რუსული ანბანი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
რუსული ანბანი
მუსიკალური ნაწყვეტები:

Russian alphabet.

(Listen to the Russian alphabet)
ვერ ხსნით ფაილს? იხ. მედია მაშველი.

თანამედროვე რუსული ანბანი (რუს. русский алфавит) არის კირილიცას ერთ-ერთი ვარიანტი. ის შედგება 33 ასოსგან, რომელთაგან 20 თანხმოვანია, 10 ხმოვანი, й, რომელსაც მოკლე и-ს უწოდებენ, წარმოაგენს ნახევრადხომოვანს, ხოლო 2 ასო(ъ, ь) ბგერებს არ აღნიშნავს. 10 ხმოვნიდან а, о, и, э, у, ы გამოსცემენ ხმოვნებს, ხოლო е, ё, я, ю გადმოსცემენ არა მარტო ხმოვნებს, არამედ ბგერა j-ს(მისი რუსული შესატყვისი - й) და ხმოვანს ერთად. შესაბამისად მათი წარმოდგენა შეიძლება ასე:

  • е=йэ
  • ё=йо
  • я=йа
  • ю=йу[1]

რუსული ანბანი შედგენილობითა და მოხაზულობით მომდინარეობს სლავური კირილიციდან. მისი ხმარება დაიწყო პეტრე პირველის რეფორმის შედეგად, შეიცვალა ასოთა მოხაზულობა(დაუახლოვდა ლათინურბეჭდურ ასოებს), ამოვარდა ხმარებიდან მოძველებული ასოები, მახვილის ფშვინიერების, შემოკლების ნიშნები და სხვა.[1]

XVIII საუკუნის II ნახევარში რუსულ ანბანს დაემატა ასო э, მოგვიანებით - ё. განსახკომის 1917 წლის 23 დეკემბრის დეკრეტით რუსულi ანბანიდან ამოიღეს ფუნქციადაკარგული ასოები.[1]

ანბანი[რედაქტირება]

რუსული ანბანი ასეთია:

