ბურუნდი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ბურუნდის რესპუბლიკა
Republika y'u Burundi
République du Burundi
ბურუნდი
ბურუნდის
ჰიმნი: Burundi bwacu
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ბუჟუმბურა
3°30′ ს. გ. 30°00′ ა. გ. / 3.500° ს. გ. 30.000° ა. გ. / -3.500; 30.000
ოფიციალური ენა კირუნდი, ფრანგული
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი პიერ ნკურუნზიზა
ფართობი
 -  სულ 27 830 კმ2 (145-ე)
 -  წყალი (%) 7,8
მოსახლეობა
 -  2005 შეფასებით 7 548 000 (94-ე)
 -  1978 აღწერა 3 589 434 
 -  სიმჭიდროვე 271 ად. კაცი/კმ2 (43-ე)
მშპ (მუპ) 2003 შეფასებით
 -  სულ $4.517 მილიარდი (142-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $739 (163-ე)
აგი (2007) 0.413 (დაბალი) (167-ე)
ვალუტა ბურუნდის ფრანკი (BIF)
დროის სარტყელი (UTC +2სთ.)
 -  ზაფხულის (DST) (UTC +2სთ.) (UTC)
ქვეყნის კოდი BDI
Internet TLD .bi
სატელეფონო კოდი 257

ბურუნდი (ფრანგ. Burundi) — სახელმწიფო ცენტრალურ აფრიკაში. დედაქალაქი — ბუჟუმბურა. ქვეყანას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება — რუანდა, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან — ტანზანია, ხოლო დასავლეთიდან — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. ზღვაზე გასასვლელი არ აქვს. სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება ტბა ტანგანიიკა. ზღვაზე გასასვლელი არ გააჩნია. მოსახლეობის რაოდენობა 2008 წლის აღწერით შეადგენს 8 053 574 ადამიანს[1][2]

გეოგრაფია[რედაქტირება]

გეოგრაფიული მდგომარეობა[რედაქტირება]

ბურუნდის რუკა.
ბურუნდის რელიეფი.
ბურუნდის ხედი კოსმოსიდან.

ბურუნდი — სახელმწიფოა, რომელსაც ზღვაზე გასასვლელი არა აქვს. საზღვრების საერთო სიგრძეა — 974 კმ: დასავლეთით — კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან (233 კმ), ჩრდილოეთით — რუანდასთან (290 კმ), აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ტანზანიასთან (451 კმ)[3]. ქვეყნის ფართობი შეადგენს 27 830 კმ²-ს, რომლის 25 650 კმ² მოდის ხმელეთზე[3]. სახელმწიფო მდებარეობს პლატოზე, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთისკენ ეშვება ტანგანიიკის ტბისკენ.

რელიეფი[რედაქტირება]

ქვეყანა ძირითადად შედგება პლატოსაგან, დასავლეთით მდებარეობს მერიდიონალურად მიმართული მთის ჯაჭვი, რომელიც რუანდაშიც გრძელდება. ცენტრალური პლატოს საშუალო სიმაღლეა — 1525 მეტრიდან 2000 მეტრამდე. ყველაზე უფრო მაღალი მწვერვალიამთა ჰეჰა, რომელიც მდებარეობს ბუჟუმბურადან სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სიმაღლეში აღწევს 2760 მეტრს[4]. ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში და სამხრეთში სიმაღლეები დაახლოებით 1370 მეტრია. ტანგანიიკის ტბის ჩრდილოეთით, მდინარე რუზიზის გასწვრივ არსებული დედამიწის ზოლი, რომელიც აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზის ნაწილია, 915 მეტრს ქვემოთ მყოფი ქვეყნის ერთადერთი რაიონია. ტანგანიიკის ტბის სიახლოვეს მდებარეობს ქვეყნის ყველაზე დაბალი წერტილი — 772 მეტრი[5]. ტანგანიიკის ტბა და მასში ჩამდინარე სასაზღვრო მდინარე რუზიზი მდებარეობენ ჩრთილოეთით გაფართოებულ ნაყოფიერ ნიადაგიან დაბლობზე. ქვეყნის ცენტრში და აღმოსავლეთით მდებარეობს ვაკე ადგილები, რომლებიც გარშემორტყმულია მთებით და ჭაობებით.

