არშაკ I (იბერია)

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
არშაკ I
იბერიის მეფე
მმართ. დასაწყისი:
მმართ. დასასრული:
წინამორბედი: ფარნაჯომი
მემკვიდრე: არტაგ I
დაბ. თარიღი:
შვილები: არტაგ I
დინასტია: არტაშესიანები
მამა: არტაშეს I

არშაკ Iიბერიის მეხუთე[1][2][3] მეფე, ხოლო მოქცევაჲ ქართლისაჲს მიხედვით იბერიის მეექვსე მეფე ძვ. წ. II-I საუკუნეებში.

მეფობის წლები[რედაქტირება]

თეიმურაზ ბატონიშვილი
ვიკიციტატა
„არშაკ იქმნა მეფედ ყოვლისა ივერიისა წელსა დასაბამითგან ბერძნულთა რიცხვთა 5373. ქართულსა ქრონიკონსა მეათერთმეტე მოქცევისასა 149. უწინარეს ქრისტეს შობისა 135. ხოლო ყოველნი წელნი მეფობისა მისისანი იყვნეს ათორმეტ.“
ვახუშტი ბატონიშვილი
ვიკიციტატა
„მეფე არშაკ (93-81 ქრ. წინ)... ...შემდგომად მოკვდა დასაბამითგან 3868, ქართულსა 203.“

მეცნიერთა მოსაზრებანი[რედაქტირება]

სერგი გორგაძე
კირილ თუმანოვი
ვიკიციტატა
„Artaxias (Arsaces /Arshak) I (90-78). — L 30; RL I 49 (Arsok). — Brother-in-law of P'arnnjom, son-in-law of Meribanes I and presumably son of Artavasdes I of Armenia: reigned, traditionally, for 12 years[5].“

ისტორია[რედაქტირება]

იბერიის მეფე ფარნაჯომის მცხეთიდან განდევნისთანავე ტახტზე ადის სომხეთის მეფის არტაშეს I-ის ძე არშაკ I. არშაკ I-მა იმეფა 12 წელი ხოლო მისი მმართველობის მეათე წელს ტაშირის ველზე მოკლა ივერიის განდევნილი მეფე ფარნაჯომი. მისი მეფობით დაიწყო არტაშესიანთა დინასტიის და სომხეთის მძლავრობის ხანა იბერიაზე. არშაკის დროსვე დაკარგა იბერიამ დასავლეთ ტერიტორიები და ისინი კოლხეთის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. არშაკის შემდეგ გამეფდა მისი ძე არტაგ I.

ისტორიული წყაროები[რედაქტირება]

მოქცევაჲ ქართლისაჲ[6]
ვიკიციტატა
„და მეფობდა არს(ოკ) [და] ქალაქსა ზღუდენი მოქმნნა.“
მეფეთა ცხოვრება[7]
ვიკიციტატა
„დაჯდა მეფედ არშაკ და დაიპყრა ყოველი ქართლი, და მეფობდა იგი ნებიერად, და უმატა ყოველთა სიმაგრეთა ქართლისათა, და უმეტეს მოამტკიცნა ზღუდენი ჯავახეთს, ქალაქსა წუნდას. მოკუდა არშაკ და მეფე იქმნა ძე მისი, არტაგ“
ივერიის ისტორია (თეიმურაზ ბატონიშვილი)[8]
ვიკიციტატა
„დაიპყრა ყოველი ივერია არშაკ პირველმან და იმეფა უშფოთველად, ჰმატა ციხეთა და ქალაქთა ყოველთა ადგილთა შინა სამეფოჲსა თჳსისასა, და უმეტეს მომტკიცნა ქალაქისა წუნდისა ზღუდენი ჯავახეთს. ხოლო შემდგომად სიკვდილისა ფარნაჯამისა იმეფა კვალად ორწელ; ხოლო ყოველნი წელნი მეფობისა მისისანი იყვნეს ათორმეტ.“
საქართველოს ისტორია (ვახუშტი ბატონიშვილი)[9]
ვიკიციტატა
„მოიყვანეს და დასვეს ძე სომეხთა მეფისა არშაკ არშაკუნიანი ყოვლისა საქართველოჲსად; ხოლო ძე ფარნაჯომისა წარიყვანეს წლისა ერთისა სპარსეთად; არამედ ამან არშაკ იმეფა უშფოთველად და ჰმატა ციხეთა და ქალაქთა და სიმაგრეთა ყოველთა საქართველოთა შინა, შემდგომად მოკვდა დასაბამითგან 3868, ქართულსა 203.“

გენეალოგია[რედაქტირება]

 
 
 
 
 
 
 
 
მამა
Prince crown.svg
სამარას ძმა
 
დედა
Achaemenid Falcon.svg
დარიოს III-ის
ქალიშვილი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ეგრისის
ერისთავი
ქუჯი
 
უმცროსი
და
დეიდა
 
დედა Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარნავაზ I
 
უფროსი
და
 
სარმატიის
მთავარი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ბარდაველის
ქალი
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
საურმაგ I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
არტაშეს I Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირიან I
 
 
 
ასული
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
არშაკ I
 
ასული Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარნაჯომი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
არტაგ I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ბარტომ I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ქართამი
 
ასული
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირიან II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ბარტომი Heraldic Royal Crown (Common).svg
არშაკ II
 
 
 
 
 
ავგაროზ
მეფის

ასული
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ადერკი
Heraldic Royal Crown (Common).svg
არშაკ III
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ქართამ I
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ბარტომ II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მითრიდატე
ივერი
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარსმან I
Heraldic Royal Crown (Common).svg
კაოსი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
რადამისტი Heraldic Royal Crown (Common).svg
აზორკ
Heraldic Royal Crown (Common).svg
არმაზელ
 
 
 
 
სპარსეთის
მეფე
ფიროზი
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ამაზასპ I
Heraldic Royal Crown (Common).svg
დეროკი
სომხეთის
მეფე
არტავაზდი
 
 
 
 
 
 
 
 
ასული
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
მითრიდატე I
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარსმან II
 
ასული
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ღადამი
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ადამ I
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარსმან III
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ამაზასპ II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირიანი
27-ე მეფე
 
ნანა
დედოფალი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
სალომე
 
რევი
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ბაქარი
28-ე მეფე
 
ასული
 
ფეროზი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ასული
 
ბაკური
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
თრდატი
31-ე მეფე
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირდატი
29-ე მეფე
 
 
 
 
ძე
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ფარსმანი
 
ბაკური
 
ასული
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ვარაზ-ბაქარი
30-ე მეფე
 
 
 
 
ასული
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
თრდატი
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირდატი
33-ე მეფე
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ფარსმანი
32-ე მეფე
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
არჩილი
34-ე მეფე
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
მირდატ
35-ე მეფე
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Heraldic Royal Crown (Common).svg
ვახტანგი
36-ე მეფე

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. დაჯდა მეფედ არშაკ (ლ. მროველი „ქართლის ცხოვრება“).
  2. მეხუთე მეფე ძეჲ სპარსტა მეფისა არშაკ, სიძე ასულის ქმარი მირვან პირველისა. (თ. ბატონიშვილი „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა“).
  3. მოიყვანეს და დასვეს ძე სომეხთა მეფისა არშაკ არშაკუნიანი ყოვლისა საქართველოჲსად. (ვ. ბატონიშვილი „საქართველოს ისტორია“).
  4. ს. გორგაძე, „მეფე ადერკი და, ეგრეთ წოდებული ორ-მეფობა ძველ ივერიაში“, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, ძველი საქართველო I, ე. თაყაიშვილის რედაქტორობით, 1909, ნაწ. II გვ. 45
  5. Cyril Tumanoff, «Chronology of the early kings of Iberia», Traditio, Vol. 25, page 11, (1969)
  6. მოქცევაჲ ქართლისაჲ
  7. მეფეთა ცხოვრება
  8. ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა
  9. ვახუშტი ბატონიშვილი საქართველოს ისტორია გამოცემული დ. ბაქრაძის მიერ, თბ., 1885 წ.
წინამორბედი:
ფარნაჯომი
იბერიის მეფე
დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ.
შემდეგი:
არტაგ I