მეხიკო

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ქალაქი
მეხიკო
Ciudad de México
Ciudad de México Distrito Federal.png
დროშა გერბი
დროშა გერბი
ქვეყანა მექსიკის დროშა მექსიკა
კოორდინატები 19°25′10″ ჩ. გ. 99°08′44″ დ. გ. / 19.41944° ჩ. გ. 99.14556° დ. გ. / 19.41944; -99.14556
დაარსდა
ფართობი 1,485 კმ²
7,854 (მეტროპოლია) კმ²
სიმაღლე ზღვის დონიდან 2,420
მოსახლეობა 8,851,080 კაცი (2010)
სიმჭიდროვე 6,000 კაცი/კმ²
აგლომერაცია 22,000,000
დროის სარტყელი UTC-6, ზაფხულში UTC-5
საფოსტო ინდექსი 00–16
ოფიციალური საიტი http://www.df.gob.mx

მეხიკო მდებარეობა მექსიკა

Red pog.svg
იუნესკოს დროშა მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 412
რუს.ინგლ.ფრ.

მეხიკო (ესპ. Ciudad de México [sjuˈðað ðe ˈmexiko]) — მექსიკის დედაქალაქი და ქვეყნის უდიდესი ქალაქი. „Distrito Federal“ ხშირად შემოკლებით მოიხსენიება, როგორც „D.F.“; მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი, მეგაპოლისთა კლასში. მდებარეობს მეხიკოს ხეობაში, მექსიკის ცენტრის მაღალ პლატოზე, დაახლოებით 2 240 მეტრზე ზღვის დონიდან, თითქმის ყოველი მხრიდან გარშემორტყმულია 4 000—5 000 მ. სიმაღლის ვულკანური მთებით.

მეხიკო-სიტი, როგორც მუნიციპალიტეტი დაფუძნდა 1521 წელს ჰერნან კორტესის მიერ ამჟამად დამშრალი ტბის, ტესკოკოს და მასზე მდებარე ტენოჩტიტლანის ნანგრევებზე, რომელიც აცტეკთა იმპერიის დედაქალაქს წარმოადგენდა და მისი ნაკლებად ცნობილი დობილი ქალაქის, ტლატელოლკოს შუაში. მუნიციპალიტეტი 1928 წელს გაუქმდა და სახელი „მეხიკო-სიტი“ ამჟამდ ორ რამეზე მიუთითებს:

ოფიციალურად Ciudad de México გამოიყენება მეხიკოს ფედერალური ოლქის (Distrito Federal) მიერ. ფედერალური ოლქი მეხიკოს დედაქალაქის ფუნქციას ასრულებს და მას მეხიკოს ფედერალური მთავრობა მართავს. ეს ოლქი მეხიკო-სიტის ისტორიულ ცენტრს მოიცავს, თუმცა ის გაცილებით დიდია ვიდრე 1928 წელს გაუქმებული ისტორიული მუნიციპალიტეტი იყო. მეხიკო-სიტის ურბანიზებული ნაწილი მოიცავს ოლქის მხოლოდ ჩრდილოეთ ნაწილს, ხოლო სამხრეთი დაბის ტიპისაა და მთაგორიანი რელიეფი აქვს.

ბუნებრივი პირობები[რედაქტირება]

მეხიკო ქვეყნის თითქმის ცენტრშია განლაგებული. ქალაქი გადაჭიმულია მექსიკის ზეგნის სამხრეთი ნაწილის მაღლობებზე და მდებარეობს ზღვის დონიდან 2240 მ სიმაღლეზე. მეხიკოს ყველა მხრიდან ესაზღვრება მთები. დედაქალაქის ბუნებრივი პირობების ფორმირებაზე ზემოქმედებას ახდენს ტენიანი სუბტროპიკული კლიმატი.

წლიური ამინდი — მეხიკო
თვე იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ წელი
საშუალო მაღალი °F 70 73 78 80 80 76 74 74 73 73 72 70 74
საშუალო დაბალი °F 44 45 49 52 54 55 53 53 53 51 47 45 50
ნალექი დუიმი 0.4 0.4 0.5 1.1 2.3 6.2 7.2 6.8 5.7 2.4 0.2 0.3 31
საშუალო მაღალი °C 21.3 22.9 25.4 26.5 26.6 24.7 23.2 23.4 22.9 22.6 22.2 21.3 23.6
საშუალო დაბალი °C 6.5 7.4 9.7 11.3 12.2 12.5 11.8 11.9 11.9 10.4 8.4 7.2 10.1
ნალექი მმ 9 9 13 27 58 157 183 173 144 61 6 8 787
წყარო: World climate


მოსახლეობა, ენა, რელიგია[რედაქტირება]

მეხიკოს მოსახლეობა შეადგენს 8 851 080 ადამიანს. ქალაქის მოსახლეობის ნახევარზე მეტი — ესპანურ-ინდიური წარმომავლობის მეტისებია, დაახლოებით 20 % — ძველი მეხიკოს მცხოვრებლების შთამომავლები — ინდიელები, ხოლო დანარჩენები — ევროპელები. სახელმწიფო ენაა ესპანური. მეხიკოს ინდიურ მოსახლეობას შორის არის რამდენიმე ადგილობრივი ენა, მათ შორის აცტეკური (ნაუატლი, მაია, ოთომი. მორწმუნეების დიდი ნაწილი (90%) კათოლიკეა, ქალაქის მცირე ნაწილს შეადგენენ პროტესტანტები.