გეოლოგია და ნიადაგი[რედაქტირება]

ბურუნდის დიდი ნაწილი აგებულია უმნიშვნელოდ ტრანსფორმირებული პროტეროზოური ეონის მეზოპროტეროზოური ერის კიბარანის ზოლის ნატეხი ჯიშებით, რომელიც გრძელდება კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან ტანზანიამდე და უგანდამდე ბურუნდის და რუანდის გავლით. კიბარანის კლდეები შერეულია გრანიტის ჯიშებთან და 350 კმ-ის სიგრძეზე არსებობს მაფიური და ულტრამაფიური ინტრუზიის ვიწრო ზონა. ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში კიბარანის ზოლი შეზღუდულია ნეოპროტეროზოური ერის მალარაგაზის წყლის ნალექებით კრისტალური ფიქლების, კირქვის დოლომიტის და ლავის ძირითადი მინარევებით. ტანგანიიკის ტბის ჩრდილოეთით ქვეყანა აგებულია მესამეული და მეოთხედური პერიოდების დანალექებით[6].

ქვეყანაში ძირითადად სჭარბობს ღია ფერის, ტყისმწარმოებელი ნიადაგი, რომელიც აყალიბებს ჰუმუსის თხელ ფენას ლატერიტულ (რკინით მდიდარი) სუბნიადაგზე. გაბატონებულია მთის წითელი ჰუმუსიან-ფერალიტური ნიადაგი; რუზიზის ხეობაში — შავი ტროპიკული ნიადაგი. საუკეთესო ნიადაგი ჩამოყალიბებულია ალუვიონად, მაგრამ ისინი შეზღუდულია დიდი მდინარეების ხეობებით. სერიოზული პრობლემაა ნიადაგის ეროზია, რომელიც დაკავშირებულია ზედაპირის ქანობებთან და ნალექებთან, ასევე სოფლის მეურნეობის განვითარებასთან[7].

სასარგებლო წიაღისეული[რედაქტირება]

ბურუნდიში არსებობს მინდვრის შპატის, კაოლინის, ფოსფორის, პლატინის ჯგუფის ლითონების, კვარციტის, ხმელეთზე იშვიათი ლითონების, ვანადიუმის, კირქვის მნიშვნელოვანი საბადოები. მაბაიაში, ჩანკუზოში, ტორა-რუზიბაზიში, მუიინგში არსებობს ოქროს საბადო. კაიანზას და კირუნდოს პროვინციებში მუშავდება კასატერიტის, კოლუმბიტოტანტალიტის და ვოლფრამის საბადო. 1974 წელს აღმოჩენილი ნიკელის მარაგი შეფასებულია 370 მილიონ ტონად (მსოფლიო მარაგის 3-5 %)[8].

წყლის რესურსები[რედაქტირება]

ბურუნდის ტერიტორიის დიდი ნაწილი ეკუთვნის ნილოსის აუზს (მთავარი მდინარეებია რუვუვუ და აკანიარუ), უკიდურესი დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი — მდინარე კონგოს აუზს (მალაგარასი და რუზიზი).

ძირითადი მდინარეებია: რუზიზი, მალაგარასი და რუვუვუ, არც ერთი მათგანი არ არის სანაოსნო. მდინარეების — მალაგარასის და რუზიზის წყლები მოსარწყავად გამოიყენება ქვეყნის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებში.

მდინარეები ქმნიან ქვეყნის საზღვრების დიდ ნაწილს. კანიარი და კაგერა გამოყოფს ბურუნდის რუანდისაგან საერთო საზღვრის ბევრ მონაკვეთზე, ხოლო მდინარე მალაგარასი ქმნის ქვეყნის სამხრეთი საზღვრის დიდ ნაწილს[4].

ბურუნდიში მდებარეობს მდინარე ნილოსის ზღვასთან მიერთებიდან ყველაზე უფრო შორს არსებული სათავე. თუმცა ფორმალურად ნილოსი სათავეს იღებს ვიქტორიას ტბიდან, ნილოსის დინებას მიეკუთვნება ამ ტბაში ჩამდინარე მდინარე კაგერა, რომლის ზემო შენაკადის სათავე — მდინარე რუვირონზა, მდებარეობს კიკიზის მთაზე.

ქვეყნის სამხრეთში და დასავლეთში მდებარე ტანგანიიკის ტბა გაყოფილია ბურუნდის, ტანზანიასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარეობს კოჰოჰოს და რუგვეროს ტბები.

