არაბული დამწერლობა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
არაბული დამწერლობა
ტიპი: კონსონანტური
ენები: არაბული, ქურთული, სპარსული(ფარსი), პუშტუ, დარი, ურდუ და სხვა
დროის პერიოდი: 400-დან დღემდე
წინამორბედი დამწერლობები: ქანაანური დამწერლობა
 ფინიკიური დამწერლობა
  არამეული დამწერლობა
   სირიული დამწერლობა
    არაბული დამწერლობა
ISO 15924 კოდი: Arab
Test arabe6.png
არაბული დამწერლობის დავრცელების არე
არბული კალიგრაფია

დღეისათვის არაბული დამწერლობა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებულია მსოფლიოში. მას ძირითადად იყენებენ არაბულ ქვეყნებში, აგეთვე ირანში, ავღანეთსა და პაკისტანში. ისტორიულად არაბული ანბანის არსებობა მტკიცდება ისეთ ევროპულ ქვეყნებში, როგორიცაა ბელარუსი, ან ბოსნია. ამ უკანასკნელში არაბული ანბანის ბოსნიურ, დიაკრიტიკულად გავრცობილ ნაირსახეობას "არებიცას" უწოდებენ.

ანბანი[რედაქტირება]

არაბული ანბანი (არაბ. الأبجدية العربي‎‎ [ალ–აბჯადიიჲა ალ-არაბიიჲა] ), არაბული ენის ანბანი, რომელიც ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ანბანად ითვლება მსოფლიოში. არაბული ანბანი შედგება 28 ასოსგან და იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ. ასოების დიდ ნაწილს ოთხი სხვადასხვა სახე აქვს იმისდა მიხედვით, თუ რა ადგილი უჭირავს ასოს სიტყვაში. არაბულ ანბანში არ არის ხმოვნები. მათ აღსანიშნავად გამოყენებულია დიაკრიტიკულ ნიშნები. წერის დროს ასოები ერთმანეთზეა გადაბმული, გამონაკლისია 6 ასო რომელიც მარცხნიდან არ გადაებმებიან ეს ასოებია: ( ا )-ალიჶ,( د )- დალ,( ذ )- ზალ,( ر )- რა, ( ز )-ზაინ, ( و )-ვავ. გადაბმული წერა აუცილებელი მოთხოვნა არაბულისთვის. ქართულში გადაბმულად წერას ვიყენებთ მხოლოდ ხელნაწერში და სავარაუდოა, რომ არაბულის გავლენა უნდა იყოს.

სიტყვის თავში სიტყვის შუაში სიტყვის ბოლოში თავისუფალი სახელწოდება
(არაბულად)
სახელწოდება
(ქართულად)
ქართული მნიშვნელობა
أَلِف ʾალიჶ ʾ
بَاء ბა
تَاء თა
ثَاء
جِيم ჯიმ ,
حَاء
خَاء ხა
دَال დალ
ذَال ალ
رَاء რა
زَاي ზაჲნ
سِين სინ
شِين შინ
صَاد სად
ﺿ ضَاد დად
طَاء ტა
ظَاء ზა
عَيْن ʻაჲნ ʻ,
غَيْن ღაჲნ
فَاء ჶა
قَاف კაჶ მაგარი (ახლოსაა -თან)
كَاف ქაჶ
لاَم ლამ
مِيم მიმ
نُون ნუნ
‎ﻫ‎ ﻪ‎ هَاء ჰა
وَاو ვავ
يَاء ჲეჰ

დიაკრიტიკული ნიშნები[რედაქტირება]

ნიშანი სახელწოდება
00-Fatha.png ჶათჰა (فَتْحَة), მოკლე " ა "; გრძელი " ა " გამოისახება < ـَا >
00-Fathatan.png თანუინ ჶათჰა იკითხება, როგორც "ან"; دَفْتَرًا - დაფთარ-ან
00-Kasra.png ქასრა (كَسْرَة), მოკლე " ი "; გრძელი " ი " - < ـِي >
00-Kasratan.png თანუინ ქასრა იკითხება, როგორც "ინ"; دَفْتَرٍ - დაფთარ-ინ
00-Damma.png დამმა (ضَمَّة), მოკლე " უ "; გრძელი " უ " - < ـُو >
00-Dammatan.png თანუინ დამმა იკითხება, როგორც "უნ"; دَفْتَرٌ - დაფთარ-უნ
00-Sukun.png სუქუუნ (سُكُون), დაისმის იმ თამხმოვნის თავზე, რომელსაც არ მოსდევს ხმოვანი.
01a-Alif-Hamza.png ჰამზა (همزة)
(სურათზე ალიჶთან ერთად), ყველაზე ხშირად დაისმის ( و ي ا ) ასოების თავზე და აღნიშნავს, რომ ხმოვანს წინ არ უძღვის თანხმოვანი.
00-Taschdid.png თაშდიდ (تشديد) ან შადდა (شَدَّةٌ), გადმოსცემს თანხმოვნის გაძლიერებას, გაორმაგებას; دَقَّ - დაყყა
00-Alif-Wasla.png უასლა (وصلة)
(სურათზე ალიჶთან ერთად), იწერება ალიჶ-ის თავზე და აღნიშნავს, რომ ეს ალიჶ-ი არ იკითხება.
01c-Alif-Madda.png მადდა (مدة)
(სურათზე ალიჶთან ერთად), იწერება ალიჶ-ის თავზე და ჩაენაცვლება ასოთა შეთანმება " ءَا "-ს, ან მიუთითებს ხმოვნის 2-ჯერ და მეტად დაგრძელებას.

არაბული ციფრები[რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : არაბული ციფრები.

არაბებმა გამოიყენებენ ინდურ ციფრებს. ეს ციფრები მოგვიანებით ევროპელებმა გადაიღეს და დღემდე არაბულს უწოდებენ, მაგრამ ევროპაში გამოყენებული ციფრები მნიშვნელოვნად განსხვავდება არაბულ ქვეყნებში გამოყენებული ციფრებისაგან:

٠١٢٣٤٥٦٧٨٩

აღმოსავლეთ არაბულ ქვეყნებში, ირანში, პაკისტანში, ინდოეთში იყენებენ აღმოსავლეთ არაბულ ციფრებს:

۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: