ანგოლა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ანგოლის რესპუბლიკა
República de Angola
ანგოლა
ანგოლის
ჰიმნი: ანგოლა წინ!
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ლუანდა
8°50′ ს. გ. 13°20′ ა. გ. / 8.833° ს. გ. 13.333° ა. გ. / -8.833; 13.333
ოფიციალური ენა პორტუგალიური
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ჟოზე ედუარდო სანტუში
ფართობი
 -  სულ 1,246,700 კმ2 (23-ე)
მოსახლეობა
 -  2005 შეფასებით 15,941,000 (72-ე)
 -  1970 აღწერა 5,646,166 
 -  სიმჭიდროვე 13 კაცი/კმ2 (199-ე)
მშპ (მუპ) 2005 შეფასებით
 -  სულ $43.362 მილიარდი (82-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $2,813 (126-ე)
აგი (2007) 0.446 (დაბალი) (162-ე)
დროის სარტყელი WAT (UTC +1სთ.)
ქვეყნის კოდი AGO
Internet TLD .ao
სატელეფონო კოდი 244

ანგოლა (პორტ. Angola), სრული ოფიციალური ფორმა — ანგოლის რესპუბლიკა (პორტ. República de Angola ʁɛˈpublikɐ dɨ ɐ̃ˈɡɔlɐ) — სახელმწიფო ცენტრალურ აფრიკაში, სამხრეთიდან ესაზღვრება ნამიბია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, აღმოსავლეთით - ზამბია და კონგოს რესპუბლიკა (ექსკლავი კაბინდა). დასავლეთიდან ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე. ანგოლა პორტუგალიის ყოფილი კოლონიაა. გაეროს წერვია 1976 წლის 1 დეკემბრიდან.

სახელწოდება[რედაქტირება]

  • ოფიციალური: ანგოლის სახალხო რესპუბლიკა.
  • მშობლიური:República de Angola

ისტორია[რედაქტირება]

თანამედროვე ანგოლის ტერიტორია დასახლებულია პალეოლითისა და ნეოლითის ხანიდან, ამ პერიოდის ძეგლები აღმოჩენილია ლუანდაში და ნამიბის უდაბნოში.

პირველი პოლიტიკური ერთეული, რომელიც ჩამოყალიბდა ანგოლის ტეიტორიაზე იყო კონგოს სამეფო. იგი წარმოიშვა XIII საუკუნეში და გადაჭიმული იყო გაბონიდან მდინარე კვანზამდე და ატლანტის ოკეანედან მდინარე კვანგომდე. კონგოს სამეფოს დაშლის შემდეგ მის სამხრეთ ნაწილში, თანამედროვე ანგოლის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ნდონგოს სამეფო.

ქვეყნის სანაპიროების აღმოჩენა ზღვაოსან დიოგუ კანის ხელმძღვანელობით მოხდა 1482 წელს. პორტუგალიის კოლონია ანგოლა დაარსდა 1575 წელს, როდესაც პორტუგალიელი კოლონიზატორი პაულუ დიაშ დი ნოვაიში 100 ოჯახთან და 400 ჯარისკაცთან ერთად ჩავიდა ანგოლაში. 1576 წელს დააარსეს ციხესიმაგრე სან-პაულუ-დი-ლუანდა, ანგოლის მომავალი დედაქალაქი. ლუანდას ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1605 წელს.

XIX საუკუნის შუა წლებამდე პორტუგალიელების ძირითადი საქმიანობა მონებით ვაჭრობა იყო. გარკვეული მონაცემებით 300 წლის განმავლობაში ქვეყნიდან გაიყვანეს დაახლოებით 5 მლნ ადამიანი.

1885-1894 წლებში პორტუგალიამ, გერმანიამ, ბელგიამ და ინგლისმა დადეს ხელშეკრულება, რომელმაც განსაზღვრა თანამედროვე ანგოლის საზღვრები. 1951 წელს ანგოლამ მიიღო პორტუგალიის „ზღვისიქითა პროვინციის“ სტატუსი. 50-იან წლებში ყალიბდება ასევე ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა (MPLA) და ანგოლის ხალხთა კავშირი (UPA).

1961 წელს ჰოლდენ რობერტოს მეთაურობით იწყება ანტიპორტუგალიური აჯანყება. აჯანყებულთა შტაბ-ბინა კონგოში, კინშასაში მდებარეობდა, აქვე, დევნილობაში ჩამოყალიბდა ანგოლის რესპუბლიკის დროებითი მთავრობა ჰ. რობერტოს ხელმძღვანელობით. ომი ანგოლის დამოუკიდებლობისათვის გაგრძელდა 14 წელიწადი. ამავდროულად მიმდინარეობდა დაპირისპირება MPLA-სა და FNLA-ს შორის.

1966 წელს მოხდა UNITA-ს პირველი შეიარაღებული გამოსვლა. მას ხელმძღვანელობდა ჟონას სავიმბი, ოვიმბუნდუს ხალხის წარმომადგენელი და ჰ. რობერტოს ყოფილი მომხრე.

1974 წლის მიხაკების რევოლუცია პორტუგალიაში, კოლონიებისათვის გადამწყვეტი აღმოჩნდა. ახალმა ხელისუფლებამ ყველა კოლონიას დამოუკიდებლობა მიანიჭა. ანგოლამ დამოუკიდებლობა 1975 წლის 11 ნოემბერს გამოაცხადა. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი გახდა აგოსტინიო ნეტო. დამოუკიდებლობამ ანგოლაში მშვიდობა ვერ მოიტანა. დაიწყო სამოქალაქო ომი პროსაბჭოურ MPLA-სა და პროდასავლურ უნიტასა და FNLA-ს შორის. 1979 წელს გარდაიცვალა პრეზიდენტი ა. ნეტო და ქვეყნის სათავეში მოდის MPLA-ს ახალი ლიდერი ჟოზე ედუარდო სანტუში. 2002 წელს ჟონას სავიმბი სამთავრობო ძალებთან შეტაკების შედეგად დაიღუპა. უნიტას ახალმა ლიდერებმა სამოქალაქო ომის მშვიდობიანად დასრულების გადაწყვეტილება მიიღეს.

2012 წლის არჩევნებში ანგოლის პარლამენტში ადგილების უმრავლესობა კვლავ MPLA-მ მოიპოვა და პეზიდენტ სანტუშს უფლებამოსილება ავტომატურად გაუგრძელდა.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

Angola map.png
  • ფართობი: 1,246,700 კმ2

სახელმწიფო[რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა : რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური : ჟოზე ედუარდო სანტუში (1979 წლიდან).
  • საკანონმდებლო ორგანო: ეროვნული ასამბლეა (220 ადგილი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა: 18 პროვინცია და 163 მუნიციპალიტეტი

დემოგრაფია[რედაქტირება]

ანგოლის ეთნიკური ჯგუფები