კარიბები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
(გადამისამართდა გვერდიდან კარიბის რეგიონი)
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
კარიბები
მსოფლიო რუკა კარიბებით:
ლურჯი = კარიბის ზღვა
მწვანე = ვესტ-ინდოეთი
ფართობი 244 890 კმ²
მოსახლეობა 42 000 000 ად. (2009)
მოს. სიმჭიდროვე 171,506 ად./კმ²
ქვეყნები 13
ენები ინგლისური, ესპანური, ფრანგული, ნიდერლანდური და სხვა
სასაათო სარტყელი UTC-10UTC
კარიბები (დეტალური რუკა)
ცენტრალური ამერიკა და კარიბები

კარიბები, ასევე ვესტ-ინდოეთი (ესპ.: Caribe; ფრანგ.: Caraïbes; ჰოლ.: Caraïben; პორტუგ.: Caribe ან Caraíbas) — რეგიონი ამერიკაში, შედგება კარიბის ზღვის, მისი კუნძულების, ბაჰამის კუნძულებისა და გარშემო კონტინენტების ნაპირებისგან. რეგიონი ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს, ცენტრალური ამერიკის აღმოსავლეთით და სამხრეთ ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთში.

ვესტ-ინდოეთის საწინააღმდეგო ტერმინია ოსტ-ინდოეთი («აღმოსავლეთი ინდოეთი») — რომელიც მოიცავს სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის ქვეყნებს. ასევე აღსანიშნავია, რომ ვესტ-ინდოეთი და დასავლეთი ინდოეთი — აბსოლუტურად სხვადასხვა რეგიონებია, თუმცა «ვესტ-ინდოეთი» კი ითარგმნება, როგორც «დასავლეთი ინდოეთი», მაგრამ ის მაინც მას არ ნიშნავს.

ზოგიერთები თვლიან, რომ უფრო მართალი იქნება თუ ამ ტერმინის სახელი იქნება ვესტ-ინდოეთები (ინგლ. West-Indies, «დასავლეთი ინდოეთები»), რადგანაც ვესტ-ინდოეთები მოიცავს ესპანურ ვესტ-ინდოეთს, პორტუგალიურ, დანიურ და სხვა ვესტ-ინდოეთებს — თითოეული ევროპული სახელმწიფოს მიწებს ამ რეგიონში XV საუკუნის ბოლოდან. ზოგიერთს ამ ვესტ-ინდოეთებიდან ეძახიან ანტილებს, მაგალითად, ინგლისელები ამბობენ ფრანგული ვესტ-ინდოეთი, ხოლო ფრანგები ამბობენ, რომ საფრანგეთის ვესტ-ინდოეთი და საფრანგეთის ანტილები — ეს ერთი და იგივეა. მაგრამ, ამ რეგიონს სახელი — ვესტ-ინდოეთი პირველმა ევროპელმა მეზღვაურებმა შეცდომით დაარქვეს, რადგანაც ისინი ევროპიდან დასავლეთის მიმართულებით მსვლელობისას ფიქრობდნენ, რომ მოხვდნენ ინდოეთში. აქედანაა წარმოშობილი მკვიდრი მოსახლეობის სახელი — ინდიელები. როდესაც ბევრმა ევროპულმა ქვეყანამ დაიკავა ახალი კონტინენტის მიწები, გაჩნდა ვესტ-ინდოეთის ტერმინიც და იქიდან დაწყებული დასავლეთი ინდოეთი და ვესტ-ინდოეთი ერთმანეთში აღარ ერეოდათ. ასე რომ ვესტ-ინდოეთი და ვესტ ინდოეთები გარკვეულ ფარგლებში სხვადასხვა მნიშვნელობისაა. პირველი აღნიშნავს მთელ რეგიონს, ხოლო მეორე პოლიტიკურ-ეკონომიკურ (სავაჭრო) წარმონაქმნს ამ რეგიონში.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

ვესტ-ინდოეთი მდებარეობს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკას შორის, ჩრდილოეთის განედის 10°-26° და დასავლეთის გრძედის 59°—85° შორის, მდინარე ორინოკოს კარიბის ზღვასთან შესართავიდან ფლორიდის და იუკატანის ნახევარკუნძულებამდე.

შედგება დიდი და მცირე კუნძულების რამდენიმე ჯგუფებისაგან, კერძოდ: დიდი და მცირე ანტილის კუნძულებისაგან, ბაჰამის კუნძულებისაგან და ამ რეგიონის რამდენიმე კონტინენტური კუნძულისგან (კონტინენტის სანაპიროსთან). ყველა კუნძულის ზედაპირის ფართობია 244 890 კმ² (დიდი ანტილის კუნძულები — 216 260 კმ², მცირე ანტილის კუნძულები — 14 095 კმ² და ბაჰამის კუნძულები — 14 535 კმ²). ანტილის ყველა კუნძული ზღვის დონიდან საკმაოდ მაღლაა ამოწეული. ბაჰამის კუნძულები კი შედგება მარჯნის რიფებისაგან. ყველაზე მაღალი მთები მდებარეობენ კუნძულ ჰაიტის დასავლეთ ნაწილში (დუარტეს მთა, 3087 მეტრი), კუნძულ კუბის აღმოსავლეთ ნაწილში (2375 მეტრი) და კუნძულ იამაიკის ჩრდილოეთ ნაწილში (2341 მეტრი); მცირე ანტილის კუნძულების აღმოსავლეთი სანაპიროები დაბლობებია; მთები მკვეთრად ეშვება დაბლობებში. კუნძულების მრავალრიცხოვანი უბეები წარმოადგენენ მოხერხებულ ნავსაყუდლებს. კუბა, ვირჯინიის და ბაჰამის კუნძულები გარშემორტყმულია დიდი მარჯნის რიფებით და დაფარულია პალმებით. ბევრ კუნძულს (განსაკუთრებით მცირე ანტილის კუნძულებს) ამჩნევია ვულკანური წარმოშობის კვალი.

დიდი ანტილის კუნძულები[რედაქტირება]

კუნძული ფართობი,
კმ²
მოსახლეობა,
ად. (2009)
მოსახლეობის სიმჭიდროვე,
ად./კმ²
ქვეყანა
კუბა 105 806 11 242 621 106,26 კუბის დროშა კუბა
ჰაიტი 76 480 19 890 000 260,07 დომინიკელთა რესპუბლიკის დროშა დომინიკელთა რესპუბლიკა და ჰაიტის დროშა ჰაიტი
იამაიკა 10 991 2 735 520 248,89 იამაიკის დროშა იამაიკა
კაიმანის კუნძულები 264 54 878 207,87 კაიმანის კუნძულების დროშა კაიმანის კუნძულები (დიდი ბრიტანეთი)
პუერტო-რიკო 9104 3 994 259 438,74 პუერტო-რიკოს დროშა პუერტო-რიკო (აშშ)
სულ 202 645 37 862 400 186,84

მცირე ანტილის კუნძულები და ბაჰამის კუნძულები[რედაქტირება]

კუნძული ფართობი,
კმ²
მოსახლეობა,
ად. (2009)
მოსახლეობის სიმჭიდროვე,
ად./კმ²
ქვეყანა
აბაკოს კუნძულები 1681,0 16 692 9,93 ბაჰამის კუნძულები
ანდროსი 5957,0 7 386 1,24 ბაჰამის კუნძულები
ანგილია 96,0 14 436 150,38 დიდი ბრიტანეთი
ანეგადა 38,0 200 5,26 დიდი ბრიტანეთი
ანტიგუა 281,0 67 000 238,43 ანტიგუა და ბარბუდა
არუბა 180,0 106 050 589,17 ნიდერლანდი
ბარბადოსი 430,0 284 589 661,83 ბარბადოსი
ბარბუდა 161,0 1 500 9,32 ანტიგუა და ბარბუდა
ბას-ტერი 848,0 186 000 219,34 საფრანგეთი
ბექია 18,0 5 000 277,78 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები
დიდი ბაჰამა 1373,0 51 756 37,70 ბაჰამის კუნძულები
ბონეირი 288,0 13 389 46,49 ნიდერლანდი
კანუანი 13,0 2 000 153,85 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები
ვირჯინ-გორდა 21,0 1 100 52,38 დიდი ბრიტანეთი
გრანდ-ტერი 589,0 197 000 334,47 საფრანგეთი
დომინიკა 746,0 72 514 97,20 დომინიკა
გრენადა 310,0 80 000 258,06 გრენადა
ინაგუა 1671,0 911 0,55 ბაჰამის კუნძულები
იოსტ-ვან-დეიკი 8,0 260 32,5 დიდი ბრიტანეთი
კარიაკუ 34,0 6 000 176,47 გრენადა
კოჩე 61,0 8 242 135,11 ვენესუელა
კიურასაო 444,0 142 180 320,23 ნიდერლანდი
ლა-დეზირადი 21,1 1 591 75,40 საფრანგეთი
მარგარიტა 956,8 436 900 456,63 ვენესუელა
მარი გალანტი 158,0 13 470 85,25 საფრანგეთი
მარტინიკა 1128,0 397 730 352,60 საფრანგეთი
მეირო 4,0 300 75,00 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები
მონსერატი 102,0 6 409 62,83 დიდი ბრიტანეთი
მუსტიკი 5,7 500 87,72 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები
ნევისი 93,0 11 500 123,66 სენტ-კიტსი და ნევისი
ნიუ-პროვიდენსი 207,0 248 948 1202,65 ბაჰამის კუნძულები
ორჩილა 40,0 100 2,5 ვენესუელა
პეტიტ მარტინიკა 2,4 900 375,00 გრენადა
საბა 13,0 1 737 133,62 ნიდერლანდი
სანტა-კრუსი 213,0 53 234 249,92 აშშ
სენ-ბარტელმი 21,0 8 255 393,10 საფრანგეთი
სენტ-ვინსენტი 346,0 117 000 338,15 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები
სენტ-ჯონი 50,8 4 197 82,62 აშშ
სენტ-კიტსი 169,0 39 000 230,77 სენტ-კიტსი და ნევისი
სენტ-ლუსია 619,2 172 884 279,21 სენტ-ლუსია
სენ-მარტენი 91,9 68 382 744,09 ნიდერლანდი/საფრანგეთი
სენტ-ტომასი 80,9 51 181 632,65 აშშ
სინტ-ესტატიუსი 21,0 2 886 137,43 ნიდერლანდი
ტობაგო 300,0 54 084 180,28 ტრინიდადი და ტობაგო
ტორტოლა 55,7 14 000 251,35 დიდი ბრიტანეთი
ტრინიდადი 4821,0 1 250 000 259,28 ტრინიდადი და ტობაგო
უნიონი 8,0 5 000 625,00 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები

კლიმატი[რედაქტირება]

ვესტ-ინდოეთი

ვესტ-ინდოეთის კუნძულების კლიმატი საკმაოდ თანაბარია. წელიწადის ცხელი და ტენიანი პერიოდი — გაზაფხული, იწყება მაისში; შუა თვეში მოდის პირველი პერიოდული წვიმები, რომელიც შემდეგ ყოველდღიურად მეორდება დაახლოებით შუადღისას. ორკვირიანი წვიმების შემდეგ იწყება მშრალი ტროპიკული ზაფხული. სიცხე ოდნავ მცირდება ზღვის სანაპირო ქარებით და აღმოსავლეთის პასატებით, რომლებიც ქრის მთელი წლის განმავლობაში; მაგრამ, ძლიერი სიცხის მიუხედავად, კლიმატი — ნოტიოა, რომელიც აქ ხელს უწყობს ყვითელი ციებ-ცხელების და სხვა ავადმყოფობების განვითარებას, რაც დამახასიათებელია ტროპიკული ქვეყნებისათვის. უფრო სუფთა და ჯანსაღი ჰაერი — მთებშია. ივლისში წვიმები უფრო ძლიერია, განსაკუთრებით დიდი ანტილის კუნძულებზე, ხოლო მცირე ანტილის კუნძულებზე წვიმები ყველაზე უფრო მეტად მოდის აგვისტოში და ოქტომბერში; სწორედ მაშინ ხდება მდინარეების ადიდება. აგვისტოდან ოქტომბრის ჩათვლით ბობოქრობს ტროპიკული ციკლონი, რომელიც ხშირად იწვევს ძლიერ ზარალს. ნოემბრის ბოლოდან იწყება ზამთარი (შედარებით მშრალი პერიოდი), რომელიც მაისამდე გრძელდება და არის წლის ყველაზე კარგი და სასიამოვნო პერიოდი.

მცენარეულობა და ცხოველთა სამყარო[რედაქტირება]

კუნძულები დაფარულია ხშირი ამერიკული მცენარეულობით; დაბლობებში იზრდება ტროპიკული მცენარეულობა, მთებში — ევროპული ხილის ხეები. დიდი კუნძულების შიდა რაიონები დაკავებულია დიდი მდელოს სახის სივრცეებით (სავანებით). კუნძულების მთავარი მცენარეული სიმდიდრეა — ტექნიკური კულტურების გადამუშავებული პროდუქტები; ვანილი ველურად იზრდება იამაიკის ტყეებში, აგავა — კუბაში და ბაჰამის კუნძულებზე; ბევრ კუნძულზე იზრდება ინდიგო, კაკაო, ქოქოსის პალმა, თამბაქო, ბამბა. იამაიკაზე კულტივირებულია პურის ხე, რომელიც შემოტანილია ტაიტიდან. მარცვლეული მცენარეებიდან დიდი რაოდენობით მოჰყავთ სიმინდი, ხორბალი კი — ძალიან ცოტა. ექსპორტის მთავარი ობიექტებია — შაქარი და ყავა. შაქრის ლერწამი, რომელიც ხარობს ვესტ-ინდოეთის კუნძულებზე, აქ შემოტანილი იქნა კანარის კუნძულებიდან ესპანელების მიერ XVI საუკუნეში, ხოლო ყავის ხე შემოიტანეს ჰოლანდიელებმა და ფრანგებმა არაბეთის ნახევარკუნძულიდან.

კუნძულებზე ევროპელების მოსვლამდე ძალიან ცოტა იყო ოთხფეხა ცხოველების ადგილობრივი სახეობები: აგუტები, პეკარები (მექსიკური ღორი), ოპოსუმები და პატარა მაიმუნების ჯიშები, მაგრამ სამაგიეროდ იყვნენ საკმაოდ ბევრი მორიელები და გველები. დღემდე წყნარ წყლებში ცხოვრობენ კაიმანები, იამაიკაზე მიმდინარეობს კუების დაჭერა. კუნძულების ფრინველები გამორჩეულია საუკეთესო ბუმბულით: თუთიყუშები, კოლიბრები. ყველა შინაური ცხოველი შეყვანილია ევროპიდან სოფლის მეურნეობის საჭიროებისთვის, მაგრამ დღეისათვის რქოსანი პირუტყვი და ცხენები გვხვდება ველურ მდგომარეობაშიც, მსგავსად იმისა, როგორც ეს ხდება სამხრეთ ამერიკის სავანებში.

კარიბის აუზის წყლები სიცოცხლითაა სავსე. სანაპირო მარჯნის რიფები თავშესაფარს აძლევს ცოცხალი არსებების უზარმაზარ რაოდენობას. ბევრია უხერხემლოების, ხრტილიანი და ფხიანი თევზების სხვადასხვა სახეობები. დიდი მტაცებელი თევზებიდან აქ დაცურავენ ზვიგენების სხვადასხვა სახეობები, მათ შორის ლათ. Carcharhinus leucas, ლათ. Galeocerdo cuvier, ლათ. Carcharhinus falciformis და ლათ. Carcharhinus perezii.

ისტორია[რედაქტირება]

კოლონიზაციამდელი პერიოდი[რედაქტირება]

კარიბის ზღვის კუნძულების კოლუმბამდელი პერიოდის დასახლების ისტორიაში გამოყოფენ სამი ჯგუფის ხალხს. პირველი ჯგუფის ხალხი (პალეოინდიელები) კუნძულებზე მოვიდნენ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 5000-2000 წლებში ცენტრალური ან სამხრეთ ამერიკიდან. შემდეგმა ჯგუფმა, რომელიც დიდი ანტილის კუნძულებზე და კუნძულ ტრინიდადზე გადმოსახლდა სამხრეთი ამერიკიდან ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 1000—500 წლებში, შექმნა მესოინდიური ანუ სიბონეიური კულტურა. მესამე ჯგუფის ხალხი, რომლებიც სამხრეთ ამერიკიდან ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 300 წელს მოვიდნენ კუნძულ ტრინიდადზე და იქიდან დასახლდნენ დიდი და მცირე ანტილის კუნძულებზე იყვნენ ტაინოს ხალხი, ხოლო ჩვენი წელთაღრიცხვის 1000 წლის შემდეგ მდინარე ორინოკოს დელტის რაიონიდან მოვიდნენ კარიბები, რომლებმაც განდევნეს არავაკულ ენებზე მოლაპარაკე ინდიელები ტრინიდადის კუნძულიდან და მცირე ანტილის კუნძულებიდან.[1]

კარიბის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირზე, იუკატანის ნახევარკუნძულზე ყვაოდა მაიას ცივილიზაცია.

რეგიონის კოლონიზაცია[რედაქტირება]

1492 წელს ქრისტეფორე კოლუმბმა აღმოაჩინა ბაჰამის კუნძულები, კუბა, ჰაიტი და პუერტო-რიკო; ამ კუნძულებზე და ასევე იამაიკაზე ცხოვრობდა ორი სხვადასხვა ტომი, რომლებიც ლაპარაკობდნენ სხვადასხვა ენებზე: კარიბები — მეომარი ტომი და არავაკები (arrowaks, Arawaks) — მშვიდობიანი. კარიბებისაგან XIX საუკუნის ბოლოსათვის დარჩა მოსახლეობის საკმაოდ მცირერიცხოვანი რაოდენობა სამხრეთ ამერიკის ნაპირებზე, სადაც ისინი გადაასახლეს ესპანელებმა.

ესპანელებმა პირველი კოლონიები დააარსეს კუბაზე; 1503 წლიდან მთელი მიწა დანაწილდა ევროპელებს შორის, ხოლო მკვიდრი მოსახლეობა მონებად აქციეს და XVII საუკუნის დასაწყისში მთლიანად ამოწყვიტეს. 1506 წლიდან 1511 წლამდე პერიოდში ერნან კორტესის და დიეგო ველასკეს დე კუელიარის მონაწილეობით ესპანიოლას და კუბის კუნძულები იქნა დაპყრობილი. 1517 წელს ფრანსისკო ერნანდეს დე კორდობამ აღმოაჩინა იუკატანის ნახევარკუნძული, სადაც ესპანელები პირველად შეხვდნენ მაიას განვითარებულ ცივილიზაციას. შემდგომში განხორციელებულმა ხუან დე გრიხალვას (1518 წელი) და ერნან კორტესის (1519 წელი) ექსპედიციებმა საფუძველი დაუდო აცტეკების იმპერიის დაპყრობას.

სხვა ევროპულმა იმპერიებმა ასევე დაიწყეს გაფართოვება დასავლეთით და აგზავნიდა გემებს ახალ მსოფლიოში. პირველი ბრიტანული კოლონიები გაჩნდა ბერმუდის კუნძულებზე (1612 წელი), სენტ-კიტსის (1623 წელი) და ბარბადოსის (1627 წელი) კუნძულებზე და შემდეგ გამოყენებული იქნა სხვა კუნძულების კოლონიზაციისთვის. ვესტ-ინდოეთის ფრანგული კოლონიზაცია ასევე დაიწყო სენტ-კიტსის (1624 წელი) კუნძულიდან, შემდეგ დასახლებები დაფუძნდა გვადელუპის და მარტინიკის (1635) კუნძულებზე. დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი ასევე წარმატებით ართმევდნენ კუნძულებს დასუსტებულ ესპანეთის კოლონიურ იმპერიას — 1655 წელს ბრიტანელების კონტროლ ქვეშ გადავიდა კუნძული იამაიკა, ხოლო 1697 წელს ფრანგებმა დაიპყრეს კუნძულ ესპანიოლას დასავლეთი ნაწილი (თანამედროვე ჰაიტი). XVII საუკუნეში კიურასაოს, სენ-მარტენის, არუბას და მთელ რიგ სხვა კუნძულებზე გაჩნდა ნიდერლანდების კოლონიები, რომლებიც შემდეგ შევიდნენ ნიდერლანდის ანტილის კუნძულების შემადგენლობაში. დანიის ვესტ-ინდოეთი რეგიონში გამოჩნდა 1672 წელს სენტ-ჯონის და სენტ-ტომასის კუნძულებზე.

XVI საუკუნის მეორე ნახევრიდან ცხოვრება კუნძულებზე მთლიანად დაეცა: ვერცერთ უცხო ევროპულ გემს არ შეეძლო ტვირთების გადატანა, თვითონ მოსახლეობას უნდა ევაჭრა მხოლოდ სევილიასთან, ხოლო 1720 წლიდან კადისთანაც; კოლონისტების ნაწილმა მიატოვა საცხოვრებელი ადგილი, ყველა მცირე სანაპირო ქალაქი დაინგრა კონტრაბანდული ვაჭრობის შეწყვეტის მიზნით; 1630 წლიდან კოლონიები განიცდიდნენ ძარცვას მეკობრეების მხრიდან, რომლებმაც ჩამოაყალიბეს ნამდვილი მძარცველი სახელმწიფო. ვესტ-ინდოეთში სხვა ევროპული ქვეყნების კოლონიების ჩამოყალიბებით (XVII საუკუნიდან და განსაკუთრებით XVIII საუკუნის პირველი ნახევრიდან) ვესტ-ინდოეთის კოლონიებმა ხელახლა დაიწყო აყვავება.

XIX საუკუნის ბოლოს ყველა კუნძული ჰაიტის და მისი მეზობელი მომცრო კუნძულების გარდა (77 254 კმ²) იყვნენ ევროპული სახელმწიფოების კოლონიები.

ესპანეთის კოლონიები (ყველაზე დიდი — ფართობი — 128 148 კმ²):

ბრიტანეთის ვესტ-ინდოეთი (34 499 კმ²):

საფრანგეთის ვესტ-ინდოეთი (საფრანგეთის კოლონიები) (2858 კმ²):

  • მარტინიკის დიდი კუნძულები (988 კმ²)
  • გვადელუპა მეზობელ კუნძულებთან ერთად (1870 კმ²).

