მუსტაფა ლალა-ფაშა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ქარა მუსტაფა ლალა-ფაშა
Lala Kara Mustafa Paşa
Lala Mustafa Paşa.jpg
ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი
მმართ. დასაწყისი: 28 აპრილი 1580
მმართ. დასასრული: 7 აგვისტო 1580
წინამორბედი: შემსი აჰმედ-ფაშა
მემკვიდრე: ქოჯა სინან-ფაშა


სულთანი: მურად III
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: დაახ. 1500
დაბ. ადგილი: სოკოლოვიჩი, ბოსნია
გარდ. თარიღი: 7 აგვისტო 1580
გარდ. ადგილი: სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია
მეუღლე: ფატმა ხათუნი
ჰიუმაშაჰ სულთანი
შვილები: მეჰმედ-ფაშა
სულთანზადე აბდულბაქ-ბეი
რელიგია: ისლამი

მუსტაფა ლალა-ფაშა (Mustafa Lâla Paşa) (გ. 1580) (მესხური მატიანე ლალა-ფაშას უწოდებს, ოსმალური წყაროები კი — მუსტაფა-ფაშას) — ოსმალი დიდმოხელე და მთავარსარდალი. 1578 წელს ირანის წინააღმდეგ ომში სარდლობდა ოსმალეთის ჯარს, რომელმაც სამცხე-საათაბაგოსა და ქართლზე ილაშქრა. მან ვერ შეძლო საქართველოს დამორჩილება და ამის გამო მთავარსარდლობიდან გადააყენეს.

ბიოგრაფია[რედაქტირება]

მუსტაფა ლალა-ფაშა დაიბადა, დაახლოებით, 1500 წელს სერბეთის სოფელ სოკოლოვიჩში, ქალაქ რუდოსთან ახლოს. იგი სხვა დიდი ვეზირის, სოკოლუ მეჰმედ-ფაშას ნათესავი იყო. უფროსი ძმის, ჰიუსრევ-ფაშას დახმარებით, მუსტაფა სელიმ I-ის სამეფო კარზე აღმოჩნდა[1].

იგი სულეიმან კანუნის პირადი დალაქი იყო. შემდგომ დაინიშნა ჯერ ჭაშნაგირად და შემდეგ - მთავარ მეჯინიბედ. 1555 წელს, იმის შემდეგ, რაც რუსტემ-ფაშა კვალვ დიდი ვეზირის თანამდებობას დაუბრუნდა, მუსტაფა-ფაშა პალესტინა-ცფათის სანჯაყის გუბერნატორად დაინიშნა. 1556 წელს დანიშნეს შეჰზადე (უფლისწული) სელიმის გამზრდელად, რომელიც მომავალში უფლისწულის სანჯაყის სანჯაყ-ბეი გახდა. ამ წოდების მიღებამ გამოიწვია შეჰზადეს დაპირისპირება თავის ძმასთან, შეჰზადე ბაიაზიდთან და მიიჩნევენ, რომ მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა შეჰზადე ბაიაზიდის აჯანყებაში. [2]

1560 წლის 14 სექტემბერს მუსტაფა ლალა-ფაშა დაინიშნა ბუდა-პოჟეგის სანჯაყის გუბერნატორად, შემდგომში გახდა ვანის ბეილერბეი.[3] ასევე მას ერზერუმის, დამასკისა და ალეპოს ბეილერბეის თანამდებობა ეკავა. 1567 წელს სელიმ II-ის ბრძანებით მან იემენში აჯანყება ჩაახშო. 1569 წლიდან 1571 წლამდე იგი მართავდა ეგვიპტეს[4], სანამ მისი წინამორბედი, ხოჯა სინან-ფაშა თავის პოსტს დაუბრუნდებოდა. ამ პერიოდშივე აირჩიეს მეექვსე ვეზირად.[5].

1572 წელს მესამე ვეზირის სიკვდილის შემდეგ მის ადგილას დაინიშნა კვიპროსის ომის გმირი მუსტაფა. 1578 წელს მურად მესამემ სეფედიანების წინააღმდეგ ომში მთავარსარდლად დანიშა მუსტაფა ლალა და ხოჯა სინან-ფაშა, თუმცა მათ ვერ შეძლეს თანამშრომლობა და მუსტაფას უნდოდა მიეღო ჯილდო წარმატებული კამპანიისთვის, რათა მომდევნო დიდი ვეზირი გამხდარიყო.

9 თვის შემდეგ დიდი ვეზირი, შემსი აჰმედ-ფაშა გარდაიცვალა და მისი პოსტი დარჩა მუსტაფა ლალა-ფაშას, მაგრამ მისმა მმართველობამ დიდხანს ვერ გასტანა - 4 თვის შემდეგ თავადაც გარდაიცვალა. დიდი ვეზირი 6 წლის ვადით ხოჯა სინან-ფაშა გახდა.

იხალეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, გვ. 211, თბ., 1984 წელი.
  • Bicheno, Hugh Crescent and Cross: the Battle of Lepanto 1571. — London: Phoenix, 2003. — ISBN 1-84212-753-5.
  • Currey, E. Hamilton Sea-Wolves of the Mediterranean. — London, 1910.
  • Foglietta, U. The sieges of Nicosia and Famagusta. — London: Waterlow, 1903.
  • Pickles, Tim Malta 1565, Last Battle of the Crusades. — Osprey Publishing, 1998. — ISBN 1-85532-603-5.
  • Spiteri, Stephen C. The Great Siege: Knights vs. Turks, 1565. — Malta, 2005.
  • Danişmend, İsmail Hâmi Osmanlı Devlet Erkânı. — İstanbul: Türkiye Yayınevi, 1971.
  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım , XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna kadar. — Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1954. — ISBN 978-975-16-0010.
  • Tektaş, Nazım Sadrâzamlar - Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı. — İstanbul: Çatı Kitapları, 2009. — ISBN 9789758845000.


სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Lala Mustafa Paşa. www.kimkimdir.gen.tr. წაკითხვის თარიღი: 2010-07-21.
  2. Prof. Dr. Fahri UNAN. An essay on Süleyman's sons.
  3. Eker Aydın Yeni Rehber Ansiklopedisi. — Türkiye Gazetesi, 1994. — გვ. 12 209.
  4. (1992) The Encyclopaedia of Islam. Brill, გვ. 721. 
  5. Lala Mustafa Paşa. www.biyografi.info. წაკითხვის თარიღი: 2010-07-21.