ბურუნდი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ბურუნდის რესპუბლიკა
Republika y'u Burundi
République du Burundi
ბურუნდი
ბურუნდის
ჰიმნი: Burundi bwacu
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ბუჟუმბურა
3°30′ ს. გ. 30°00′ ა. გ. / 3.500° ს. გ. 30.000° ა. გ. / -3.500; 30.000
ოფიციალური ენა კირუნდი, ფრანგული
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი პიერ ნკურუნზიზა
ფართობი
 -  სულ 27,830 კმ2 (145-ე)
 -  წყალი (%) 7.8
მოსახლეობა
 -  2005 შეფასებით 7,548,000 (94-ე)
 -   აღწერა 3,589,434 
 -  სიმჭიდროვე 271 ად კაცი/კმ2 (43-ე)
მშპ (მუპ) 2003 შეფასებით
 -  სულ $4.517 მილიარდი (142-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $739 (163-ე)
აგი (2007) 0.413 (დაბალი) (167-ე)
ვალუტა ბურუნდის ფრანკი (BIF)
დროის სარტყელი (UTC +2სთ.)
 -  ზაფხულის (DST) (UTC +2სთ.) (UTC)
ქვეყნის კოდი BDI
Internet TLD .bi
სატელეფონო კოდი 257

ბურუნდი (ფრანგ. Burundi) — სახელმწიფო ცენტრალურ აფრიკაში. დედაქალაქი — ბუჟუმბურა. ქვეყანას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება რუანდა, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან – ტანზანია, ხოლო დასავლეთიდან – კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. ზღვაზე გასასვლელი არა აქვს. სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება ტბა ტანგანიიკა.

ბუნება[რედაქტირება]

ბურუნდის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უკავია ზეგანს (საშუალო სიმაღლე 1 500-2 000 მ), რომელიც აგებულია უმთავრესად კამბრიულისწინა კრისტალური და მეტამორფული ქანებით. ზეგნის დასავლეთ ნაწილს ქედის სახე აქვს (მდინარეების კონგოსა და ნილოსის აუზების წყალგამყოფი), დანარჩენი ნაწილი აღმოსავლეთისაკენ საფეხურებად ეშვება. ბურუნდის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს იმბოს ალუვიური ვაკე (800-1 000მ). ბურუნდის ჰავა სუბეკვატორულია, დაბლობ რაიონებში - ცხელი (საშუალო თვიური ტემპერატურა ბუჟუმბურაში 23-25°C-ია), 1 500 მ-ზე მაღლა - ზომიერად თბილი (15-20°C). ნალექები წელიწადში 800-1 000 მმ-დან (ცენტრალური აფრიკის გრაბენში) 1 400-1 600 მმ-მდე (კონგო-ნილოსის წყალგამყოფზე). ბურუნდის ტერიტორიის დიდი ნაწილი ეკუთვნის ნილოსის აუზს (მთავარი მდინარეებია რუვუვუ და აკანიარუ), უკიდურესი დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი - მდინარე კონგოს აუზს (მალაგარასი და რუზიზი). გაბატონებულია მთის წითელი ჰუმუსიან-ფერალიტური ნიადაგი; რუზიზის ხეობაში - შავი ტროპიკული ნიადაგი. ფოთოლმცვივანი მარადმწვანე ტროპიკული ტყე შეცვლილია მეორეული სავანითა და კულტურული მცენარეულობით. ცხოველებიდან შემორჩენილია სპილო, კამეჩი, ანტილოპა, ბეჰემოთი, სხვადასხვა სახეობის მაიმუნი; მრავალრიცხოვანი ფრინველი, ქვეწარმავალი.

ისტორია[რედაქტირება]

ბურუნდის ძველი და შუა საუკუნეების ისტორია ნაკლებადაა შესწავლილი. ანტიკური წყაროებით ქვეყნის აბორიგენები პიგმეები იყვნენ. მოგვიანებით ბურუნდის ტერიტორიაზე დასახლდნენ ბანტუს ხალხები. XV-XVI საუკუნეებში ბურუნდი დაიპყრო ჩრდილოეთიდან მოსულმა ეთიოპიდურმა ტომმა. XVIII საუკუნეში შეიქმნა ბურუნდის დამოუკიდებელი ფეოდალური სამეფო. მისი პირველი ცნობილი მეფე (მვამი) იყო ნტარე I (მართავდა 1720-60 წწ). მან გააერთიანა აქ არსებული ცალკეული სახელმწიფოები და შექმნა ერთიანი სამეფო. ბურუნდი გაძლიერდა ნტარე II-ის (1825-52 წწ) მმართველობისას, რომელმაც დამპყრობლური ომებით ქვეყნის ტერიტორია თითქმის დღევანდელ საზღვრებამდე გაზარდა.