ნიდერლანდის ანტილის კუნძულები ანუ ნიდერლანდის ვესტ-ინდოეთი (ნიდერლანდის კოლონიები) (1130,33 კმ²) შედგება კიურასაოს, სინტ-ესტატიუსის და საბას კუნძულებისაგან.

დანიის ვესტ-ინდოეთი (დანიის კოლონიები) (359 კმ²) შედგებოდა სანტა-კრუსის, სენტ-ჯონის და სენტ-ტომასის კუნძულებისაგან. შემდგომში გადაეცა აშშ-ს.

1784 წლიდან 1878 წლის ჩათვლით არსებობდა შვედეთის კოლონია — კუნძული სენ-ბარტელმი (21 კმ²), რომელიც შემდეგ გადავიდა საფრანგეთის მფლობელობაში.

კუნძულებზე შავკანიანი მოსახლეობა აფრიკიდან მონების შემოყვანის დროს გაჩნდა (დაახლოებით 1511 წელი). ბრიტანეთის კოლონიებში მონობა გაუქმდა 1834 წლიდან, ჰაიტიზე მონობა შეწყდა შავკანიანი მოსახლეობის აჯანყების შემდეგ XVIII საუკუნის ბოლოს, დანიის კოლონიებში — 1847 წლიდან, საფრანგეთის კოლონიებში — 1848 წლიდან, შემდეგ — ნიდერლანდის და ესპანეთის კოლონიებში.

მეკობრეობა[რედაქტირება]

მეკობრეობა კარიბის ზღვაზე ჩაისახა XVI საუკუნეში, მეკობრეების, კორსარების (ფრანგ. corsaire) და ბუკანერების (ფრანგ. Boucanier) ძირითადი შეკრების ცენტრები გახდნენ კუნძული ტორტუ და პორტ-როიალი. მისი უდიდებულესობის სამსახურში ერთ-ერთი პირველი კორსარი იყო ფრენსის დრეიკი, რომელიც ყველაზე უფრო ცნობილია ესპანეთის ვერცხლის ქარავანის დატყვევებით ნომბრე-დე-დიოსის პორტში 1572 წელს. მისი საქმე გააგრძელა ჰენრი მორგანმა, რომელმაც 1671 წელს განახორციელა ქალაქ პანამაზე ცნობილი თავდასხმა და შემდგომში გახდა იამაიკის ვიცე-გუბერნატორი.

მეკობრეობის აყვავების დრო დადგა 1700—1730 წლებში, რომელსაც უწოდებენ მეკობრეობის ოქროს საუკუნეს. ამ პერიოდის განმავლობაში სახელი გაითქვეს შავწვერამ და სტიდ ბონეტმა, რომლებიც კარიბის ზღვაში მოქმედებდნენ 1716—1718 წლებში, ასევე ჩარლზ ვეინი, რომლის კარიერა გრძელდებოდა 1716 წლიდან 1719 წლის ჩათვლით. განთქმული ბართოლომიუ რობერტსი, ასევე ჯეკ რეკჰემი და მისი მეგობარი ქალები ენ ბონი და მერი რიდი მეკობრეობდნენ ვესტ-ინდოეთში 1720 წლამდე.

შემდგომი პერიოდის მეკობრეებს შორის გამოირჩევა რობერტო კოფრესი, რომელიც კარიბის რეგიონში მოქმედებდა 1818—1825 წლებში.

პოსტკოლონიური პერიოდი[რედაქტირება]

XIX საუკუნიდან იწყება კოლონიალური ქვეყნების გამოსვლა იმპერიიდან. ჰაიტის რევოლუციის დროს მონების აჯანყების შედეგად საფრანგეთის კოლონია სან-დომინგომ (თანამედროვე ჰაიტი) პირველმა მიიღო დამოუკიდებლობა 1804 წელს. კუნძულ ესპანიოლას დარჩენილი ნაწილი ჰაიტელებმა დაიპყრეს 1821 წელს, მაგრამ 1844 წელს ამ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა დომინიკელთა რესპუბლიკა. კუბის დამოუკიდებლობისათვის ომების სერიის შემდეგ კუბამ ესპანეთ-ამერიკის ომის შედეგად აშშ-ის ჩარევით მიიღო დამოუკიდებლობა ესპანეთისგან 1898 წელს, ხოლო კუნძული პუერტო-რიკო გადავიდა აშშ-ის მმართველობაში. ამის შემდეგ აშშ-მა რეგიონში დაიწყო დომინირება. 1903 წელს აშშ-ის მონაწილეობით პანამა გამოეყო კოლუმბიას და აშენდა პანამის არხი, რომელმაც კარიბის ზღვა დაუკავშირა წყნარ ოკეანეს. არხი გაიხსნა 1914 წლის 15 აგვისტოს და იმყოფებოდა აშშ-ის მმართველობის ქვეშ 1999 წლის 31 დეკემბრამდე. 1917 წელს დანიამ მიჰყიდა საკუთარი სამფლობელო აშშ-ს და მას სახელად ეწოდა აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები. 1958 წლიდან 1962 წლამდე პერიოდში დიდი ბრიტანეთის მიერ კონტროლირებადი მიწების დიდი ნაწილი გამოეყო ვესტ-ინდოეთის ფედერაციას, რომელიც შემდგომში დაიშალა ცალკეულ სახელმწიფოებად.

2001 წლის 12 დეკემბერს კარიბის სახელმწიფოების ასოციაციის წევრი ქვეყნების მთავრობების მეთაურებმა, რომლებიც შეიკრიბნენ კუნძულ მარგარიტაზე (ვენესუელა), მიიღეს «მარგარიტის დეკლარაცია», რომელიც კარიბის ზღვას აღიარებს საერთო მემკვიდრეობად და შეუფასებელ აქტივად, ასევე ქვეყნებს აძლევს თანამშრომლობის მიმართულებას ვაჭრობის, ტურიზმის, ტრანსპორტის და სტიქიური უბედურებების საკითხებში.[2] 2005 წლის 29 ივლისში ქალაქ პანამაში შეხვედრისას ასოციაციის წევრებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს საკუთარი მიზნები.

პოლიტიკური რუკა[რედაქტირება]

დამოუკიდებელი ქვეყნები[რედაქტირება]

██ მხოლოდ კარიბის გაერთიანების წევრი

██  აღმოსავლეთ კარიბის სახელმწიფოების ორგანიზაციისა და კარიბის გაერთიანების წევრი

ქვეყანა დროშა დედაქალაქი ფულის ერთეული[3] ოფიციალური ენა ფართობი
(კმ²)
მოსახლეობა მშპ ერთ სულ მოსახლეზე (მუპ-ის მიხედვით) (US$)
1 ანტიგუა და ბარბუდა[4] ანტიგუა და ბარბუდის დროშა სენტ-ჯონზი აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 440 91 295 18 400
2 ბაჰამის კუნძულები[5] ბაჰამის კუნძულების დროშა ნასაუ ბაჰამური დოლარი ინგლისური 13 878 321 834 32 000
3 ბარბადოსი[6] ბარბადოსის დროშა ბრიჯტაუნი ბარბადოსის დოლარი ინგლისური 431 289 680 25 100
4 კუბა[7] კუბის დროშა ჰავანა კუბური პესო ესპანური 109 886 11 047 251 10 200
5 დომინიკა[8] დომინიკის დროშა როზო აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 754 73 449 14 300
6 დომინიკელთა რესპუბლიკა[9] დომინიკელთა რესპუბლიკის დროშა სანტო-დომინგო დომინიკური პესო ესპანური 48 442 10 349 741 9 700
7 გრენადა[10] გრენადის დროშა სენტ-ჯორჯესი აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 344 110 152 13 800
8 ჰაიტი[11] ჰაიტის დროშა პორტ-ო-პრენსი გურდი ფრანგული, ჰაიტიური კრეოლი 27 750 9 996 731 1 300
9 იამაიკა[12] იამაიკის დროშა კინგსტონი იამაიკური დოლარი ინგლისური 10 991 2 930 050 9 000
10 სენტ-კიტსი და ნევისი[13] სენტ-კიტსისა და ნევისის დროშა ბასტერი აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 261 51 538 16 300
11 სენტ-ლუსია[14] სენტ-ლუსიის დროშა კასტრი აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 616 163 362 13 100
12 სენტ-ვინსენტი და გრენადინები[15] სენტ-ვინსენტისა და გრენადინების დროშა კინგსტაუნი აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 389 102 918 12 100
13 ტრინიდადი და ტობაგო[16] ტრინიდადი და ტობაგოს დროშა პორტ-ოვ-სპეინი ტრინიდადი და ტობაგოს დოლარი ინგლისური 5 131 1 223 916 20 300

დამოკიდებული ტერიტორიები[რედაქტირება]

მიუხედავად იმისა, რომ მონსერატი იმყოფება გაერთიანებული სამეფოს შემადგენლობაში, ის მაინც აღმოსავლეთ კარიბის სახელმწიფოების ორგანიზაციისა და კარიბის გაერთიანების წევრია.

ტერიტორია მეტროპოლია დროშა დედაქალაქი ფულის ერთეული ოფიციალური ენა ფართობი
(კმ²)
მოსახლეობა მშპ ერთ სულ მოსახლეზე (მუპ-ის მიხედვით) (US$)
1 ანგილია[17] გაერთიანებული სამეფო ანგილია დროშა ვალი აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 91 16 086 12 200
2 არუბა[18] ნიდერლანდი არუბის დროშა ორანესტადი ფლორინი ნიდერლანდური, პაპიამენტო 178 110 663 25 300
3 ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები[19] გაერთიანებული სამეფო ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულების დროშა როუდ-ტაუნი ამერიკული დოლარი ინგლისური 153 32 680 42 300
4 კაიმანის კუნძულები[20] გაერთიანებული სამეფო კაიმანის კუნძულების დროშა ჯორჯტაუნი კაიმანის კუნძულების დოლარი ინგლისური 264 54 914 43 800
5 სენ-მარტენი[21] საფრანგეთი სენ-მარტენის დროშა მარიგო ევრო ფრანგული 54 31 530 19 300
6 კიურასაო[22] ნიდერლანდი კიურასაოს დროშა ვილემსტადი ნიდერლანდის ანტილების გულდენი ნიდერლანდური, პაპიამენტო 444 146 836 20 567
7 მონსერატი[23] გაერთიანებული სამეფო მონსერატის დროშა პლიმუთი (დე იურე)
ბრეიდსი (დე ფაქტო)
აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ინგლისური 102 5 215 8 500
8 ნავასა[24] აშშ აშშ-ის დროშა - ამერიკული დოლარი ინგლისური 5 0 0
9 პუერტო-რიკო[25] აშშ პუერტო-რიკოს დროშა სან-ხუანი ამერიკული დოლარი ესპანური, ინგლისური 9 104 3 620 897 27 384
10 სენ-ბარტელმი[26] საფრანგეთი სენ-ბართელმის დროშა გუსტავია ევრო ფრანგული 22 7 267 37 000
11 სინტ-მარტენი[27] ნიდერლანდი სინტ-მარტენის დროშა ფილიპსბურგი ნიდერლანდის ანტილების გულდენი ნიდერლანდური, ინგლისური 34 39 689 15 400
12 ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულები[28] გაერთიანებული სამეფო ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულების დროშა კოკბერნ-ტაუნი ამერიკული დოლარი ინგლისური 616 49 070 29 100
13 აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები[29] აშშ აშშ-ის ვირჯინის კუნძულების დროშა შარლოტა-ამალია ამერიკული დოლარი ინგლისური 346 104 170 14 500
14 ბონეირი ნიდერლანდი თარგი:ქვეყნის მონაცემები Bonaire კრალენდეიკი ამერიკული დოლარი ნიდერლანდური 294 16 541 N/A
15 გვადელუპა საფრანგეთი გვადელუპას დროშა ბას-ტერი ევრო ფრანგული 1 628 405 500 N/A
16 მარტინიკა საფრანგეთი მარტინიკის დროშა ფორ-დე-ფრანსი ევრო ფრანგული 1 128 403 795 N/A
17 საბა ნიდერლანდი თარგი:ქვეყნის მონაცემები Saba ბოტომი ამერიკული დოლარი ნიდერლანდური 13 1 971 N/A
18 სინტ-ესტატიუსი ნიდერლანდი თარგი:ქვეყნის მონაცემები Sint Eustatius ორანესტადი ამერიკული დოლარი ნიდერლანდური 21 3 791 N/A

დემოგრაფია[რედაქტირება]

ევროპელების მოსვლამდე კარიბის აუზის რეგიონში დიდი და მცირე ანტილის კუნძულებზე დომინირებდა ტაინოს ხალხი, თუმცა კუბის კუნძულის დასავლეთში (გუანახატაბეი) და კუნძულ ესპანიოლას დასავლეთში (სიგუაიო) ცხოვრობდნენ ცალკეული მცირერიცხოვანი ტომების ჯგუფები. ტრინიდადის კუნძულზე და მცირე ანტილის სამხრეთის კუნძულებზე ცხოვრობდნენ კარიბები. იმ პერიოდისთვის კარიბის აუზის მოსახლეობის რაოდენობა სავარაუდოდ 750 000 ადამიანს შეადგენდა. ევროპელებთან კონტაქტის შემდეგ სხვადასხვა დაავადებების გავრცელების შედეგად, რომლებთანაც ადგილობრივ მოსახლეობას იმუნიტეტი არ გააჩნდა[30], მათი რაოდენობა გაცილებით შემცირდა.[31] ევროპელი კოლონიზატორების მიერ დასავლეთ აფრიკიდან მონების სახით კარიბის რეგიონში სხვადასხვა სახის სამუშაოებისთვის შემოიყვანეს კონგოს, იგბოს, აკანის, ფონის და იორუბას ტომის ხალხი.[32] ამავე რეგიონში ჩამოასახლეს ინგლისელების მიერ ირლანდიიდან ინგლისში დეპორტირებული ირლანდიელები.[33] მათ გარდა ასევე რეგიონში დასახლდნენ ბრიტანეთიდან, საფრანგეთიდან, ესპანეთიდან, ნიდერლანდიდან, პორტუგალიიდან, იტალიიდან და დანიიდან ჩამოსული იმიგრანტები, თუმცა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი მაინც მაღალი რჩებოდა ყველა ეთნიკური ჯგუფისათვის.[34]

1800 წლისათვის მოსახლეობის რაოდენობამ სავარაუდოდ შეადგინა ორი მილიონი ადამიანი.[35] ადამიანები ინდოეთიდან, ჩინეთიდან და სხვა ქვეყნებიდან რეგიონში დასახლდნენ XIX საუკუნეში.[36] ტრანსატლანტიკური მონათვაჭრობის შეწყვეტის შემდეგ მოსახლეობის რაოდენობა იზრდებოდა ბუნებრივი გამრავლების გზით.[37] 2000 წლისათვის მოსახლეობის რაოდენობა დაახლოებით 37,5 მილიონს შეადგენს.[38]

ბრიტანეთის ვესტ-ინდოეთის, საფრანგეთის ვესტ-ინდოეთის და ნიდერლანდის ანტილის კუნძულების (ნიდერლანდის ვესტ-ინდოეთი) მოსახლეობის უმრავლესობას აფრიკიდან ჩამოსულთა შთამომავლები წარმოადგენენ. მათ გარდა უმცირესობას წარმოადგენენ მულატები და ევროპელი თეთრკანიანი ხალხი, ძირითადად: ინგლისელები, ფრანგები, ჰოლანდიელები, პორტუგალიელები და იტალიელები. აზიელები, ძირითადად ჩინელები და ინდოელები რეგიონში საკმაოდ უმცირესობაში არიან, თუმცა ინდოელები ტრინიდადი და ტობაგოს მოსახლეობის თითქმის ნახევარს შეადგენენ, ხოლო იამაიკაში, გვადელუპაში, მარტინიკაში, გრენადაში და სენტ-ვინსენტი და გრენადინებში საერთო მოსახლეობის გარკვეულ პროცენტს წარმოადგენს.

ისეთ დიდ კუნძულებზე, როგორიცაა იამაიკა ცხოვრობს საკმაოდ დიდი რაოდენობის აფრიკელი მოსახლეობა, რომლებიც იქ დიდ უმრავლესობას წარმოადგენს. ეს მონების შემოყვანის მრავალწლოვანი პერიოდის შედეგია. მათ გარდა იქ მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ თეთრკანიანები, ჩინელები, ინდოელები, არაბები და ლათინოამერიკელები. იამაიკაზე ასევე ცხოვრობენ მულატებიც, რომლებიც საკუთარ თავს ან შერეული რასის წარმომადგენლებს, ან ყავისფრებს უწოდებენ. ტრინიდადი და ტობაგოს მოსახლეობა მულტი რასობრივია. მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი აფრიკული წარმოშობისაა, ხოლო მეორე ნახევარი ინდოელია. უმცირესობაში იმყოფებიან ჩინელები, არაბები, თეთრკანიანები და ადგილობრივი ინდიელები. ამ მულტი რასობრივმა მოსახლეობამ შექმნა სუბეთნოსები, როგორებიცაა: მულატები, ჩინდიანები (ჩინელებისა და ინდოელების ნაჯვარი) და დუგლა (აფრიკელებისა და ინდოელების ნაჯვარი).

რეგიონის ესპანურენოვან ქვეყნებში ცხოვრობს უპირატესად შერეული წარმომავლობის ხალხი, აფრიკული ან ევროპული უმრავლესობით. პუერტო-რიკოში ცხოვრობს მოსახლეობის ევროპული უმრავლესობა, ევრო-აფრიკული მულატების დიდი რაოდენობით და დასავლეთ აფრიკული უმცირესობით. კუბის მოსახლეობის მესამედი აფრიკული წარმოშობისაა, მულატების დიდი რაოდენობით. დომინიკანელთა რესპუბლიკას ჰყავს ყველაზე დიდი შერეული რასის მოსახლეობა, რომლებიც შედგება ევროპული, აფრიკული და ინდიელი მოსახლეობის ნარევისაგან.

ენები[რედაქტირება]

კარიბის რეგიონის ენები გამოხატავენ მის მრავალფეროვან ისტორიას და კულტურას. რეგიონში მოქმედებს ექვსი ოფიციალური ენა, რომელზეც ლაპარაკობენ კარიბის რეგიონის ქვეყნებში. ეს ექვსი ენაა:

  • ესპანური (ოფიციალური ენა კუბაში, დომინიკელთა რესპუბლიკაში და პუერტო-რიკოში)
  • ინგლისური (ოფიციალური ენა ანგილიაში, ანტიგუა და ბარბუდაში, ბაჰამის კუნძულებზე, ბარბადოსში, ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულებზე, კაიმანის კუნძულებზე, დომინიკაში, გრენადაში, იამაიკაში, მონსერატში, პუერტო-რიკოში, სენტ-კიტსი და ნევისში, სენტ-ლუსიაში, სენ-მარტენში, სენტ-ვინსენტ და გრენადინებში, ტრინიდადი და ტობაგოში, ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულებზე და აშშ-ის ვირჯინის კუნძულებზე)
  • ფრანგული (ოფიციალური ენა გვადელუპაში, ჰაიტიში, მარტინიკაში, სენ-ბარტელმიში და სენტ-მარტინში)
  • ჰოლანდიური (ოფიციალური ენა არუბაში, ბონეირში, კიურასაოში, საბაში, სინტ-ესტატიუსში და სინტ-მაარტენში)
  • ჰაიტიური კრეოლი (ოფიციალური ენა ჰაიტიში)
  • პაპიამენტო (პორტუგალიური და ესპანური კრეოლური ენა) (ოფიციალური ენა არუბაში, ბონეირში და კიურასაოში)

ამ ექვსი ოფიციალური ენის გარდა რეგიონში ლაპარაკობენ სხვადასხვა კრეოლურ და ადგილობრივ ენებზე. ათობით კრეოლური ენა გამოიყენება მოსახლეობის მიერ არაოფიციალურ დონეზე. ბევრი ადგილობრივი ენა, მათ შორის მკვიდრი ინდიელი მოსახლეობის ენები ან გაქრა ან ქრება.

ერთიანი კარიბის თანამეგობრობის შექმნის მუდმივად მზარდ მცდელობასთან ერთად ენობრივი მრავალფეროვნება კარიბის აუზის ზოგიერთ კუნძულზე, რომელიც გამოწვეულია პოსტ კოლონიური პრობლემით, ენობრივი პოლიტიკის გატარებით გვარდება. ეს პოლიტიკა დღეისათვის ძირითადად მიმართულია მრავალენოვნებაზე.

კარიბის აუზის ქვეყნებში ყველაზე გავრცელებული ენებია ან ევროპული (ინგლისური, ესპანური, ფრანგული და ჰოლანდიური), ან კრეოლური რომელიმე ევროპულ ენაზე დაფუძნებული.

ინგლისური ენა პირველი ან მეორეა კარიბის აუზის ქვეყნებში და ასევე არაოფიციალური "ტურიზმის ენაა", რომელიც დომინირებული დარგია ამ რეგიონში. კარიბის აუზის ქვეყნებში ოფიციალური ენა, როგორც წესი ის ენაა თუ რომელ კოლონიალურ ქვეყანას (დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, ესპანეთი და ნიდერლანდი) მიეკუთვნებოდა დღეისათვის არსებული დამოუკიდებელი სახელმწიფო.

რელიგია[რედაქტირება]

კარიბის აუზის რეგიონის ქვეყნებში მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა ქრისტიანია:

ქრისტიანული რელიგიის მიმდევრები ქვეყნების მიხედვით
ქვეყანა ქრისტიანი (ად.) ქრისტიანი (%) კათოლიკე (%) პროტესტანტი (%)
ანგილია დროშა ანგილია 15 000 90,5 % 3,5 % 87 %
ანტიგუა და ბარბუდის დროშა ანტიგუა და ბარბუდა 66 000 74,0 % 10 % 64 %
არუბის დროშა არუბა 98 000 88 % 80,8 % 7,8 %
აშშ-ის ვირჯინის კუნძულების დროშა აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები 104 170 93 % 34 % 59 %
ბაჰამის კუნძულების დროშა ბაჰამის კუნძულები 350 000 81 % 13,5 % 67,6 %
ბარბადოსის დროშა ბარბადოსი 244 000 74 % 4,2 % 70 %
ბერმუდის კუნძულების დროშა ბერმუდის კუნძულები 44 004 64,7 % 15 % 50 %
ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულების დროშა ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები 23 000 94,0 % 85 % 9 %
კაიმანის კუნძულების დროშა კაიმანის კუნძულები 42 000 73,8 %
კიურასაოს დროშა კიურასაო 146 836 86,0 % 73 % 13 %
კუბის დროშა კუბა 9 523 000 85,0 % 85 %
გვადელუპას დროშა გვადელუპა 452 776 91 % 86 % 5 %
დომინიკის დროშა დომინიკა 59 000 88,7 % 61 % 27 %
დომინიკელთა რესპუბლიკის დროშა დომინიკელთა რესპუბლიკა 9 734 000 95,2 % 80 % 15 %
გრენადის დროშა გრენადა 101 000 97,3 % 53 % 45 %
ჰაიტის დროშა ჰაიტი 9 597 000 96,0 % 80,0 % 16 %
იამაიკის დროშა იამაიკა 1 784 000 65,3 % 2 % 63,3 %
მარტინიკის დროშა მარტინიკა 390 371 96 % 95 % 1 %
პუერტო-რიკოს დროშა პუერტო-რიკო 3 878 000 97,0 % 50 % 47 %
სენტ-კიტსისა და ნევისის დროშა სენტ-კიტსი და ნევისი 51 538 82,4 % 7 % 75,4 %
სენტ-ლუსიის დროშა სენტ-ლუსია 163 362 91,0 % 67,5 % 23,5 %
სენტ-ვინსენტისა და გრენადინების დროშა სენტ-ვინსენტი და გრენადინები 102 918 93,0 % 13 % 80 %
ტრინიდადი და ტობაგოს დროშა ტრინიდადი და ტობაგო 774 000 57,6 % 21,5 % 33,4 %

ქრისტიანობის გარდა რეგიონში ასევე გავრცელებულია ინდუიზმი, რომელთა ყველაზე მნიშვნელოვანი რაოდენობა ცხოვრობს ტრინიდადსა და ტობაგოზე.

ინდუსების რაოდენობა კარიბის აუზის ქვეყნებში:

  • ტრინიდადი და ტობაგო: 240 100 ადამიანი ანუ 18,2 % (2011 წლის აღწერა)[39]
  • იამაიკა: 1453 ადამიანი (2000 წლის აღწერა)[40]
  • ბარბადოსი: 840 ადამიანი ანუ 0,34 % (2000 წლის აღწერა)[41]
  • კაიმანის კუნძულები: 454 ადამიანი (2010 წლის აღწერა)[42]
  • ბაჰამის კუნძულები: 428 ადამიანი ანუ 0,12 % (2010 წლის აღწერა)[43]
  • ანგილია: 45 ადამიანი (2001 წლის აღწერა)[44]
  • სენტ ლუსია: 500 ადამიანი ანუ 0,3 % (2010 წლის აღწერა)[45]
  • გრენადა: 156 ადამიანი (2001 წლის აღწერა)[46]
  • სენტ კიტსი და ნევისი: 371 ადამიანი ანუ 0,80 % (2001 წლის აღწერა)[47]
  • სენტ ვინსენტი და გრენადინები: 83 ადამიანი ანუ 0,08 % (2001 წლის აღწერა)[48]
  • მონსერატი: 31 ადამიანი ანუ 0,8 % (2001 წლის აღწერა)

გარდა ამ ორი რელიგიისა რეგიონში ცხოვრობს ისლამის, რასტაფარის და აფრო-ამერიკული რელიგიების მცირერიცხოვანი ჯგუფები.

პოლიტიკა[რედაქტირება]

მიუხედავად ფართობის და მოსახლეობის სიმცირისა კარიბის აუზის ქვეყნების პოლიტიკური სისტემა მრავალფეროვანია. ეს სისტემები დაკავშირებულია მათ კოლონიურ ისტორიასთან. დემოკრატიის ძირითადი პოლიტიკური სისტემები ბევრ ქვეყანაში განსხვავებულია. პარტიულ სისტემას წარმოადგენენ ერთად გაერთიანებული სხვადასხვა პოლიტიკური პარტიები.

ეს სისტემები იყოფიან ერთპარტიულ სისტემად, ორპარტიულ სისტემად და მრავალპარტიულ სისტემად. ერთპარტიული სისტემა არსებობს კუბაში. ესაა რევოლუციური დემოკრატიული სოციალიზმის მიმდევარი პარტია, რომლის მიზანი ქვეყანაში კომუნიზმის აშენებაა. კუბაში სხვა პარტიებიც არსებობენ, მაგრამ ისინი უკანონოდ ითვლება და აკრძალულია. კუბის პარტიული ხელმძღვანელობა აცხადებს, რომ დემოკრატია ხალხის ძალაა და ის ყველაზე ვრცელდება, ხოლო მისით სარგებლობა მთელ კუბელ ხალხს შეუძლია.

ორპარტიული სისტემა ძირითადად გვხვდება ინგლისურენოვან ქვეყნებში. ამ დროს არჩევნებში გამარჯვების შანსი მხოლოდ ორ ტრადიციულ პარტიას გააჩნია, თუმცა ზოგჯერ რამდენიმე ადგილს ზოგიერთი სხვა პარტიაც იკავებს. ეს ორი პარტია ისტორიულად მონაცვლეობით მოდიან ხოლმე ხელისუფლების სათავეში არჩევნების შემდეგ. კლასიკური ორპარტიული სისტემა გვხვდება იამაიკაში და ბარბადოსში. იამაიკა არის ბრიტანული სახელისუფლებო სტილის კლასიკური წარმომადგენელი, სადაც მოქმედებს ორპალატიანი პარლამენტი და არჩევნების გზით ხელისუფლებაში მოდის ან იამაიკის სახალხო ნაციონალური პარტია, ან იამაიკის ლეიბორისტული პარტია.

არსებობს ორპარტიული სისტემის სხვადასხვა ვარიაციები, როდესაც ერთ-ერთი მხარე წარმოადგენს დომინანტს. ტრინიდადი და ტობაგოში სახალხო-ეროვნული მოძრაობა ხელისუფლებაში რჩებოდა 1956 წლიდან 1986 წლის ჩათვლით. ანტიგუა და ბარბუდაში ლეიბორისტული პარტია 1951 წლიდან ხელისუფლებაში იყო საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში. სენტ კიტსი და ნევისში ლეიბორისტული პარტია 1962 წლიდან ხელისუფლებაშია დღემდე. გრენადაში შრომის გაერთიანებული პარტია 1951 წლიდან 1979 წლამდე იყო ხელისუფლებაში, რის შემდეგაც მარქსისტული პუტჩის შედეგად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მორის ბიშოპი, ის შეცვალა რევულუციონერთა პარტიამ.

მრავალპარტიული სისტემის დროს ხელისუფლებაში იმყოფება სამი ან მეტი პარტია (ან კოალიცია). საკანონმდებლო ორგანოში პარტიებს ადგილები მიეკუთვნება მოპოვებული ხმების შესაბამისად. ამიტომ იქ ადგილების მოსაპოვებლად არჩევნების წინ მცირერიცხოვანი პარტიები ერთიანდებიან ან ქმნიან კოალიციებს. ასეთი საარჩევნო პოლიტიკა ხშირია ჰაიტიში, სადაც პოლიტიკური პარტიების რაოდენობა ოცდაათამდეა.

კარიბის აუზში ზოგიერთი კუნძული რჩება მეტროპოლიების კონტროლ ქვეშ. საფრანგეთის კუთვნილი კუნძულებიდან ზოგი შედის საფრანგეთის დეპარტამენტების შემადგენლობაში (სენ-ბარტელმი, სენ-მარტენი) და ირჩევენ საკუთარ წარმომადგენლებს საფრანგეთის ეროვნულ კრებაში, ზოგიც ზღვისიქითა რეგიონის შემადგენლობაში (გვადელუპა, მარტინიკა). ნიდერლანდის კუთვნილი კუნძულების ნაწილი ეკუთვნის ნიდერლანდის სპეციალურ მუნიციპალიტეტს (ბონეირი, საბა, სინტ-ესტატიუსი), ნაწილი თვითმართვადი სახელმწიფოებია მნიშვნელოვანი ავტონომიით ნიდერლანდების სამეფოს შემადგენლობაში (კიურასაო, სინტ-მარტენი), ხოლო არუბა თვითმართვადი სახელმწიფო წარმონაქმნია ნიდერლანდების სამეფოს შემადგენლობაში. დიდი ბრიტანეთის და აშშ-ის კუთვნილ კუნძულებს ჰყავთ არჩეული თვითმმართველობის ორგანოები და ადგილობრივი შემოსავლები ასევე რჩება მათსავე ადგილობრივ ბიუჯეტში. გარდა ამისა მეტროპოლიები მათ ასევე ეხმარებიან საკუთარი ბიუჯეტიდანაც.

ეკონომიკა[რედაქტირება]

კარიბის აუზის ქვეყნების ეკონომიკა მრავალფეროვანია, მაგრამ საკმაოდ დამოკიდებულია ბუნებრივ რესურსებზე, სოფლის მეურნეობაზე და ტურიზმზე.

ბუნებრივი რესურსები[რედაქტირება]

საერთაშორისო სტანდარტებით, კარიბის აუზის ქვეყნები მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. რესურსები, რომლებსაც შეაქვთ მნიშვნელოვანი წვლილი ეროვნულ ეკონომიკაში და დასაქმების რეგიონალურ სამსახურში, მოიცავს: თევზჭერას, ბოქსიტებს, რკინას, ნიკელს, ნავთობს და ხე-ტყის მასალას. აღსანიშნავია, რომ კარიბის აუზის ქვეყნებში ყველაზე მთავარი რესურსია კუნძულების ტროპიკული ბუნება, რომელმაც რეგიონში დაამკვიდრა უნიკალური ტურისტული სექტორი. სასარგებლო წიაღისეულის ყველაზე უფრო დიდი მარაგი, რომლებიც მსოფლიო ბაზარზე საკმაოდ ძვირად ფასობს მდებარეობს: კუბაში, იამაიკაში და ტრინიდადი და ტობაგოზე. 1990-იან წლების დასაწყისში კუბის ეკონომიკური წინსვლა უკავშირდება ტურიზმის განვითარებას, ასევე ნავთობის და ნიკელის მოპოვების გაზრდას, რაც გამოიწვია ამ დარგებში ინვესტიციების მოზიდვამ. მიუხედავად ამისა, აღსანიშნავია, რომ მსოფლიო საბაზრო ფასების დაწევამ კორექტირება მოახდინა კუბის შემოსავლებზე. აღსანიშნავია, რომ კუბაზე ახალი რესურსების უმრავლესობა თავმოყრილია გაფართოვებულ ნავთობის საბადოებზე, შელფის საბადოების ჩათვლით. იამაიკას ბოქსიტების და თიხის წარმოებაში უკავია მეორე ადგილი წამყვან საექსპორტო დარგებს შორის ტრინიდადის და ტობაგოს ნავთობის დარგის შემდეგ კარიბის გაერთიანების ფარგლებში. იამაიკის ბოქსიტების და თიხის წარმოებაში წამყვან ადგილებზე დგანან ჩრდილო ამერიკული ფირმები და შესაბამისად ეს რესურსები ტრადიციულად ექსპორტირდება ჩრდილოეთ ამერიკის მიმართულებით. წამყვანი კარიბული ექსპორტი მიემართება ტრინიდადი და ტობაგოდან, რომელსაც აქვს ნავთობის საკმაოდ დიდი მარაგი და შეფასებულია, როგორც ყველაზე მდიდარი ქვეყანა ბუნებრივი რესურსების მხრივ. ამის გამო, ტრინიდადი და ტობაგოს რეგიონში ასევე მაღალი ადგილი უკავია ისეთი სამრეწველო პროდუქციის წარმოებაში, როგორებიცაა: ბიტუმი, ამიაკი და რკინა.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Bridget M. Brereton. West Indies. Britannica Online Encyclopedia. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-13-ში. წაკითხვის თარიღი: 01.05.2009.
  2. Declaration of Margarita. Association of Caribbean States. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-13-ში. წაკითხვის თარიღი: 2009-03-12.
  3. List of currencies of the world with ISO-4217. countries-of the-world.com. წაკითხვის თარიღი: 24 February 2013.
  4. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ac.html Cia account on Antigua and Barbuda
  5. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html Cia account on the Bahamas
  6. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html Cia account on Barbados
  7. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html Cia account on Cuba
  8. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/do.html Cia account on Dominica
  9. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html Cia account of the Dominican Republic
  10. Central America and Caribbean: Grenada. The World Factbook. CIA. წაკითხვის თარიღი: 24 February 2013.
  11. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html
  12. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jm.html CIA account on Jamaica
  13. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sc.html Cia account on Saint Kitts and Nevis
  14. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/st.html Cia account on Saint Lucia
  15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vc.html Saint Vincent and the Grenadines
  16. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/td.html CIA account of Trinidad and Tobago
  17. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/av.html
  18. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html
  19. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vi.html
  20. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cj.html
  21. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rn.html
  22. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cc.html
  23. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mh.html
  24. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bq.html
  25. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rq.html
  26. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tb.html
  27. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sk.html
  28. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tk.html
  29. (Central Intelligence Agency) https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html
  30. Byrne, Joseph Patrick (2008). Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M. ABC-CLIO, გვ. 413. ISBN 0-313-34102-8. 
  31. Engerman, p. 486
  32. The Sugar Revolutions and Slavery, U.S. Library of Congress
  33. To Hell or Barbados: The Ethnic Cleansing of Ireland, O'Callaghan S, Brandon Press, 2001, ISBN 0-86322-287-0.
  34. Engerman, pp. 488–492
  35. Engerman, Figure 11.1
  36. Engerman, pp. 501–502
  37. Engerman, pp. 504, 511
  38. Table A.2, Database documentation, Latin America and the Caribbean (LAC) Population Database, version 3, International Center for Tropical Agriculture, 2005. Accessed on line February 20, 2008.
  39. http://www.cso.gov.tt/sites/default/files/content/images/census/TRINIDAD%20AND%20TOBAGO%202011%20Demographic%20Report.pdf
  40. http://www.jis.gov.jm/pdf/General%20Report%20Census%202011%20Revised%20Copy%20Oct.%2019.pdf
  41. http://www.caricomstats.org/Files/Publications/NCR%20Reports/Barbados.pdf
  42. http://www.eso.ky/UserFiles/File/The%202010%20Cayman%20Islands%20Census%20Report.pdf
  43. http://statistics.bahamas.gov.bs/download/083063500.pdf
  44. http://gov.ai/statistics/census/Demography%20&%20Culture%20tables.htm
  45. http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf
  46. http://www.caricomstats.org/Files/Publications/NCR%20Reports/Grenada.pdf
  47. http://www.caricomstats.org/Files/Publications/NCR%20Reports/Kitts.pdf
  48. http://stats.gov.vc/CensusSurveys.aspx.aspx