ვეფხისტყაოსნის ქართული

"ვეფხისტყაოსანი"

ვეფხისტყაოსანი ქართული კულტურისა და მწერლობის ევერესტია. ამავე დროს, იგი ძველსა და ახალ სალიტერატურო ქართულს შორის გადებული ხიდიცაა. ის არსებითად დასაწყისია, მკვიდრი საფუძველია ახალი ქართული სალიტერატურო ენისა, რომელმაც დღემდე ჩამოყალიბებისა და დამკვიდრების დიდი და რთული გზა განვლო. ასევე პოემამ შემოინახა ქართული სალიტერატურო ენის არაერთი თვისებაც.

ეს გრამატიკული ფორმები "ვეფხისტყაოსანს" ძველი ქართულიდან გადმოჰყვა მემკვიდრეობით.

• ვითარებითი ბრუნვის ფორმა (-ად დაბოლოებით) ძველ ქართულში შეიცავდა -თვის თანდებულს (ანუ - დანიშნულების, გამიზნულობის) შინაარსს. მაგ:

"ვინ დამბადა შეძლებაცა მანვე მომცა ძლევად მტერთად" (= მტერთა ძლევისათვის).

• მოთხრობითი ბრუნვის ნიშნად პოემაში ზოგჯერ კვლავ ძველი ფორმა - მან გვხვდება:

"მეფეო, ნუთუ წასვლამან თქვენ ჩემმან დაგაჭმუნოსა!"

• კითხვითი ნაცვალსახელი ვინ ძველ ქართულში იმასაც გამოხატავდა, რასაც ახლანდელი ვინც.

მაგ.: "ვინ დამბადა შეძლებაცა მანვე მომცა ძლევად მტერთად"

• ძველი ქართულის მსგავსად, ნაწილაკი სახელებს ჯერ კიდევ ბრუნვისა და რიცხვის ნიშნების შემდეგ დაერთვის (მან-ვე, რას-მე...).

მაგ.: "პირისპირ მარცხვენს, ორნივე მივალთ მას საუკუნოსა"

• "ვეფხისტყაოსანში" უმეტესად ძველებური (ნართანიანი) მრავლობითის ფორმები გვხვდება, რომლებიც მხოლოდ სახელების რიცხვში შეთანხმებას კი არ იწვევს, ზმნაშიც აჩენს მრავლობითის ნიშანს; მაგ.:

"ვერ დავდგები შეუყრელად ჩემთა ცეცხლთა მომდებრისად"

"შენ არ ჯერ-ხარ უსწავლელნი კაცნი ვითმცა შევაჯერენ!"

• ახალი ქართულისაგან განსხვავებით, "ვეფხისტყაოსანში" ჯერ კიდევ ხშირია მსაზღვრელ-საზღვრულის ასეთი წყობა: ჯერ საზღვრული, შემდეგ მსაზღვრელი; მაგ.:

"კაცი ჯაბანნი რითა სჯობს დიაცსა ქსლისა მბეჭველსა?"

• ერთი რიგის გარდაუვალი ზმნების აწმყოს (და მყოფადის) ფორმები III პირში ინარჩუნებს - ს პირის ნიშანს (-ი-ს დაბოლოებას):

"მზისა შუქთა ვერ მჭვრეტელი ია ხმების, ვარდი ჭკნების" (= ჭკნება).

• "ვეფხისტყაოსანში" უკვე ძალზე იშვიათია ზმნისწინთა ძველი ფორმები: აღ-, წარ-, გარდა-; მაგ. "მკვდარსა რაღა გარდმეხდევის!" უმეტესად ეს ზმნისწინები სიეთ შემთხვევებშიც არის გამარტივებული, რომელთაც დღეს ძველი ზმნისწინებით ვიყენებთ: "ვიცი, ბოლოდ არ დამიგმობ ამა ჩემსა გაზრახულსა".

გამოყენებული ლიტერატურა

• ვახტანგ როდონაია - ქართული ენა და ლიტერატურა, მე-9 კლასის სახელმძღვანელო. გამომცემლობა "სწავლანი", 2008