XIX საუკუნის II ნახევარსა და XX საუკუნის დამდეგს ბურუნდში შინაომები გაჩაღდა. ევროპელი კოლონიზატორები ცდილობდნენ ამით ესარგებლათ. 1899 წელს ქალაქ უსუმბურაში (ბუჟუმბურა) დაარსდა გერმანული სამხედრო პოსტი. 1903 წელს ბურუნდი შევიდა გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკის შემადგენლობაში. პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის დამარცხების შემდეგ, ქვეყანა გახდა ბელგიის სამანდატო ტერიტორიიის - რუანდა-ურუნდის (ურუნდი - ბურუნდის სახელწოდება სუაჰილი ენაზე, რომელიც მიღებული იყო კოლონიალიზმის პერიოდში) შემადგენელი ნაწილი. 1946 წელს დეკემბერში გაერომ რუანდა-ურუნდი ბელგიის სამეურვეო ტერიტორიად გამოაცხადა. იგი გაერთიანებული იყო ბელგიის კონგოსთან ადმინისტრაციულ კავშირში, მაგრამ ცალკე ვიცე-საგუბერნატოროს ქმნიდა. საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებდა ბელგიის მეფე და პარლამენტი. ფაქტობრივად ქვეყანას მართავდა ვიცე-გუბერნატორი (1959 წლიდან - გენერალ-რეზიდენტი).

ბურუნდის რუკა

კოლონიალიზმის პერიოდში რუანდა-ურუნდის მოსახლეობას დაეკისრა მძიმე ბეგარა (მუშახელის იძულებითი შეგროვება კატანგის მაღაროებში სამუშაოდ და სხვა). 50-იანი წლების ბოლოდან გაძლიერდა განმათავისუფლებელი მოძრაობა. შეიქმნა ბევრი პოლიტიკური პარტია; მათ შორის დიდი გავლენით სარგებლობდა 1959 წელს დაარსებული ბურუნდის ერთობისა და ეროვნული პროგრესის პარტია (დამაარსებელი ლუი რვაგასორე), რომელიც მოითხოვდა კოლონიური რეჟიმის მოსპობასა და ბელგიის ჯარების გაყვანას, ასევე ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია, რომელიც მოითხოვდა ბურუნდისათვის თვითმმართველობის უფლების მინიჭებას მეურვეობის რეჟიმის ფარგლებში.

ბურუნდის პროვინციები და კომუნები

1962 წლის 27 ივნისს გაეროს სპეციალურმა სესიამ მიიღო გადაწყვეტილება 1962 წლის 1 ივლისიდან ბელგიის მეურვეობის ლიკვიდაციის შესახებ რუანდა-ურუნდიზე, რომლის ტერიტორიაზეც იმავე დღეს შეიქმნა ორი დამოუკიდებელი სახელმწიფო - რუანდის რესპუბლიკა და ბურუნდის სამეფო. 1962 წლის 26 ივლისს ბურუნდი მიიღეს გაეროში. ბურუნდის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გაჩაღდა შიდაპოლიტიკური ბრძოლა, რის შედეგადაც მონარქია მოისპო და დამყარდა რესპუბლიკური წყობილება. 1966 წლის 28 ნოემბერს ბურუნდი გამოცხადდა რესპუბლიკად. პირველი პრეზიდენტი და მთავრობის ხელმძღვანელი გახდა პოლკოვნიკი მიშელ მიჩომბერო.

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება]

ბურუნდი იყოფა 17 პროვინციად, 117 კომუნად და 2 639 კოლინედ (Colline ფრანგულად ბორცვს ნიშნავს). ყველაზე დიდი პროვინციაა ბურური (2 465,12 კმ2), ხოლო ყველაზე პატარა - ბუჟუმბურა მაირიე (86,52 კმ2).

ლიტერატურა[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: