ზარუბინეცის კულტურა

ზარუბინეცის და პშევორის კულტურების გავრცელების რაიონები І ს. ახ. წ.ა.

   — პშევორის კულტურა,

   — ზარუბინეცის კულტურა,

   — რომის იმპერია.

ზარუბინეცის კულტურა — რკინის ხანის არქეოლოგიური კულტურა (ძვ. წ. III ს. — ახ. წ. III საუკუნე), გავრცელებულია დასავლეთ და ცენტრალური უკრაინის, სამხრეთ ბელარუსის და დასავლეთ რუსეთის ტერიტორიებზე. აღმოჩენილია 1899 წ. არქეოლოგ ბიკენტი ხვოიკის მიერ და ეწოდა კიევის ოლქში მდებარე ამავე სახელწოდების სოფლის საპატივცემლოდ.

გეოგრაფია

კულტურია გავრცელების არეალი მოიცავს პიატსკის პოლესიეს, ზედა და შუა დნეპრისპირეთს.

გენეტიკური კავშირები

ზარუბინეცის კულტურის ფორმირებაზე ძლიერი გავლენა იქონიეს ლატენის კულტურის კელტებმა. გენეტიკურად დაკავშირებულია პშევორის კულტურასთან, დასძლია ავტოქტონური მილოგრადის კულტურა. შეიცვალა ჩერნიახოვის და მონათესავე კიევის კულტურით. არეალის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ადგილობრივი ბალტების მოსახლეობასთან ურთიერთქმედების შედეგად, წარმოიქმნება მოშინსკის კულტურა, ასევე შენარჩუნდა ლოკალური ვარიანტიც კოლოჩინსკის კულტურის სახით. ერთ ერთი რუსი წამყვანი არქეოლოგი გ. ლებედევი ფიქრობს: «სწორედ ზარუბინეცის კულტურის გაჩენით... იწყება ყველა ის გარდაქმნები ტყის ზონაში, რომლებმაც შემდეგ გამოიწვია პრაღის ტიპის კულტურების (ანუ სლავური, ვ.ე.)». ბელარუსის ტერიტორიაზე გამოყოფენ ამ კულტურის ორ სახესხვაობას — პოლესიის და ზემოდვინის ჯგუფებს.

ეთნიკური კუთვნილება

პ. ნ. ტრეტიაკოვი, ვ. ვ. სედოვი, ვ. ვ. ხვოიკო, ბ. ა. რიბაკოვი თვლიან ამ კულტურას ადრესლავურ კულტურად, ვენედების კულტურად (ვ. პ. კობიჩევი, კ. ლ. ეგოროვი, მ.ბ. შჩუკინი, დ.ა. მაჩინსკი, ა.მ. ობლომოვსკი, რ.ვ. ტერპილოვსკი, დ.ნ. კოზაკი).

„«…ყველაფერი ხდება სულ უფრო ნათელი, რომ პომორიელი ვენედების ექსპანსიამ (?) გამოიწვია არა მარტო პშევორის კულტურის წარმოქმნა, არამედ საბოლოოდ წარმოადგენდა ზარუბინეცის კულტურის ფორმირების ძირთად ფაქტორს ვისლის აღმოსავლეთით დიდ არეალზე გავრცელებაზე»."“

მატერიალური კულტურა

ნაძერწი კერამიკა - სამეთუნეო წრის გამოყენების გარეშე, რომელიც ცნობილი იყო მათი დასავლელი მეზობლებისთვის - ლატენის კულტურის კელტებისათვის. სამაროვნებში არის ბრინჯაოს ფიბულები. მოსახლეობა ეწეოდა მიწათმოქმედებას, მეცხოველეობას და ნადირობას. განვითარებული იყო მჭედლობა.

ბმულები

• სლავების ფორმირების დრო და ადგილის საკითხი
• მ. გიმბუტასი სლავები
• კალუჟის რეგიონის არქეოლოგია
• პ.ნ. ტრეტიაკოვი, დნეპრის სლავები და ბალტები ახალი ერის დასაწყისში

ლიტერატურა

• ი.პ. რუსანოვა, VI-IX სს. სლავური სიძველეები დნეპრსა და დასავლეთ ბუგს შორის, მ., 1973
• ვ.ე. ერემენკო, "კელტური ვუალი" და ზარუბინეცის კულტურა. ეთნოპოლიტიკური რეკონსტრუქციის პროცესების ცდა III-I სს. ძვ. წ.ა. ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში., სპბ, 1997
• ი. ბორკოვსკი, Staroslovanská keramika ve Strědni Evropě, Praha, 1940