ლუიზიადის არქიპელაგი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ლუიზიადის არქიპელაგი
მშობ. სახელი: ინგლ. Louisiade Archipelago
Karta PG Louisiade isl.PNG
ლუიზიადის არქიპელაგი
გეოგრაფია
მდებარეობა წყნარი ოკეანე
კოორდინატები 11°12′ ს. გ. 153°00′ ა. გ. / 11.200° ს. გ. 153.000° ა. გ. / -11.200; 153.000
კუნძულთა რაოდენობა დაახლოებით 100
მთავარი კუნძული ვანატინაი
ფართობი 1790 კმ²
უმაღლესი წერტილი 806 მ
პაპუა-ახალი გვინეას დროშა პაპუა-ახალი გვინეა
რეგიონი პაპუა
პროვინცია მილნ-ბეი

ლუიზიადის არქიპელაგი (ინგლ. Louisiade Archipelago) — არქიპელაგი მარჯნის ზღვაში, კუნძულ ახალი გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთით (მელანეზია). შედის პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

ლუიზიადის არქიპელაგის ხედი კოსმოსიდან

ლუიზიადის არქიპელაგი წარმოადგენს ათი დიდი ვულკანური კუნძულების ჯგუფს, გარშემორტყმული მარჯნის რიფებით, და კიდევ დაახლოებით 90 უფრო მცირე მარჯნის კუნძულებს, რომლებიც მდებარეობენ დაახლოებით 200 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუნძულ ახალი გვინეიდან. აექიპელაგი გადაჭიმულია 105 კმ მანძილზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ და 420 კმ-ზე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, რომელსაც უკავია დაახლოებით 26 ათასი კმ² ზღვის სივრცე სოლომონის ზღვის ჩრდილოეთსა და მარჯნის ზღვის სამხრეთს შორის.[1] არქიპელაგი მთაგორიანია, სიმაღლე — 806 მეტრი. ლუიზიადის არქიპელაგის ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 1790 კმ²-ს. მათ შორის ყველაზე დიდებია:

ლუიზიადის არქიპელაგზე კლიმატი ნოტიოა, ტროპიკულია, ამიტომ არქიპელაგის კუნძულები დაფარულია ხშირი მცენარეულობით, მათ შორის წვიმიანი ტყეებით.[2] ადგილობრივი ფლორა და ფაუნა განსხვავებულია დიდი მრავალფეროვნებით. გვხვდება რამდენიმე ენდემური სახეობა.[2]

ისტორია[რედაქტირება]

ევროპელთაგან კუნძულები პირველმა აღმოაჩინა ესპანელმა მოგზაურმა ლუის ვაეს დე ტორესმა, 1606 წელს მან აღმოაჩინა არქიპელაგის შემადგენლობაში მყოფი კუნძულები ბასილაკი და ვანატინაი[3], თუმცა შეიძლება დავუშვათ, რომ მანამდე გაცილებით ადრე არქიპელაგზე იყვნენ მალაელი და ჩინელი ზღვაოსნები.[4] 1768 წელს კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინა უკვე ფრანგმა მოგზაურმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა, რომელმაც კუნძულებს საფრანგეთის მეფის ლუი XV-ის პატივსაცემად დაარქვა ეს სახელი (მან პირველმა აღმოაჩინა კუნძული როსელი).[3] 1793 წელს ლუიზიადის არქიპელაგის გვერდით გაცურა მეორე ფრანგმა მოგზაურმა — ჟოზეფ ბრუნი დ’ანტრკასტომ, რომელმაც აღმოაჩინა არქიპელაგის ზოგიერთი კუნძული, მათ შორის, კუნძული მისიმა.[3] 1849 წელს კუნძულების გვერდით გაცურა კაპიტანმა ოუენ სტენლიმ.[4]

1888 წელს მოხდა ლუიზიადის არქიპელაგის ფორმალური ანექსია ბრიტანეთის იმპერიის მიერ, რომელიც გახდა ბრიტანეთის ახალი გვინეის ნაწილი (1904 წლიდან — პაპუას ტერიტორია ავსტრალიის მმართველობის ქვეშ).[5]

1975 წლიდან ლუიზიადის არქიპელაგი დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.[5]

ეკონომიკა[რედაქტირება]

არსებობს ოქროს მცირე საბადოები. გაშენებულია ქოქოსის პალმა. მისდევენ თევზჭერას.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Louisiade Archipelago. oceandots.com. წაკითხვის თარიღი: 2010-04-06.
  2. 2.0 2.1 Louisiade Archipelago rain forests (AA0110). World Wildlife Fund. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2012-04-22-ში. წაკითხვის თარიღი: 2010-04-06.
  3. 3.0 3.1 3.2 Max Quanchi; John Robson. Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands. — Lanham, Maryland; Toronto; Oxford: The Scarecrow Press, Inc., 2005. — P. xv. — ISBN 0810853957
  4. 4.0 4.1 Louisiade Archipelago. Encyclopædia Britannica. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2012-04-22-ში. წაკითხვის თარიღი: 2010-04-06.
  5. 5.0 5.1 Stanley J. Ulijaszek. Population, Reproduction and Fertility in Melanesia. — Berghahn Books, 2008. — P. 92. — 256 p. — ISBN 1845452690