამოიმუშავებს კუჭის წვენს, რომელიც შეიცავს მარილმჟავას და ფერმენტ პეპსინს. კუჭში იწყება ცილების დაშლა პეპსინის დახმარებით. იშლება ასევე რძის ცხიმი ლიპაზას დახმარებით. მარილმჟავა კლავს კუჭში მოხვედრილ ბაქტერიებს. კუჭიდან საკვები გადადის თორმეტგოჯა ნაწლავში (შეიძლება ვიგულისხმოთ წვრილი ნაწლავის დასაწყისი).წვრილ ნაწლავში გრძელდება ნივთიერებების დაშლა და ასევე ხდება დაშლილი საკვების შეწოვა სისხლში. ხოლო მსხვილ ნაწლავში შეიწოვება წყალი და ხდება მყარი მასების ჩამოყალიბება. წვრილი და მსხვილი ნაწლავების გადაბმის აგდილას არის ბრმა ნაწლავი, რომელსაც აქვს გამონაზარდი ჭია ნაწლავი(აპენდიქსი), რომლის ანთების შედეგადაც ვითარდება აპენდიციტი