კლიმატი[რედაქტირება]

ბურუნდის კლიმატი ძირითადად ტროპიკულია[9][10] ტემპერატურის დღის მნიშვნელოვანი ამპლიტუდებით. ტემპერატურა ასევე შესამჩნევად მერყეობს ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონებში სიმაღლეზე დამოკიდებულების მიხედვით. საშუალო ტემპერატურა ცენტრალურ პლატოზე შეადგენს 20 °C-ს, ტანგანიიკის ტბის გარშემო ტერიტორიაზე 23 °C-ს, ქვეყნის ყველაზე უფრო მაღალი მთების ტერიტორიაზე 16 °C-ს. ბუჟუმბურას საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 23 °С-ს[9].

ატმოსფერული ნალექები არარეგულარულია, ყველაზე უფრო მეტია ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით. ბურუნდის დიდ ნაწილზე ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს 1300-1600 მმ-ს, რუზიზის დაბლობზე და ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში 750-1000 მმ-ს[9]. ნალექების მოსვლის მიხედვით გამოყოფენ ოთხ სეზონს: გრძელი მშრალი სეზონი (ივნისი—აგვისტო), მოკლე ნოტიო სეზონი (სექტემბერი—ნოემბერი), მოკლე მშრალი სეზონი (დეკემბერი—იანვარი) და გრძელი ნოტიო სეზონი (თებერვალი—მაისი).

ფლორა და ფაუნა[რედაქტირება]

ბურუნდი ძირითადად სასოფლოსამეურნეო, სასაძოვრო ქვეყანაა, რის შედეგადაც ხდება ტყის გაჩეხვა, ნიადაგის ეროზია და ტრადიციული ცხოვრების სფეროს განადგურება. ფოთოლმცვივანი მარადმწვანე ტროპიკული ტყე შეცვლილია მეორეული სავანითა და კულტურული მცენარეულობით. ტყეები ბურუნდის მოსახლეობის დიდი სიმჭიდროვის გამო გაჩეხილია ქვეყნის თითქმის მთელ ტერიტორიაზე, დაახლოებით 600 კმ² ტერიტორიის გარდა. ტყეების ფართობი ყოველწლიურად მცირდება საერთო ფართობის 9 %-ით. დარჩენილ ტყეებს შორის ჭარბობს ევკალიპტი, აკაცია, ლეღვი და ზეთის პალმა. ქვეყნის დიდი ნაწილი დაფარულია სავანის მცენარეულობით.

ბურუნდის ფაუნა მდიდარი იყო სოფლის მეურნეობის განვითარებამდე. დღეისათვის ქვეყანაში გვხვდება სპილო, კამეჩი, ბეჰემოთები, ნიანგები, გარეული ღორები, ლომები, ანტილოპები, ფრთამატყლიანები, სხვადასხვა სახეობის მაიმუნი; მრავალრიცხოვანი ფრინველი, ქვეწარმავალი[11].

ქვეყანაში უხვი ორნიტოფაუნაა. ყველაზე უფრო გავრცელებულია: გვირგვინოსანი წეროები, ციცრები, გნოლები, იხვები, ბატები, მწყრები, ჩიბუხები. ფრინველთა 451 სახეობა ბარტყებს ჩეკავენ ქვეყნის ტერიტორიაზე. მოსახლეობის ზრდასთან დაკავშირებით ბევრი სახეობის პოპულაცია მცირდება ან ქრება.

ტანგანიიკის ტბაში დაცურავს თევზების დიდი რაოდენობა, მათ შორის ნილოსის ქორჭილა, მტკნარი წყლის სარდინები. ტანგანიიკის ტბაში არსებული თევზის 130 სახეობაზე მეტი ენდემია[11].

დაცული ტერიტორიები[რედაქტირება]

ბურუნდუში არსებობს ორი ეროვნული პარკი:

  • კიბირას ეროვნული პარკი (ფართობი 37 870 ჰა) მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით, ესაზღვრება ტყის ეროვნულ პარკ ნიუნგვეს რუანდაში. ოფიციალურად იმყოფება დაცვის ქვეშ 1933 წლიდან, იცავს მთის ტროპიკული ტყეების პატარა რეგიონს, რომლებსაც უკავია პარკის ფართობის 96 %. ყველაზე გავრცელებული მცენარეების სახეობებია: Symphonia globulifera, Newtonia buchananii, Albizia gummifera და Entandrophragma excelsum. ასევე არსებობენ მთის ჭაობიანი და ბამბუკ Arundinaria alpine-ის ტერიტორიები[12].
  • რუვუბუს ეროვნული პარკი (ფართობი 43 630 ჰა) მდებარეობს ბურუნდის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდინარე რუვუბუს გასწვრივ. შექმნილია 1980 წელს. მდინარე რუვუბუს ხეობა ქმნის მეანდრების რიგს, ჭაობის მცენარეებით, ტყეებით და სავანებით[13].