ტრანსპორტი[რედაქტირება]

საზოგადო ტრანსპორტი[რედაქტირება]

მეხიკოს ძირითადი საზოგადო ტრანსპორტია მეტროპოლიტენი, ყველაზე დიდი ლათინურ ამერიკაში. მეტრო აგებულია ფრანგული პროექტით. ცენტრში ის მიწის ქვეშ გადის, კიდეებზე კი ზემოთ ამოდის. ქალაქში ასევე შესაძლებელია ტროლეიბუსით, სწრაფმავალი ტრამვაითა და დიდი ავტობუსებით გადაადგილება. ქალაქში არის საზოგადო ტრანსპორტის ახალი ტიპი — მეტრობუსი, დიდი არტიკულირებული ავტობუსი, რომელიც სპეციალურად გამოყოფილ ზოლს მიუყვება.

გზები[რედაქტირება]

მეხიკოს ზედმეტად დასახლებულობა ავტომაგისტრალებზე ქმნის ავტომობილების გიგანტური საცობების პრობლემას. ჰაერის მაღალ დონეზე დაბინძურების გამო ქალაქის ზემოთ ჩამოწოლილია ნისლის ხშირი ღრუბელი. ამ პრობლემის გადასაჭრელად მთავრობა აგებს გზებსა და საგზაო მონაცვლეობებს. ქალაქში ასევე მიღებულია პირადი ავტომობილების ექსპლოატაციის შეზღუდვა — 8 წელზე უფრო ძველი ყველა ავტომობილის ექსპლოატაცია დაუშვებელია კვირაში 1 დღით და თვეში 1 შაბათით.

ტრანსპორტის გავრცელებულ და კომფორტულ ფორმად რჩება ტაქსი, რომლებს შორისაც დომინირებენ ნათელი მწვანე ფერის ვოლკსვაგენ ხოჭოები. 2010 წლიდან მეხიკოს მთავრობამ გეზი აიღო არაეკოლოგიური „ხოჭოს“ ტაქსოპარკიდან ამოღებისკენ. ერთდროულად ტაქსის ფერი მწვანედან შეიცვალა ოქროსფერ-ყავისფერზე.

აეროპორტები[რედაქტირება]

მეხიკოს მთავარი აეროპორტი — ბენიტო ხუარესის სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი.

კულტურა[რედაქტირება]

ეკლექტიკა — საკვანძო სიტყვა, რომელიც დღესდღეობით აღნიშნავს რელიგიას, კულტურას, ამ ქალაქის ცხოვრებას. მაგალითად ცნობილი დღესასწაული გარდაცვლილთა დღე, რომელიც ტარდება ღამით 1-ლი ნოემბრიდან 2 ნოემბრამდე, მოიცავს კათოლიკური ტრადიციებისა და ძველინდიური სიკვდილის კულტის ელემენტებს.

არქიტექტურა და ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება]

ქალაქში მდებარეობს მრავალი უნიკალური შენობა და ქანდაკება (1400-ზე მეტი). მეხიკოს ტერიტორიაზე განლაგებულია 10 არქეოლოგიური პარკი.

მეხიკოს ღირსშესანიშნაობებს შორისაა — აცტეკების პირამიდა (XIV ს.), ეროვნული კათედრალური ტაძარი (1563-1667 წწ.), ხესუს ნასარენოს საავადმყოფოს შენობა (XIV ს.), მუნიციპალური სასახლე (1720 წ.), ეროვნული სასახლე (1792 წ.), რომელშიც ამჟამად პრეზიდენტის რეზიდენცია და ქვეყნის პარლამენტი მდებარეობს, საგრარიო მეტროპოლიტანოს სამლოცველო (XVIII ს.). დიდი ისტორიული ფასეულობა აქვს XVII-XVIII საუკუნეებში აგებულ მონასტრებს [4].

მუზეუმები[რედაქტირება]

ქალაქში გახსნილია 100-ზე მეტი მუზეუმი. მათ რიცხვში შედის ეროვნული ისტორიული მუზეუმი, რომლის ექსპოზიციებიც გვამცნობს ესპანელების მიერ მექსიკის დაპყრობის შემდეგ ქვეყნის განვითარებისა და კულტურის შესახებ; ანთროპოლოგიის ეროვნული მუზეუმი, რომელშიც ინახება ექსპონატების კოლექცია, რომლებიც მაიას ცივილიზაციის, აცტეკებისა და მექსიკის სხვა ხალხების კულტურებზე გვაწვდის ცნობებს; ბუნებრივი ისტორიის მუზეუმი; თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი „პოლიფორუმი“, რომელშიც წარმოდგენილია დ. სიკეიროსას ნაშრომები; პლასტიკური ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი, თანამედროვე და ძველი ხელოვნების გალერეა და სხვები. ყოველწლიურად ქალაქში ტარდება საერთაშორისო წიგნების გამოფენა.

განათლება[რედაქტირება]

მეხიკოში უამრავი უნივერსიტეტია. უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებებს შორის არის: მექსიკის ეროვნული ავტონომიური უნივერსიტეტი (უდიდესი ლათინურ ამერიკაში), ეროვნული პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი და სხვები.

პარკები[რედაქტირება]

სოკალოდან არც ისე შორს მდებარეობს პარკი ალამედა. პასეო-დე-ლა-რეფორმას პროსპექტი მთავრდება ჩაპულტეპეკის პარკთან, სადაც ოდესღაც იმპერატორ მონტესუმას საზაფხულო რეზიდენცია მდებარეობდა. ეს არის გართობის ყველაზე პოპულარული ადგილი ატრაქციონებითა და ზოოპარკით. აქვე მდებარეობს მრავალი მუზეუმი. პარკის მახლობლად გადაჭიმულია სონა-როსა.

სპორტი[რედაქტირება]

ოლიმპიური სტადიონი (1951-1953 წწ.). სტადიონი „აცტეკა“ (1968 წ.). სულ ქალაქში 20-მდე საფეხბურთო სტადიონია.


დაძმობილებული ქალაქები[რედაქტირება]

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება]