არშაკ I (იბერია)

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
არშაკ I
იბერიის მეფე
მმართ. დასაწყისი:
მმართ. დასასრული:
წინამორბედი: ფარნაჯომი
მემკვიდრე: არტაგ I
დაბ. თარიღი:
შვილები: არტაგ I
დინასტია: არტაშესიანები
მამა: არტაშეს I

არშაკ Iიბერიის მეხუთე[1][2][3] მეფე, ხოლო მოქცევაჲ ქართლისაჲს მიხედვით იბერიის მეექვსე მეფე ძვ. წ. II-I საუკუნეებში.

მეფობის წლები[რედაქტირება]

თეიმურაზ ბატონიშვილი
ვიკიციტატა
„არშაკ იქმნა მეფედ ყოვლისა ივერიისა წელსა დასაბამითგან ბერძნულთა რიცხვთა 5373. ქართულსა ქრონიკონსა მეათერთმეტე მოქცევისასა 149. უწინარეს ქრისტეს შობისა 135. ხოლო ყოველნი წელნი მეფობისა მისისანი იყვნეს ათორმეტ.“
ვახუშტი ბატონიშვილი
ვიკიციტატა
„მეფე არშაკ (93-81 ქრ. წინ)... ...შემდგომად მოკვდა დასაბამითგან 3868, ქართულსა 203.“

მეცნიერთა მოსაზრებანი[რედაქტირება]

სერგი გორგაძე
კირილ თუმანოვი
ვიკიციტატა
„Artaxias (Arsaces /Arshak) I (90-78). — L 30; RL I 49 (Arsok). — Brother-in-law of P'arnnjom, son-in-law of Meribanes I and presumably son of Artavasdes I of Armenia: reigned, traditionally, for 12 years[5].“

ისტორია[რედაქტირება]

იბერიის მეფე ფარნაჯომის მცხეთიდან განდევნისთანავე ტახტზე ადის სომხეთის მეფის არტაშეს I-ის ძე არშაკ I. არშაკ I-მა იმეფა 12 წელი ხოლო მისი მმართველობის მეათე წელს ტაშირის ველზე მოკლა ივერიის განდევნილი მეფე ფარნაჯომი. მისი მეფობით დაიწყო არტაშესიანთა დინასტიის და სომხეთის მძლავრობის ხანა იბერიაზე. არშაკის დროსვე დაკარგა იბერიამ დასავლეთ ტერიტორიები და ისინი კოლხეთის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. არშაკის შემდეგ გამეფდა მისი ძე არტაგ I.

ისტორიული წყაროები[რედაქტირება]

მოქცევაჲ ქართლისაჲ[6]
ვიკიციტატა
„და მეფობდა არს(ოკ) [და] ქალაქსა ზღუდენი მოქმნნა.“
მეფეთა ცხოვრება[7]
ვიკიციტატა
„დაჯდა მეფედ არშაკ და დაიპყრა ყოველი ქართლი, და მეფობდა იგი ნებიერად, და უმატა ყოველთა სიმაგრეთა ქართლისათა, და უმეტეს მოამტკიცნა ზღუდენი ჯავახეთს, ქალაქსა წუნდას. მოკუდა არშაკ და მეფე იქმნა ძე მისი, არტაგ“
ივერიის ისტორია (თეიმურაზ ბატონიშვილი)[8]
ვიკიციტატა
„დაიპყრა ყოველი ივერია არშაკ პირველმან და იმეფა უშფოთველად, ჰმატა ციხეთა და ქალაქთა ყოველთა ადგილთა შინა სამეფოჲსა თჳსისასა, და უმეტეს მომტკიცნა ქალაქისა წუნდისა ზღუდენი ჯავახეთს. ხოლო შემდგომად სიკვდილისა ფარნაჯამისა იმეფა კვალად ორწელ; ხოლო ყოველნი წელნი მეფობისა მისისანი იყვნეს ათორმეტ.“
საქართველოს ისტორია (ვახუშტი ბატონიშვილი)[9]
ვიკიციტატა
„მოიყვანეს და დასვეს ძე სომეხთა მეფისა არშაკ არშაკუნიანი ყოვლისა საქართველოჲსად; ხოლო ძე ფარნაჯომისა წარიყვანეს წლისა ერთისა სპარსეთად; არამედ ამან არშაკ იმეფა უშფოთველად და ჰმატა ციხეთა და ქალაქთა და სიმაგრეთა ყოველთა საქართველოთა შინა, შემდგომად მოკვდა დასაბამითგან 3868, ქართულსა 203.“

გენეალოგია[რედაქტირება]

 
 
არტაშეს I Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირიან I
 
საურმაგ I-ის
ასული
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
არშაკ I
 
ასული Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარნაჯომი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
არტაგ I მირიან II
 

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. დაჯდა მეფედ არშაკ (ლ. მროველი „ქართლის ცხოვრება“).
  2. მეხუთე მეფე ძეჲ სპარსტა მეფისა არშაკ, სიძე ასულის ქმარი მირვან პირველისა. (თ. ბატონიშვილი „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა“).
  3. მოიყვანეს და დასვეს ძე სომეხთა მეფისა არშაკ არშაკუნიანი ყოვლისა საქართველოჲსად. (ვ. ბატონიშვილი „საქართველოს ისტორია“).
  4. ს. გორგაძე, „მეფე ადერკი და, ეგრეთ წოდებული ორ-მეფობა ძველ ივერიაში“, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, ძველი საქართველო I, ე. თაყაიშვილის რედაქტორობით, 1909, ნაწ. II გვ. 45
  5. Cyril Tumanoff, «Chronology of the early kings of Iberia», Traditio, Vol. 25, page 11, (1969)
  6. მოქცევაჲ ქართლისაჲ
  7. მეფეთა ცხოვრება
  8. ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა
  9. ვახუშტი ბატონიშვილი საქართველოს ისტორია გამოცემული დ. ბაქრაძის მიერ, თბ., 1885 წ.
წინამორბედი:
ფარნაჯომი
იბერიის მეფე
დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ.
შემდეგი:
არტაგ I