ასო[2] ხელნაწერი ასო[2] სახელი ძველი სახელი IPA ქართული მაგალითი რიცხვითი მნიშვნელობა იუნიკოდი
Аа 01-Russian alphabet-А а.svg а
азъ
[as]
/a/ ლი 1 U+0410 / U+0430
Бб 02-Russian alphabet-Б б.svg бэ буки
[ˈbukʲɪ]
/b/ or /bʲ/ ეცი - U+0411 / U+0431
Вв 03-Russian alphabet-В в.svg вэ вѣди
[ˈvʲedʲɪ]
/v/ or /vʲ/ ირი 2 U+0412 / U+0432
Гг 04-Russian alphabet-Г г.svg гэ глаголь
[ɡlɐˈɡolʲ]
/ɡ/ ედი 3 U+0413 / U+0433
Дд 05-Russian alphabet-Д д.svg дэ добро
[dɐˈbro]
/d/ or /dʲ/ ალალი 4 U+0414 / U+0434
Ее 06-Russian alphabet-Е е.svg е есть
[jesʲtʲ]
/je/ or / ʲe/ იე, თუმცა ამ ასოს არანაირი შესატყვისი არ აქვს ქართულში 5 U+0415 / U+0435
Ёё 07-Russian alphabet-Ё ё.svg ё - /jo/ or / ʲo/ იო, თუმცა ამ ასოს არანაირი შესატყვისი არ აქვს ქართულში - U+0401 / U+0451
Жж 08-Russian alphabet-Ж ж.svg жэ живѣте
[ʐɨˈvʲetʲɪ][3]
/ʐ/ ოლო - U+0416 / U+0436
Зз 09-Russian alphabet-З з.svg зэ земля
[zʲɪˈmlʲa]
/z/ or /zʲ/ რი 7 U+0417 / U+0437
Ии 10-Russian alphabet-И и.svg и иже
[ˈiʐɨ]
/i/ or / ʲi/ ქა 8 U+0418 / U+0438
Йй 11-Russian alphabet-Й й.svg и краткое и съ краткой
[ɪ s ˈkratkəj]
/j/ მოკლევადიანი ი. ძველი ქართული იოტას(ჲ) შესაბამისი - U+0419 / U+0439
Кк 12-Russian alphabet-К к.svg ка како
[ˈkakə]
/k/ or /kʲ/ ალი 20 U+041A / U+043A
Лл 13-Russian alphabet-Л л.svg эл or эль or люди
[ˈlʲʉdʲɪ]
/l/ or /lʲ/ 30 U+041B / U+043B
Мм 14-Russian alphabet-М м.svg эм мыслѣте
[mɨˈsʲlʲetʲɪ][4]
/m/ or /mʲ/ 40 U+041C / U+043C
Нн 15-Russian alphabet-Н н.svg эн нашъ
[naʂ]
/n/ or /nʲ/ უა 50 U+041D / U+043D
Оо 16-Russian alphabet-О о.svg o онъ
[on]
/o/ ველა 70 U+041E / U+043E
Пп 17-Russian alphabet-П п.svg пэ покой
[pɐˈkoj]
/p/ or /pʲ/ ატარა 80 U+041F / U+043F
Рр 18-Russian alphabet-Р р.svg эр рцы
[rtsɨ]
/r/ or /rʲ/ ელიეფი 100 U+0420 / U+0440
Сс 19-Russian alphabet-С с.svg эс слово
[ˈslovə]
/s/ or /sʲ/ 200 U+0421 / U+0441
Тт 20-Russian alphabet-Т т.svg тэ твердо
[ˈtvʲɛrdə]
/t/ or /tʲ/ ორ 300 U+0422 / U+0442
Уу 21-Russian alphabet-У у.svg у укъ
[uk]
/u/ რემი 400 U+0423 / U+0443
Фф 22-Russian alphabet-Ф ф.svg эф фертъ
[fʲɛrt]
/f/ or /fʲ/ ჰგავს ფ-ს, თუმცა მისი ზუსტი შესაბამისი ქართულში არ არის 500 U+0424 / U+0444
Хх 23-Russian alphabet-Х х.svg ха хѣръ
[xʲɛr]
/x/ არი 600 U+0425 / U+0445
Цц 24-Russian alphabet-Ц ц.svg це цы
[t͡sɨ]
/t͡s/ 900 U+0426 / U+0446
Чч 25-Russian alphabet-Ч ч.svg че червь
[t͡ɕɛrfʲ]
/t͡ɕ/ ორი 90 U+0427 / U+0447
Шш 26-Russian alphabet-Ш ш.svg ша ша
[ʂa]
/ʂ/ - U+0428 / U+0448
Щщ 27-Russian alphabet-Щ щ.svg ща ща
[ɕt͡ɕa]
/ɕɕ/ შჩ, თუმცა ერთსიმბოლოიანი შესატყვისი ქართულში არ არის - U+0429 / U+0449
Ъъ 28-Russian alphabet-ъ.svg твёрдый знак еръ
[jer]
silent, prevents palatalization of the preceding consonant - U+042A / U+044A
Ыы 29-Russian alphabet-ы.svg ы еры
[jɪˈrɨ]
[ɨ] roses or silly (close central unrounded vowel) - U+042B / U+044B
Ьь 30-Russian alphabet-ь.svg мягкий знак
ерь
[jerʲ]
/ ʲ/ უხმო, არბილებს მის წინ მდგომს - U+042C / U+044C
Ээ 31-Russian alphabet-Э э.svg э э оборотное
[ˈɛ əbɐˈrotnəɪ]
/e/ ხმთი - U+042D / U+044D
Юю 32-Russian alphabet-Ю ю.svg ю ю
[ju]
/ju/ or / ʲu/ გამოისახება მხოლოდ იოტას დახმარებით:ჲუ - U+042E / U+044E
Яя 33-Russian alphabet-Я я.svg я я
[ja]
/ja/ or / ʲa/ გამოისახება მხოლოდ იოტას დახმარებით:ჲა - U+042F / U+044F
ასოები, რომლებიც 1918 წელს გაუქმდნენ
Іі - - і десятеричное /i/ or / ʲi/ Like и 10
Ѳѳ - - ѳита /f/ or /fʲ/ Like ф 9
Ѣѣ - - ять /je/ or / ʲe/ Like е -
Ѵѵ - - ижица /i/ or / ʲi/ Like и or, sometimes, в -
ასოები რომლებიც XVIII საუკუნიდან აღარ გამოიყენება
Ѕѕ - - зѣло[5] /dz/, /z/ or /zʲ/ Like з 6
Ѯѯ - - кси /ks/ or /ksʲ/ Like кс 60
Ѱѱ - - пси /ps/ or /psʲ/ Like пс 700
Ѡѡ - - омега /o/ Like о 800
Ѫѫ - - юсъ большой /u/, /ju/ or / ʲu/ Like у or ю -
Ѧѧ - - юсъ малый /ja/ or / ʲa/ Like я -
Ѭѭ - - юсъ большой іотированный /ju/ or / ʲu/ Like ю -
Ѩѩ - - юсъ малый іотированный /ja/ or / ʲa/ Like я -

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, გვ. 516, თბ., 1984 წელი.
  2. 2.0 2.1 პირველი დიდი ხოლო მეორე პატარა ასოა
  3. Article живете "Толковый словарь русского языка Ушакова" ("Ushakov's Explanatory Dictionary of the Russian Language"; the dictionary makes difference between е and ё, cf.: ёлка).
  4. мыслете "Толковый словарь русского языка Ушакова" ("Ushakov's Explanatory Dictionary of the Russian Language").
  5. ФЭБ