ისტორია[რედაქტირება]

კოლონიამდელი პერიოდი[რედაქტირება]

ბურუნდის ძველი და საშუალო საუკუნეების ისტორია ნაკლებადაა შესწავლილი. ამ რეგიონის პირველი მაცხოვრებლები იყვნენ ტვას პიგმეები, რომლებიც დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 1000 წელს განდევნეს ჰუტუს მიწადმოქმედებმა. XV—XVI საუკუნეებში აქ მოვიდნენ მომთაბარე-მეცხოველეები ტუტსი.

XVII საუკუნეში თანამედროვე ბურუნდის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ბურუნდის დამოუკიდებელი ფეოდალური სამეფო. პირველმა ცნობილმა მვამიმ (მეფე) ნტარე I-მა (მართავდა 1720-1760 წწ.) გააერთიანა ამ ტერიტორიაზე არსებული დაქსაქსული სახელმწიფოები და შექმნა ერთიანი სამეფო. ნტარე II-ს მმართველობის პერიოდში (მართავდა 1825-1852 წწ.) ხდება სამეფოს აყვავება. მეზობლებთან დიდი რაოდენობით ომების შემდეგ ნტარე II-მ გააფართოვა საკუთარი სამეფოს ტერიტორია თითქმის დღევანდელ საზღვრებამდე. XIX საუკუნის ბოლოდან XX საუკუნის დასაწყისამდე ქვეყანაში მიდიოდა ძმათამკვლელი ომები.

კოლონიალური პერიოდი[რედაქტირება]

პირველი ევროპელი, რომელიც ეწვია თანამედროვე ბურუნდის ტერიტორიას, იყო ჯონ ჰანიგ სპიკი, რომელიც რიჩარდ ფრენსის ბერტონთან ერთად მოგზაურობდა ტანგანიიკის ტბის რაიონში 1858 წელს. მათ მდინარე ნილოსის სათავის ძებნაში გამოიკვლიეს ტბის უკიდურესი ჩრდილოეთი ნაწილი. 1871 წელს ჰენრი მორტონ სტენლიმ და დეივიდ ლივინგსტონმა ჩააღწიეს ბუჟუმბურამდე და გამოიკვლიეს მდინარე რუზიზის რაიონი. 1884—1885 წლების ბერლინის კონფერენციის შემდეგ გერმანიის გავლენის ზონა აღმოსავლეთ აფრიკაში გაფართოვდა თანამედროვე რუანდის და ბურუნდის ტერიტორიამდე. 1894 წელს გერმანელმა გრაფმა ფონ გიოტზენმა აღმოაჩინა კივუს ტბა. ოთხი წლის შემდეგ თანამედროვე ბურუნდის ტერიტორიას ეწვივნენ პირველი მისიონერები[14].

XIX საუკუნის II ნახევარსა და XX საუკუნის დამდეგს ბურუნდში შინაომები გაჩაღდა. ევროპელი კოლონიზატორები ცდილობდნენ ამით ესარგებლათ. 1899 წელს ქალაქ უსუმბურაში (ბუჟუმბურა) დაარსდა გერმანული სამხედრო პოსტი. 1903 წელს ბურუნდი შევიდა გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკის შემადგენლობაში. პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის დამარცხების შემდეგ, ქვეყანა გახდა ბელგიის სამანდატო ტერიტორიის — რუანდა-ურუნდის (ურუნდი-ბურუნდის სახელწოდება სუაჰილის ენაზე, რომელიც მიღებული იყო კოლონიალიზმის პერიოდში) შემადგენელი ნაწილი. 1946 წელს დეკემბერში გაერომ რუანდა-ურუნდი ბელგიის სამეურვეო ტერიტორიად გამოაცხადა. იგი გაერთიანებული იყო ბელგიის კონგოსთან ადმინისტრაციულ კავშირში, მაგრამ ცალკე ვიცე-საგუბერნატოროს ქმნიდა. საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებდა ბელგიის მეფე და პარლამენტი. ფაქტობრივად ქვეყანას მართავდა ვიცე-გუბერნატორი (1959 წლიდან — გენერალ-რეზიდენტი). მაგრამ თუ კონგოს მართავდა უშუალოდ ბრიუსელი, რუანდა-ურუნდიში ხელისუფლება ტუტსის არისტოკრატიას ეკავა[15].

კოლონიალიზმის პერიოდში რუანდა-ურუნდის მოსახლეობას დაეკისრა მძიმე ბეგარა (მუშახელის იძულებითი შეგროვება კატანგის მაღაროებში სამუშაოდ და სხვა). 1950-იანი წლების განმავლობაში ბელგიის ხელისუფლება, მიუხედავად საერთაშორისო ზეწოლისა, უარს აცხადებდა მიეცა დამოუკიდებლობა თავისი კოლონიებისთვის. 1950-იანი წლების ბოლოდან გაძლიერდა განმათავისუფლებელი მოძრაობა. შეიქმნა ბევრი პოლიტიკური პარტია; მათ შორის დიდი გავლენით სარგებლობდა 1959 წელს დაარსებული ბურუნდის ერთობისა და ეროვნული პროგრესის პარტია (დამაარსებელი ლუი რვაგასორე), რომელიც მოითხოვდა კოლონიური რეჟიმის მოსპობასა და ბელგიის ჯარების გაყვანას, ასევე ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია, რომელიც მოითხოვდა ბურუნდისათვის თვითმმართველობის უფლების მინიჭებას მეურვეობის რეჟიმის ფარგლებში.

1961 წელს ბურუნდიში ჩატარებულ არჩევნებში, კოლონიალური ადმინისტრაციის სურვილის მიუხედავად, გაიმარჯვა ბურუნდის ერთობისა და ეროვნული პროგრესის პარტიამ, რომელმაც მოიპოვა ხმების 80 % და საკანონმდებლო ორგანოში 64 ადგილიდან მიიღო 58 ადგილი. პრინცი ლუი რვაგასორე დაინიშნა პრემიერ-მინისტრად, მაგრამ 13 ოქტომბერს ის მოკლეს ოპოზიციური დემოკრატიული პარტიის კრეტიენის აგენტებმა. მისმა სიკვდილმა დაარღვია ჰუტუს და ტუტსის ერთობა, რისთვისაც ის იბრძოდა დიდი ხნის განმავლობაში[16].

თანამედროვე ისტორია[რედაქტირება]

1962 წლის 27 ივნისს გაეროს სპეციალურმა სესიამ მიიღო გადაწყვეტილება 1962 წლის 1 ივლისიდან ბელგიის მეურვეობის ლიკვიდაციის შესახებ რუანდა-ურუნდიზე, რომლის ტერიტორიაზეც იმავე დღეს შეიქმნა ორი დამოუკიდებელი სახელმწიფო — რუანდის რესპუბლიკა და ბურუნდის სამეფო. 1962 წლის 26 ივლისს ბურუნდი მიიღეს გაეროში. ბურუნდის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ქვეყანაში ხელისუფლება ხელში აიღო ტუტსის წარმომადგენლებმა, რომლებიც ახალ სახელმწიფოში იყვნენ ეროვნულ უმცირესობაში. მვამმა (მეფე) მვამბუტსა IV-მ მმართველი პარტიის კავშირი ეროვნული პროგრესისათვის (UPRONA) დახმარებით ქვეყანაში დაამყარა ავტორიტეტული რეჟიმი. დამოუკიდებლობის მიღების პირველი წლებიდან UPRONA-ს მთავრობა უარს აცხადებდა მიეცა ჰუტუს წარმომადგენლებისთვის თანაბარი უფლებები. ასეთი პოლიტიკა ხელს უწყობდა ქვეყანაში ეთნიკურ დაპირისპირებებს.

