იენს იაკობ ბერცელიუსი

იენს იაკობ ბერცელიუსი Jöns Jakob Berzelius
იენს იაკობ ბერცელიუსი
დაბადების თარიღი		20 აგვისტო 1779
დაბადების ადგილი		ვევერსუნდა
გარდაცვალების თარიღი		7 აგვისტო 1848
გარდაცვალების ადგილი		სტოკჰოლმი
სამეცნიერო სფერო		ქიმია, გეოლოგია

იენს იაკობ ბერცელიუსი (შვედ. Jöns Jakob Berzelius; დ. 20 აგვისტო 1779, ვევერსუნდა — გ. 7 აგვისტო 1848, სტოკჰოლმი) — შვედი ქიმიკოსი და მინერალოგი. სტოკჰოლმის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1808), მისი პრეზიდენტი (1810) და მუდმივი მდივანი (1818); პეტერბურგის აკადემიის საპატიო უცხოელი წევრი (1820).

სამეცნიერო მოღვაწეობა

დიდია ბერცელიუსის ღვაწლი ატომისტიკის ექსპერიმენტის დასაბუთების საქმეში. ჟანგეულების ანალიზის საფუძველზე (1810-1816) მან დაადასტურა ჯერად ფარდობათა კანონი; საკუთარი მონაცემების მიხედვით (1814 წ.) გამოაქვეყნა 41 ელემენტის ატომური მასის ტაბულა, შეისწავლა ორი ათასამდე ნაერთის პროცენტული შედგენილობა და შემოიღო ელემენტების ატომების აღნიშვნა მათი ბერძნული და ლათინური სახელწოდების საწყისი ასოებით.

ვ. გიზინგერთან ერთად აღმოაჩინა ცერიუმი (1803), სელენი (1817), თორიუმი (1828). პირველმა მიიღო თავისუფალი სახით სილიციუმი, ტიტანი, ტანტალი და ცირკონიუმი. შექმნა ელექტროქიმიური თეორია (1812-1819).

1811 წელს დაიწყო ორგანული ნივთიერებათა ელემენტური შედგენილობის სისტემატიური შესწავლა და დადგინა (1824), რომ მათი შედგენილობა ემორჩილება ჯერად ფარდობათა კანონს. ბერცელიუსმა პირველმა შეადგინა ზოგიერთი ორგანული მჟავის ფორმულა (1815). როდესაც აღმოაჩინეს ერთნაირი შედგენილობის, მაგრამ განსხვავებული თვისებების ორგანული ნაერთები, ბერცელიუსმა ამ მოვლენას იზომერია უწოდა (1830 წ.).

თხზულებები

• Afhandliger i fysik, kemi och mineralogi, bd 1—6, Stockh., 1806—18;
• Lehrbuch der Chemie, 5 Aufl., Bdl—5, Lpz., 1847—56.

რესურსები ინტერნეტში

• იენს იაკობ ბერცელიუსი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
• იენს იაკობ ბერცელიუსი (რუსული)

ლიტერატურა

• ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 335, თბ., 1977 წელი.
• Соловьев Ю. И., Куринной В. И., Якоб Берцелиус, М., 1961;
• Söderbaum Н. G., Jacob Berzelius, Bd I— 3, Uppsala, 1923—39;
• Hoimberg A., Bibliographi över J.J. Berzelius, dl 1—2, Stockh., 1933—36;
• suppi. 1—2, Stockh., 1936—53.