ერატიკული ლოდები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ერატიკული ლოდები
ერატიკული ლოდი

ერატიკული ლოდები ან ერატიკული ქანები (ლათ. erraticus – მოხეტიალე, მოქანავე) — უმეტესწილად, მასიურ-კრისტალური, ამოფრქვეული ან ძლიერ მეტამორფიზებული ქანების — რიყის ქვების, ლოდებისა და სხვა ქანების საერთო სახელწოდება. ერატიკული მასალები გადაადგილებულია მყინვარის, ღვარცოფის, ან მოლივლივე ყინულის მიერ, რომელიც მნიშვნელოვან მანძილზე მოწყდა მყინვარსა თუ აისბერგს. წარმოადგენს მყინვარული მოძრაობის მასის მიმართულების ინდიკატორს. თავისუფლად არიან გაწოლილი ან შედიან უხეშნატეხი ფენების შემადგენლობაში. ჩრდილოეთი ამერიკისა და ევროპის ძველი გამყინვარების არეებში შეინიშნება 100-იდან 1000 მ³-მდე მოცულობის ერატიკული ლოდების არსებობა. მათი გადაადგილების მანძილი უდრის 20-200 კმ-ს.

ყველაზე ხშირად გვხვდება ერატიკული ლოდები დიამეტრით 1-2 მ, ხოლო გადაადგილების მანძილი ხშირად აჭარბებს 500-1000 კმ-ს. ერატიკული ლოდების მიმართულების გარკვევას (გაფანტვის კონუსს) აქვს დიდი თეორიული და პრაქტიკული მნიშვნელობა. იგი გვაძლევს ძველი გამყინვარების ცენტრების რეკონსტრუქციის საშუალებას, ამასთანავე გვეხმარება სასარგებლო წიაღისეულების ძიების საქმეში.

ერატიკული ქანები მრავალ ქვეყანაში გვხვდება. აღსანიშნავია კანადა-ში მდებარე ერატიკული ლოდი სახელწოდებით „დიდი კლდე“, რომელიც 15,000 ტონას იწონის.

ერატიკული ლოდები მიეკუთვნება ძველი გამყინვარების რელიეფის ფორმებს. გამოხატულია საქართველოშიც, განსაკუთრებით ხევსურეთში, ლეჩხუმსა და აფხაზეთში. აღსანიშნავია: როშკის ლოდი, საკენის ლოდი, ზემო ერმანის ლოდი და სხვა.

დაახლოებით 10,000 წლის წინ ერატიკული ქანები დიდი წყალდიდობის მოწმედ ითვლებოდა, ლეგენდარული წყალდიდობების მსგავსად, რომელიც მთელი მსოფლიო მასშტაბით აღწერილია არაერთი უძველესი ცივილიზაციის ტექსტში. ძველი ლეგენდები ეპიკური წყალდიდობების შესახებ მომდინარეობს მრავალი კულტურიდან, მესოამერიკიდან, შუმერიდან, ძველი ებრაელებიდან და ინდის ცივილიზაციებიდან.

XIX საუკუნეში მეცნიერები ერატიკულ ქანებს მიიჩნევდნენ უკანასკნელი გამყინვარების მაქსიმუმის დამამტკიცებელ ფაქტად. გეოლოგების თანახმად, ღვარცოფმა ან ქვათაცვენამ ლოდები გადაზიდა მყინვარული საფრის თავზე. მყინვარები აგრძელებდნენ სვლას და ლოდების გადაადგილებას. როდესაც ყინული გადნა, ერატიკული ლოდები დარჩნენ ამჟამინდელ პოზიციაზე.

ერატიკული ლოდების პირველი აღწერა მოგვცა შვეიცარიელმა ბუნებისმეტყველმა ლუის აგასისმა 1840 წელს. მათ შესახებ ცნობები მოიპოვება აგრეთვე ჩარლზ ლაიელის, ჩარლზ დარვინისა და სხვათა კაპიტალურ შრომებში.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Гляциологический словарь. Ред. В. М. Котляков., Л., Гидрометеоиздат, 1984.