1965 წლის ოქტომბერში ჰუტუმ წამოიწყო სამხედრო გადატრიალების წარუმატებელი მცდელობა, რომელიც დამთავრდა ამ ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლების ახალი დაპატიმრებებით და დასჯით. მაშინვე დაიწყო სერიოზული უთანხმოებები ტუტსის ხელმძღვანელობაში. ჰუტუს ჩახშობილი სამხედრო გადატრიალებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1966 წლის 8 ივლისს შთამომავალმა პრინცმა შარლ ნდიზიიემ, არმიის დახმარებით, რომელსაც მეთაურობდა პოლკოვნიკი მიშელ მიჩომბერო, ჩამოაგდო საკუთარი მამა და ტახტზე ავიდა ნტარე V-ს სახელით. ნოემბერში მორიგი სამხედრო გადატრიალების დროს ის ასევე პოლკოვნიკმა მიშელ მიჩომბერომ ჩამოაგდო, რომელმაც ბურუნდი რესპუბლიკად გამოცხადდა, ხოლო საკუთარი თავი პირველ პრეზიდენტად და მთავრობის ხელმძღვანელად. მაგრამ ტუტსი-მონარქისტები ცდებს არ იკლებდნენ ხელისუფლებაში დასაბრუნებლად და 1972 წელს მათ წამოიწყეს წარუმატებელი მცდელობა მიჩომბეროს რეჟიმის დასამხობად, რომელიც დამთავრდა მასობრივი მკვლელობებით (აჯანყების ჩახშობის დროს მოკლეს ყოფილი მეფე ნტარე V).

შემდგომში ქვეყანამ გადაიტანა კიდევ რამდენიმე გადატრიალების მცდელობა, რომელთა შედეგად ქვეყანაში დამყარდა სამხედრო დიქტატურა. 1987 წელს ხელისუფლებაში მოვიდა მაიორი პიერ ბუიოია, რომლის მმართველობის წლებში დაიწყო გენოციდი ბურუნდიში — სერიოზული ეთნიკური შეტაკებები ტუტსისა და ჰუტუს შორის. ქვეყნის ისტორიაში პირველად, 1993 წლის 1 ივნისს ჩატარებულ პრეზიდენტის დემოკრატიულ არჩევნებზე სახელმწიფოს მეთაური გახდა ჰუტუს წარმომადგენელი მელქიორ ნდადაიე, რომელიც მალევე ჩამოაგდეს და მოკლეს ტუტსის სამხედროებმა. ქვეყანაში დაიწყო ბურუნდის სამოქალაქო ომი ორ ეთნიკურ ჯგუფს შორის. მაგრამ მალე დადგა მცირე სიწყნარე და 1994 წელს ეროვნულმა კრებამ აირჩია ახალი პრეზიდენტი სიპრიენ ნტარიამირა, რომლის მკვლელობამაც გამოიწვია ეთნიკური შეტაკებების ახალი ტალღა. ამ არეულობების ფონზე 1996 წლის ივლისში მოხდა ახალი სამხედრო გადატრიალება და ხელისუფლებაში მოვიდა ტუტსის წარმომადგენელი — მაიორი პიერ ბუიოია. გაერომ და აფრიკის ერთობის ორგანიზაციამ დაგმო ახალი სამხედრო რეჟიმი და ბურუნდის წინააღმდეგ შემოიღეს მთელი რიგი ეკონომიკური სანქციები.

ბურუნდის რამდენიმეწლიან სამოქალაქო ომში და ეთნიკურ კონფლიქტებში დამყარდა შედარებითი სიმშვიდე, ძირითადად ქვეყანაში საერთაშორისო ძალისხმევების გამო. პრეზიდენტმა დომიტიენ ნდაიიზეიემ და ჰუტუს ეთნიკური დაჯგუფების — «ეროვნული განთავისუფლების ძალების» ლიდერმა აგატონ რვასამ ტანზანიაში მოლაპარაკებების შემდეგ ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ძალადობის შეწყვეტაზე.

პოლიტიკური წყობა[რედაქტირება]

კონსტიტუცია[რედაქტირება]

ბურუნდის პირველი კონსტიტუცია მიღებული იქნა 1981 წელს. კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაური პრეზიდენტია, რომელიც ირჩევა ხუთი წლის ვადით ღია საყოველთაო არჩევნებზე. კონსტიტუციაში არსებობდა ჩანაწერი, რომლის თანახმადაც პრეზიდენტის პოსტზე კანდიდატი შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ ქვეყანაში ერთადერთი კანონიერი პარტიის — კავშირი ეროვნული პროგრესისათვის (UPRONA) ლიდერი, სადაც მთავარ როლს თამაშობდნენ ტუტსის წარმომადგენლები. 1992 წელს მიღებული ახალი კონსტიტუციით, ქვეყანაში შემოიღეს მრავალპარტიულობა, ხოლო პრეზიდენტის არჩევა გახდა საყოველთაო არჩევნებით. დღეისათვის ქვეყანაში მოქმედებს 2005 წლის თებერვლის რეფერენდუმის დროს მიღებული კონსტიტუცია.

აღმასრულებელი ხელისუფლება[რედაქტირება]

აღმასრულებელი ხელისუფლება თავმოყრილია პრეზიდენტის ხელში, რომელიც კონსტიტუციის თანახმად სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაურია[17]. ირჩევა პირდაპირი არჩევნებით 5 წლის ვადით არა უმეტეს ორი ვადისა. ის ასევე არმიის მთავარსარდალია და ეროვნული ერთიანობის გარანტია. მოქმედი სახელმწიფოს მეთაური პიერ ნკურუნზიზა არჩეული იქნა ამ პოსტზე პარლამენტში კენჭისყრით, გარდამავალი კონსტიტუციის თანახმად, რომელიც მიღებულია 2005 წლის თებერვალში[18]. 2010 წლის 28 ივნისს ქვეყანაში დაიწყო პრეზიდენტის პირდაპირი არჩევნები, რომელშიც ნკურუნზიზა დარჩა ერთადერთი მონაწილე წინასაარჩევნო ბრძოლებიდან ყველა ალტერნატიული კანდიდატის გასვლის შემდეგ[19].

პრეზიდენტს უფლებამოსილების აღსრულებაში ასისტირებას უკეთებენ ორი ვიცე-პრეზიდენტი, რომელთაგან ერთი კოორდინაციას უკეთებს პოლიტიკურ და ადმინისტრაციულ, ხოლო მეორე — ეკონომიკურ და სოციალურ სფეროებს. ორივე ვიცე-პრეზიდენტი ინიშნება სახელმწიფოს მეთაურის მიერ ეროვნულ ასამბლეაში თათბირის შემდეგ. მინისტრთა კაბინეტის ჩამოყალიბებაში თავის როლს თამაშობს ეთნიკური შემადგენლობა, რომელიც განისაზღვრება კვოტებით: ჰუტუსთვის 60 % და ტუტსისთვის 40 %[20].

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება]

ბურუნდის პროვინციები და კომუნები

ბურუნდი იყოფა 17 პროვინციად, 117 კომუნად და 2639 კოლინედ (Colline ფრანგულად ბორცვს ნიშნავს). ყველაზე დიდი პროვინციაა ბურური (2465,12 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარა — ბუჟუმბურა მაირიე (86,52 კმ²).

ლიტერატურა[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Geohive — მოსახლეობის აღწერა (2008 წელი)
  2. Statoids.com — მოსახლეობის აღწერა (2008 წელი).
  3. 3.0 3.1 CIA. Burundi on CIA Factbook. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  4. 4.0 4.1 Nationsencyclopedia.com. Topography of Burundi. წაკითხვის თარიღი: 29 ივნისი 2008.
  5. Countriesquest.com. Burundian land and resources. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  6. Uoguelph.ca. Geology of Burundi. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  7. Britannica. Burundi. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  8. Nationsencyclopedia.com. Mining of Burundi. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  9. 9.0 9.1 9.2 Nationsencyclopedia.com. Climate of Burundi. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  10. Britannica. Climate of Burundi. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  11. 11.0 11.1 Nationsencyclopedia.com. Flora and Fauna of Burundi. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  12. Nationsencyclopedia.com. Kibira National Park. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  13. BirdLife IBA Factsheet. Ruvubu National Park. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  14. Nationsencyclopedia.com. Burundi History. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  15. Historyworld.net. Ruanda-Urundi: AD 1887—1914. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  16. Iss.co.za. Burundi — History and Politics. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  17. ბურუნდის კონსტიტუცია, სტ. 95, 109
  18. Syldie Bizimana. The Burundi Legal System and Research. დაარქივებულია ორიგინალიდან 2011-08-23-ში. წაკითხვის თარიღი: 6 ივლისი 2008.
  19. Burundi set for one-name vote“, Al-Jazeera, 28 ივნისი 2010. 
  20. ბურუნდის კონსტიტუცია, სტ. 129
Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: